Khawvelin mang rupna kan hmachhawn!

Mihring chauh a ni lo a, leia nunna nei zawng zawngte tan thih mang­na kan hmachhawn niin mithiamte chuan an sawi.

Brock University, Ontario, Canada-a zirchiangtuten khawvel sik leh sa awm dan an zir a, kum sang tam kal tawha sik leh sa awm dan an zir leh tuna khawvela awm dan an zirin, khawvel hian mang rupna kan hmachhawn niin an sawi. Hetiang mang rupna hi he khawvel hian kum nuai tam kal ta khan a lo hmachhawn tawh ṭhin a, he leia thil nung zaa 90 laiten an lo thih phah tawh ṭhin. Chutiang chu kan hmachhawn ve dawn niin a sawi.

Zirchiangtute hian hun kal tawha mangna rapthlak bera an sawi, Permian - Triassic extinction ang kha kan hmaah hian a thleng thei dawn niin an sawi. Lung upa tak an zirchianna aṭang­in, Permian Triassic Extinction, Great Dying an tih bawk, hunlai hian boruak­ah carbon dioxide a tam em em a, methane hnuhma tam tak hmuh a ni bawk. Chutih hunlai chuan khawvel pum hi a lum hle. Brock University-a zirchiangtute chuan kha mangna rapthlak tak kha climate change vanga thleng niin an ngai. An sawi dan chuan tlangkang nasa tak chhuak fo avangin boruakah carbon dioxide a tam hle a, chu chuan khatihlaia khawvel lum lam chu 11 degree celsius zetin a tisang a ni an ti. Chutianga khawlum chuan lei khang (permafrost) avangin leihnuaia methane chhuak thei loa awm chu a rawn ti­chhuak a, nasa takin khua a lum belhchhah. Methane hi boruaka a tam chuan carbon dioxide aiin a hlauh­awm zawk hle.

Permian – Triassic mangna hi kum makta­duai 250 vel kaltaa mi kha a ni a, khawmual nungcha zaa 96 an thi a, tui-sa zaa 70 an thi bawk.

Tunlai khawvel­ah boruakah carbon dioxide a tam belh zel a, khua a lum tial tial. Khawlum hian vur a ti tui a, khawvawt avanga lei khang (permafrost) chu a titui a, lei hnuaia methane awmte a tichhuak tam tial tial a, chu chuan boruak nasa lehzualin a tihlum belh. Tun ang zela a kal a nih chuan mangna rap­thlak ang hi kan la tawng ve dawn niin an sawi.