
India rama chawimawina pek te
India sorkar chuan hnathawk ṭha leh hlawhtling, mi inpe leh huaisente hnenah chawimawina a pe ṭhin a, heng chawimawinate hi chi hnih, civil mite hnena pek Civilian Award leh sipaite hnena pek, Gallantry Award-ah ṭhen an ni.

Civilian Awards
Civilian Awards hi civil mi, an field-a hlawhtlinna ropui tak changte hnenah pek a ni ṭhin. Heng chawimawina hi President of India chuan Republic Day-ah a hlan ṭhin. Civilian award hi kum 1954 aṭang khan pek chhuah ṭan a ni.
Civilian Awards pek chhuah leh a san dan indawt chu -
1. Bharat Ratna
2. Padma Vibhushan
3. Padma Bhushan
4. Padma Shri
1. Bharat Ratna :
India rama civil mite hnena chawimawina pek sang ber chu Bharat Ratna hi niin, he chawimawina hi Science, Literature, Arts leh Public Services lama hlawhtlinna ropui tak changte hnenah pek a ni ṭhin. Kum 2013 aṭang khan he category-ah hian Sports pawh telh a ni.
Bharat Ratna award hi kum 1954-a siam a nih tirh khan thi tawhte hnena pek an remti lo a, mahse kum 1955 khan he dan hi siamṭhain, mitthi tawh pawh pek remtih a ni. Kum 1966 khan Lal Bahadur Shahstri chu a thih hnuah award hi hlanin, thih hnuah he award dawng hmasa ber a ni. Sports telh a nih hnuah sportsperson zingah Sachin Tendulkar chu he chawimawina dawng hmasa ber leh dawng awmchhun a la ni bawk.
Medal hi peepal hnah pianhmanga siam niin, dar rawng a ni. Award lai takah hian Ni (Sun) emblem awmin, hemi hnuaiah hian Devanagari Script-in 'Bharat Ratna' tih chhut a ni. A hnung lamah State Emblem leh State Motto dah a ni bawk. Bharat Ratna medal bakah civilian leh military award dang - Padma Vibushan, Padma Bhushan, Padma Shri leh Param Vir Chakra-te hi Alipore Mint, Kolkata-a siam an ni.
2. Padma Vibhushan
Civil mite chawimawina sang ber dawttu, Padma Vibhushan hi Arts, Literature, Science, Public Services lama mi hmingṭha leh hlawhtlingte hnenah pek a ni ṭhin.
Medal hi a bial niin, dar-a luan a ni a, a laiah Lotus par lem awmin, Devnagri Script-in Lotus par chungah 'Padma' tih ziak a ni a, a hnuaiah 'Vibhushan' tih ziah a ni bawk. A hnung lamah State Emblem leh State Motto dah a ni.
3. Padma Bhushan
Civilian award pathumna, Padma Bhushan hi field hrang hranga mi hlawhtlingte pek niin, sorkar hnathawkte a huam a, doctor leh scientist-te pawh a huam tel bawk. Mahse public sector nena thawkho erawh a huam lo thung.
He award hi Padma Vibhushan nen a pianhmang leh siam dan pawh a inang a, thu inziakte hi gold vekin ziah a ni.
4. Padmi Shri
Civil mite chawimawina pek zingah rank palina a ni. He chawimawina dawng tura thlannaah hian field tin a huam a, sorkar hnathawkte pawh a huam tel a ni. Award hi a biala siam niin, a laiah Lotus par lem dah a ni a, pangpar lem chungah 'Padma' tih leh a hnuaiah 'Shri' tih ziah a ni bawk.
Padma Award dawng turte hi Padma Awards Committee-in an thlang a, he committee hi Prime Minister-in kumtin a ruat ṭhin. Committee hi Cabinet secretary-in a ho a, chawimawina dawng tura an thlante chu Prime Minister leh President of India hnenah thlenin an pawmpuina a la leh ṭhin a ni.
Gallantry Awards
Gallantry Awards hi force mite hnenah pek ṭhin niin, sipai huaisen leh pasalṭha hnenah hlan a ni ṭhin.
Gallantry Awards pekte -
1. Param Vir Chakra
2. Mahavir Chakra
3. Vir Chakra
4. Ashoka Chakra
5. Kirti Chakra
6. Shaurya Chakra
Award pekchhuah ṭhin zinga pathum - Param Vir Chakra, Maha Vir Chakra leh Vir Chakra-te hi India independence hnu lawkah pekte an ni. He chawimawina hi kumkhatah ṭum hnih, Republic Day leh Independence Day-ahte pek an ni ṭhin.
Gallantry award dang pathum - Ashok Chakra Class I, Ashok Chakra Class II, Ashok Chakra Class III chu kum 1952 aṭang khan pek ṭan a ni leh bawk a, mahse a hnuah heng award hming hi Ashok Chakra, Kirti Chakra leh Shaurya Chakra tia thlak an ni. Heng award pathumte hi peactime award an ni.
1. Param Vir Chakra
Sipai hnena chawimawina pek zingah a sang ber niin, indona hmuna mi huaisen hnenah pek ṭhin a ni.
He award hming hi “Wheel of the Ultimate Brave” tia sawi a ni bawk. Medal hi bronze disc niin, a hma lam lai takah National Emblem dahin, vajra set liin an hual bawk. A hnung lamah Lotus par lem awmin, Hindi leh English-in 'Param Vir Chakra' tih ziah a ni bawk a ni.
Param Vir Chakra award hi mi 21 hnenah pek ni tawhin, an zinga m 14 chu an thih hnuah pek an ni. Chawimawina dawngtu zinga 20 chu Indian Army a mi an ni a, Indian Air Force aṭangin pakhatin a dawng tawh bawk. Chawimawina dawngtute hian an hlawh bakah thla tin stipend, Rs 20,000 an dawn belh a, an thih hnua pekte erawh chu an nupui/pasal emaw, an fapa/fanu pasal nei lo hnenah allowance hi pek a ni thung.
2. Mahavir Chakra
Mahavir Charka hi sipai hnena chawimawina pek sang ber dawttu niin, British Distisnguished Service Order (DSO) thlaktu a ni. Khawmual, tuipui leh boruaka hmelmate nena inbeihnaa huaisente hnenah pek ṭhin a ni.
Medal hi a bial niin silver-a siam a ni. A hmalam laiah five-pointed star dahin, state emblem of India a inchhu a, 'Mahavira Chakra' tih chu Devanagiri leh English in ziah a ni. A hnung lam laiah Lotus par pahnih dah a ni bawk.
3. Vir Chakra
Sipai huaisen chawimawina pek san lama a pathumna, Vir Chaka hi indona tualzawla sipai huaisente hnenah pek a ni.
Medal hi a bial, silver a ni a, five-pointed star leh chakra chu a hma lam laiah awmin, state emblem a inchhu tel bawk. Lotus par awmin, 'Vir Chakra' tih chu Hindi leh English in ziah a ni bawk.
4. Ashoka Chakra
Ashoka Chakra hi peacetime award niin sipai mi leh sa bakah civil mi hnenah, an huaisen leh midangte tana an inpekna avanga hlan a ni ṭhin.
Medal hi a bial niin, 'Ashok Chakra' tih chu Hindi leh English-in a inziak. He award hi US Army peacetime Medal of Honour leh British George Cross nen intluktlanga ngaih a ni.
5. Kirti Chakra
He chawimawina pawh hi peactime award a ni a, sipai bakah civil mi hnenah pawh pek a ni a, indona hmun ni lo hmun danga an hnathawhna kawnga inpe leh mi huaisente hnenah hlan a ni. Kum 1967 hmalamaah khan Ashoka Chakra, Class II tia sawi a ni ṭhin.
Medal hi a bial niin silver-a siam a ni. A hma lamah Ashoka Chakra lem awmin lotus ring-in a hual. A hnung lamah Kirti Chakra tih chu Hindi leh English-in ziah a ni.
6. Shaurya Chakra
Peacetime award dang, Shaurya Chakra hi sipai, hmelmate nena direct-a inbeihna ni lo, thil danga mi huaisen leh inpek te hnenah hlan ṭhin a ni.
Award hi a bial niin dar-a luan a ni. Kum 1967 hmalamah khan medal sir kual chunglamah Ashoka Chakra tih chu Hindi-in a inziak a, a hnuai lamah English-in ziah a ni bawk. Kum 1967 hnu lamah chuan "Shauryua Chakra" tia thlak a ni. A tirah chuan Ashoka Chakra, Class III tih a ni ṭhin, kum 1999 aṭang khan civil mite pawh a huam tel a ni.
