Sik leh sa inlumlet nasa kan la hmachhawn zel dawn
World Meteorological Organization (WMO)-in a tarlan dan chuan kumin chhoah pawh hian sik leh sa inlumlet nasa leh inthlau lutuk kan la hmachhawn zel dawn. Khaw lumah lum namen lo leh khaw vawt pawh vawt namen lo ang chi sik leh sa hian khawvel a la kiansan dawn lo.
WMO-in Global Climate 2016 report a tihchhuaha a tarlan dan chuan nikum ang boruak kha kuminah pawh kan la tawng chho zel dawn. Nikum kha chhinchhiah tawh chinah khaw lum ber kumte zinga mi a ni a, a vawh lamah pawh a vawh ber kumte zinga mi bawk a ni. Atmosphere-ah carbon dioxide a pun chhoh zel avangin hetiang sik leh sa inthlau lutuk hi kuminah pawh kan tawng ang.
Chhinchhiah chinah nikum kha khaw lum ber kumte zinga mi a ni. Kum 1961 aṭanga kum 1990 chhunga khaw lum lam aiin nikum kha 0.83 degree celsius-in a lum zawk niin WMO chuan a tarlang a, Industrial Revolution thlen hma aiin, chawhrualin khaw lum lam hi 1.1C-in a lum tawh zawk a, kum 2015-a lum lam nen tehkhinin 0.06C-in a lum zawk bawk. WMO Secretary General Petteri Taalas chuan, “Tuipui chunglang lum lam tlangpui pawh kum dang zawng aiin nikum khan a lum zawk a, tuipui chim chin pawh a san belh zel. Kum dang zawng aiin Arctic sea-ice khuh chin pawh a tlem,” a ti.
Arctic bikah chuan kum 1961-90 chhunga khawlum lam tlangpui aiin nikum khan degree celsius 3-in a lum zawk a, Norway awp, Arctic chhunga mi Svalbard thliarkar chu kum 1961-90 chhunga lum lam aiin degree celsius 6.5 ngawtin a lum zawk a ni.
UK-a mi, Met Office Hadley Centre-a professor Richard Betts chuan, “Nikum a lum viauna chhan pakhat chu El Nino vang a ni,” a ti. “El Nini avang hian tropical carbon thâmral ṭhin a tlem phah a, chuvang chuan atmosphere-a carbon dioxide awm a tam phah a ni,” a ti. Hetiang thil avang hian nikum khan Central America leh Africa chhim lam leh khawchhak lamah khawkhêng a thlen phah a, North Atlantic lamah hurricane thlipui a tleh nasat phah.