Tui nena leilung inchuhna

Khawvel a lum zel a, chhim tawp leh hmar tawpa vurte a tui zel a, chutiang karah chuan tui leh mihringten ram kan inchuh zel. Mihring lam chan a ṭha hret.

Scientist-te chuan Google Earth Engine leh satellite image te hmanga khawvel pum an zir chiannaah hmun ṭhenkhatah tuiin ram a chim pil a, hmun ṭhenkhat dangah chuan tui chÓm chin aṭangin mihringten ram thar kan nei thung.

Scientist-te hian kum 1985 aṭanga kum 2015 chhunga an zirchianna an tichhuak a, tuiin ram a chim pil belh aiin mihringtena ram kan neih belh a tam zawk. An zir hun chhung hian tuiin a chÓm ṭhin ram, square kilometre 173,000 zet chu mihringten ram kan neih belh a, chutih rual chuan tuiin ram a chÓm belh hi square kilometre 115,000 zet a ni bawk. Tuiin ram a chim belh aia tui chm chin aṭanga mihringten ram kan neih thar hi square kilometre 44,000 zeta zau a ni a, chu chu Lake Michigan tiat zet a ni a, Mizoram let hniha zau a tling.

Khuarel leh mihring thilsiamte avang≠in tui chÓm ṭhin aṭang hian ram neih belh a ni. Central Asia-a Aral Sea chu he dila tui luang lut aia tuihua chang a tam zawk avangin a chÓm chin a tlÍm zel a, chuvang chuan ram zau tak chu tuiin a chim ta lo. Tuipui kamte pawh hmun tam takah chuan a hma aiin a zau zawk a, kum 1985 ai khan sq. km. 13,000 zetin tui chim chin ram laksak a ni. A chhan ber chu mihringte thilsiam vang a ni ber.

Amazon leh Tibet-ah te ram zau tak chu tuiin a chim thar bawk. A chhan ber nia lang chu leilung kal ral (erosion) vang a ni. Tui leh mihringte ram inchuh chungchang hi Deltares Research Institute, Netherlands-a Gennadii kaih≠hruaina hnuaia zir a ni.