Delhi boruak chhia a mangan thlak Ni khata meizial tlawn 50 zûk ang a ni!

India ram khawpui ber, Delhi khawpui bo­ruak chu a bawlhhlawh zel a, kar hmasaa record tar­lanah chuan tun sea­son chhunga boruak bawlh­hlawh ber ṭum a thleng hial. Delhi khawpui bo­ruak bawlhhlawh leh chhiat lutuk avang hian, Delhi khawpuia chengte chu meizial zu mi ni miah lo pawh ni se, ni khatah meizial tlawn 50 zu ang an ni.

All India Institute of Medical Sciences (AIIMS)-a an director, Dr Randeep Guleria chuan, "Thlasik laia boruak a bawlhhlawh nasat avang hian Delhi-ah chuan chawhrualin kum tin mi 30,000 chuan an thih phah ziah ang a ni. Tuna Delhi dinhmun hi a duhawm loh hle a, medical emergency a ni a, mipuite chu pâwn lama chhuak vâk lo tura ngen an ni," a ti tawp mai.

Delhi khawpui bo­ruak a bawlhhlawh na­sat avang hian doctor-te chuan damlo zingah thâwk lama harsatna nei an tam thu sawiin, a hma aiin za zela 50 zetin a pung a, ICU-ah ventilator leh khum a tam tawk lo a, chu chuan harsatna a thlen belh nasa hle niin an sawi. Delhi khawpuia health expert-te chuan tuna Delhi dinhmun hi kum 1952-a London nen khan khaikhin tham niin an sawi a, hemi kum hian boruak bawlhhlawh nasa lutuk avangin London-ah mi 4,000 zetin an thih phah a ni.

AIIMS chuan Delhi-a boruak bawlhhlawhin thâwkna lam leh lung lama harsatna a thlen dan an zirchiang ṭan a, an zirchianna hi nakkumah tihchhuah a ni ang. AIIMS doctor-te chuan kum tin, thlasik laiin, Delhi leh a chhehvelah chuan boruak bawlhhlawh lutuk avang hian thâwkna leh lung lama harsatna tawk an pun phah ziah niin an sawi bawk.

Kar kalta Nilaini khan boruak bawlhhlawh dan, PM 2.5 level chu 999 zet a tling a, chu chu mi pakhatin ni khata mei­zial tlawn 50 a zuk ang tluk zet a ni. Hetiang hi a nih avangin Arvind Kehriwal-a kaihhruai sorkar chuan Pathianni thleng khan zirna-in pawh an khar ringawt a ni. Fortis Healthcare-a mi, thâwkna lam bika mi thiam Dr Vikas Maurya chuan, kar hmasa leh aiin kar liam ta chhung ringawt khan damlo pantu hi za zela 30 ngawtin an pung niin a sawi.

PM 2.5 hi boruaka thil nawi lêng vel, micron 2.5 chin (mihring sam zai aia a lêt 30-a tê zawk) leh a aia tê sawina a ni a, India-ah hian PM 2.5 bikah 31 aṭanga 60 inkar hi mihring tana pawi lutuk lo china ngaih a ni. Heng boruak chhe nawi aia lian deuh, PM 10 an tih hi Delhi-ah hian PM 10 hi 900 micron per cubic metre chung lam a ni.

Boruak bawlhhlawh avanga chhûm lei vâk a nasat avangin khaw hmuh a thui lo a, kar hmasa Nilaini pawh khan Greater Noida-a Yamuna Expressway-ah motor eng emaw zat chuan an hmaa motor insu an hmuh theih loh avangin an insu khawm a ni. He insutnaah hian motor 13 lai a chhia a, thi leh hliam erawh an awm lo thung.