India-ah ramsa mang mai tur an tam
India ram hi khawvel huap pawha nungcha tamna leh hetiang lama hausa a ni a, mahse mihring pung zel avang te, sik leh sa inthlakthleng nasa ta avangtein nungcha ṭhahnem tak chu mang mai hlauhthawnawm (endengered species) an ni.
Thawhṭannia Rajya Sabha-a tarlan a nih dan chuan India-ah hian ramsa (nungcha) chi 96,000 an awm a, heng zinga 50 chu mang mai hlauhthawnawmah an awm mek. Zoological Survey of India-in a tarlan danin India-ah hian ramsa chi hrang hrang 96,000 vel an awm a ni.
Environment minister Prakash Javadekar chuan, " Heng (ramsa/ nungcha mang mai hlauhawm) zingah hian, International Union of Conservation of Nature (IUCN)-in a zir chiannaah, tui leh khawmuala cheng kawp thei (amphibian) chi 18 an awm a, sangha chi 14, sava chi 13 leh mammal chi 10 te chu dinhmun hlauhawm lehzualah an awm a, chi hrang 310 te chu dinhmun hlauhawm takah an ding bawk a, heng zinga chi 69 te chu sangha lam chi an ni a, mammal lam chi chi 38 leh amphibian chi 32 te an ni," a ti.
Javadekar chuan sorkar laipuiin nungchate humhalhna tur hmun 730-ah a siam tih a sawi a, chung zingah chuan national park 103 awmin, wildlife sanctuary hmun 535, community reserve hmun 26 leh conservation reserve hmun 66-ah te din a ni. Heng humhalh hmunte hi a bikin sakei, samak, sai leh ramsa dang bikte tana siam a ni tih a sawi bawk.
Environment minister hian National CAMPA Advisory Counsil-in nungcha mang mêkte tihpun lehna tura sum hman ngai an pawm tawh tih sawiin, cheng vaibelchhe 23.58 chu Dugong (dolphin ang deuh chi) tan a ni ang a, Ganga luia dolphin bik tan cheng vbch 23, Great Indian Bustard (sava lam chi) inthlahpun nan Rs. vbch 108.25, Manipur Brow Antlered deer (sazuk lam chi) tan Rs. vbch 99.95 leh ram lawi tan Rs. vbch 2 te dah a ni tih a sawi.