Ayodhya-a Ram Temple sakna tur lungphum phum ta
Uttar Pradesh-a Ayodhya hmuna Hindu pathian, Ram Temple sakna tur lungphum chu nimin khan phum a ni ta. Hemi puala inkhawm buatsaih, Bhoomi Pujan hi prime minister Narendra Modi chuan a hmanpui.
Hindu leh Muslim-ten hun rei tak an lo inchuh tawh leh vawi tam tak buaina a chhuah phahna, Ayodhya ram buaina hi nikum November thla khan Supreme Court chuan chinfel sakin, an ram inchuh hi Hindu-te hnenah pek a ni a, hemi hnu hian Ram Temple sakna tur hian hma lak zui nghal a ni ta a ni.
Coronvirus leng vangin Bhoomi Pujan-ah hian mi 175 chauh tel tura sawm an ni a, prime minister Modi, Rashtriya Swayamsevak Sangh (RSS) chief Mohan Bhagwat, Uttar Pradesh chief minister Yogi Adityanath leh Governor Anandiben Patel te chu khual pawimawh zingah an tel. Hindu sakhaw hruaitute bakah, Sunni WAfq board chairperson, Sikh puithiam leh sakhaw dang hruaitute sawm tel an ni bawk.
PM Modi chuan temple sakna tur lungphum, silver brick, kg 40-a rit a phum. PM hian kum 29 hnua Ayodhya a tlawh lehna hmasa ber a ni. Modi chuan, "Ram chu hun rei tak puaninah a khawsak hnuah, tunah chuan Ram Bhakt-te sak temple ropui takah a cheng thei tawh dawn a ni," a ti. "Ram Janmabhoomi chuan vawiin hian zalenna a nei ta. Kan ram tan August 15 hi Independence Day a nih angin, Ram Temple sak a nih theihna atana inpe mi vaibelchhe telte tan zalenna ni a ni. Ram Mandir chu kan tradition-ah modern symbol a ni dawn a, kan inpekna, kan ram tana kan rilru puthmang lantirtu a ni ang. He temple hian mi vaibelchhe telte inlungrualna a lantir a, ṭhangṭharte fuihtu a ni zel ang," a ti.
Ayodhya buaina : Ram pianna a ni reng em?
Hindu lehkhabu thianghlim Ramayana-ah chuan Ram hi Sarayu lui kianga awm khawpui Ayodhya-ah a piang tih a inziak a, hemi vang hian Hindu-te chuan helai hmun hi an ngaihluin an zah hle. Mahse chu hmunah chuan kum 1528 vel aṭang khan Muslim mosque Babri Masjid chu a ding luah mai si a, Hindu-te rilru a dam thei lo a ni ber.
Kum za tam liam mah se Hindu-te rilru a dam theih tak si loah chuan kum 1992 khan Vishva Hindu Parishad hnuaia awm Hindu activist leh an thurualpui tam tak chuan an pathian Ram pianna hmuna Muslim mosque ding chu an hmu thei ta lo a, an tichhe ta a ni. He thil thleng vang hian India ram pumah Hindu leh Muslim inkarah buaina a chhuak a, mi 2,000 vel zet chu an thih phah.
Hindu-te sawi dan chuan Mughals-te khan Ram pianna hmuna Hindu shrine awm ṭhin chu tichhiain an pathian biakna tur in an sa ta niin an sawi a, mahse he thu pawm lotute chuan hei hi finfiahna a awm lo tih sawiin kum zabi 18-na vela rawn irh chhuak chauhah an ngai thung.
Ram pianna nia chhal hi hmun dangah pawh a awm a, India ram hmun dang bakah Afghanistan leh Nepal-ah pawh a pianna nia sawi hi a awm. Ayodhya buaina hi a lian a, India rama sakhaw lian pahnih hmun pawimawh a nih miau avangin helai hmun hlohtu nih hi an duh lo ve ve a, buaina pawh hei vang hian vawi tam a chhuak tawh.
Babri Masjid
Babri Masjid hi Mughal emperor Babur-a commander 'Mir Baqi' khan kum 1528-29 vel khan a sa nia ngaih a ni a, kum 1940 hma lamah khan chuan Masjid-i-Janmasthan tia sawi ṭhin niin an sawi ṭhin.
Muslim mosque mah ni se India ram chu Hindu lalna ram a ni miau a, Archaeological Survey of India chuan kum 2003 khan helai hmunah hian Hindu temple a lo ding tawh ṭhin niin an sawi tlat a, a hnuhma hlui deuh pawh a la awm tih leh Babri Masjid din a nih dawn hian an tichhia niin an sawi a, ASI hian ṭan lam an nei em tih erawh a hriat loh.
Court thubuai
September, 2010 khan Allahabad High Court chuan Hindu-te ṭanna lam chu pawmpuiin Rama Temple sak phalna a pe a, Muslim-te pawh mosque sakna atan ram hmun thuma ṭhena hmun khat an pe ve bawk. Mahse sakhaw pahnihte hi Supreme Court-ah an zualko ve ve a, hemi vang hian nikum August leh October inkarah khan vawi duai lo thubuai hi a ngaihtuah hnuah thutlukna siam a ni ta a ni.
November 9, 2019 khan Supreme Court chuan thutlukna an siam chu puang chhuakin Hindu temple sak phalna chu a pe ta a, mosque sakna turin ram acre 5-a zau chu Sunni Waqf Board kutah a pe bawk.
Kumin February 5 khan Temple sakna tur atan hian India sorkar chuan Shri Ram Janmabhoomi Teerth Kshetra trust a din a, anni hian Ram Mandir sak hi an vil chawt dawn a, nimin khan prime minister Narendra Modi chuan temple sakna tur lungphum hi a phum ta a ni.
Sakhaw lian pahnih inkara buaina siamtu Ayodhya
c Kum zabi 19-na hunlai aṭang khan Hindu leh Muslim-te chuan Babri Masjid vang hian buaina an nei ṭan tawh a, court buaina pawh heng hunlai aṭang tawh hian a awm tawh.
c Chhinchhiah china buaina chhuak hmasak ber chu kum 1850 velah khan a ni.
c Kum 1946 khan Hindu Mahasabha peng pakhat Akhil Bharatiya Ramayana Mahasabha (ABRM)-te chuan mosque dinna hmun laklet tuma beiin buaina an siam.
c Kum 1949 khan Hindu activist Hindu Mahasabha nena thawk hote chuan mosque-ah chuan Rama lim an dah ve ta ngat a, buaina a tipunlun hle a, sorkar pawh inrawlh vatin mosque hi an khar phah. Hindu leh Muslim-te hian court-ah case an ziak lut ve ve a, luh phalna an dil ve ve a ni.
c Jawaharlal Nehru khan Rama lim hi dahbo a duh a, mahse tualchhung thuneitu K. K. K. Nair, Hindu kulmuk tak chuan phal loin buaina lian zawk a chhuah a hlauhawm a ti.
c Kum 1964-a Vishva Hindu Parishad din a nih khan Babri Masjid hmunah hian buaina a chhuak leh bawk.
c December 6, 1992 khan Hindu activists, Vishva Hindu Parishad hnuaia mite leh an thurualpui pawl ṭhenkhat chuan Babri Masjid hi an tichhe ta, India ram pumah buaina a chhuak a, mi 2,000 vel zet an thi.