Kum 2020-ah Covid thihpui aiin mahni intihlum an tam zawk

National Crime Records Bureau (NCRB) report tihchhuahah, nikum chhung khan India ramah Covid-19 hri vanga thi aiin mahni intihlum an tam zawk.

NCRB data chuan nikum kha kum 10 chhunga India rama mahni intihlum an tam ber ṭum niin a tarlan. Nikuma ram puma mahni intihlum zat chu nuai 1.53 an ni a, hetih lai hian union health ministry data-ah chuan kum 2020-a Covid-19 hri vanga thi chu nuai 1.49 an ni.

Mi tam zawk intihhlumna chhan hi an hrisel lohna vang a nih rualin, nikuma intihlum zinga a tam ber chu nitin inhlawhfa, eizawnna kawnga harsatna tawkte an ni. Kum 2020-a mahni intihlum zinga hmun lia ṭhena hmun khat, mi 37,666 chu nitina inhlawhfa ṭhinte an ni. Anni hi Covid-19 hri leng tuar nasa berte zinga mi an ni a, an inhlawhna te a tawp bakah lockdown puan vangin hna thawh tur nei silo, in lama haw thei si loin mi tam tak an awm a ni.

Intihhlum zinga 71% chu mipa niin, mipa intihlum nuai khat chuang an awm laiin hmeichhia intihlum hi 45,000 vel an awm bawk.

Naupang intihlum 11,396 awm
NCRB data-ah hian kum 2020-a mahni intihlum zingah hian kum 18 hnuai lam 11,396 an awm a, nikhata intihlum 31 awm ang zel an ni.

Kum 2019 aiin nikuma naupang intihlum hi 18% in an tam a, kum 2018 aiin 21% in an tam bawk. Kum 2020-a intihlumte hi mipa 5,392 leh hmeichhia 6,004 an ni.

Naupang intihlum zinga 4,006 hi chhungkaw lam buaina vang niin, inngaihzawnna thil vangin 1,337 leh damlohna vangin 1,327 an intihlum tih data chuan a tarlang. Hei bakah hian mi ngaihsan uchuak tak neih avanga an rilru lam thleng a nghawng vang te, hna neih loh te, sum lama tlakchhiat leh ruihthei thil khawihte chu an intihlum chhan zingah hian an tel.

Mithiamte chuan nikuma kum tling lo intihhlum an tamna chhan pakhat chu Covid-19 hri leng nghawng a ni tel niin an ngai. Save the Children-a Child Protection deputy director Prabhat Kumar chuan hun rei tak school khar leh midang nena intlawhpawh theih loa inkhung hran ngai chuan naupangte rilru lam thlengin a nghawng niin a sawi. Naupang hmalam hun thlirna leh beiseina an neih theihna turin nu leh pa, chhungkua, ṭhenawm khawveng leh sorkar chuan mawhphurhna pawimawh tak an nei a ni, a ti.

Policy Research and Advocacy at CRY- Child Rights and You-a director Priti Mahara pawhin hri len tirh aṭang khan naupangte rilru leh khawsak phungah nghawng a neih hlauhthawnna a lian nghal hle tih sawiin, NCRB data chuan an hlauhthawnna chu a thleng dik tih a rawn tilang niin a sawi.

Mental expert Prakriti Poddar chuan nu leh pate'n an fate rilru hriselna lam chu an ngaihven a, an thlithlai reng a ṭul a, hei bakah hian zirtirtute pawhin training an neih a ngai tih a sawi. Zirna in hrang hrangah pyschological counselling programme siam a ṭul thu a sawi bawk.