China leh satellite navigation system

Tunah hian khawvelin awmna hmun hriat leh kalna chin hriat theih nan (navigation) hian US siam GPS leh Russia siam GLONASS te a hmang mek a, heng pahnih tlukpui tur BeiDou chu China-in a kalpui mek a, kar liam ta khan hemia hman tur BeiDou-2 Compass G7 chu a kap chhuak.

Kum 1980 chho vel aṭang khan China chuan navigation system lam hi an buaipui ṭan ve tawh a, kum 2000-2003 chhung khan BeiDou navigation system chu an en chhin a, enchhin nan hian satellite pathum an hmang a ni. Kum 2012 khan constellation la puitling chiah lo mah se, China leh a ram
ṭhenawmah te chuan a hman theih tawh a, satellite an kahchhuah belh zel a, kum 2020 hi chuan khawvel pumpui tuam chhuak thei tura ngaih a ni.

Satellite based navigation programme-a khawvelin a hman nasat ber chu Global Position System (GPS) hi a ni a, US hnuaia mi a ni. Kum 1973 aṭang khan US hian hma a la ṭan a, kum 1995 khan a nih tur ang takin a hman theih chauh a ni. Heng navigation system atan, rintlak tak tak leh ṭha tak tak tur hian a tlem berah satellite 24 tal a ngai a, hei hi constellation tih a ni. US hian tunah hian satellite 32 a hmang mek niin an sawi.

Russia siam hi GLONASS tih a ni a, GLObal NAvigation Satellite System tihna a ni. Russia hian Soviet Union hunlai, kum 1976 aṭang khan hma an la ṭan a, kum 1982
aṭang khan satellite an kapchhuak ṭan a, constellation hi kum 1995 khan an tikim a, hman theih a ni. Mahse, kum 1990 chho, chawhnu lamah Russia-in economy-a harsatna a tawh avangin a nih tur ang a ni thei lawk lo a ni. Hemi chhung hian satellite ṭhenkhatte an lo expire hman avangin satellite function ngai zat, a tlem ber 24 chu a pha lo reng ṭhin. Vladimir Putin-a hnuaiah nasa zawkin GLONASS tan hian hma lak a ni a, kum 2011 khan a pangngai angin a awm leh thei a ni. Tunah hian satellite 28 a nei mek.

US leh Russia ten a puitling an nei tawh a, China bakah hian European Union chuan hma an la mek bawk a, anni pawh hian kum 2020 khi chuan a pangngaia hman theih an inbeisei. India hian Navigation with Indian Constellation neiin, hei hi Indian Subcontinent an tih huam chhunga hman tur a ni (India, Pakistan, Sri Lanka, Bangladesh, Bhutan leh Nepal ramte awmna).

Satellite navigation system hi mipuite hman tur leh sorkar thil pawimawh leh sipai lama hman tur a awm. Mipui hman tur hi a accuracy (a dikna leh rintlakna) a chhe zawk. China hian BeiDou hi sipai lama hman theih turin Pakistan hnenah phalna a pe tawh a, Pakistan hian a hmang ve mek. A rintlak lamah chuan North Pole leh South Pole a hnaih poh leh Russia siam GLONASS hi a rintlak zawk nia sawi a ni. Tunlai phone chhuakhoah hi chuan GPS a hman theih vek a, GLONASS hman theihna pawh tam tak chhuak tawh a, chung zingah chuan Apple, Asus, Blackberry, HTC, LG, Meizu, Xiaomi te hi a langsar zual an ni. GLONASS leh GPS hman kawp hian a rintlak lehzual hle. BeiDou hi a nih tur ang ni ta se, Mizoram tan pawh hian a ṭha zawk mai thei.