Science & Environment: Tun kum 5 lo awm tur hi a lum ber ṭum a ni ang : UN

United Nations chuan greenhouse gas leh El Nino vanga sik leh sa inthlak danglam chak tak vangin, tun kum nga lo awm tur 2023-2027 inkar hian khaw lum ber ṭum kan hmang chho ngei dawn tih a tarlang.

UN hnuaia World Meteorological Organization (WMO) chuan Paris accord-in khawvel lum chhoh dan tura bituk, target a lo siam chu a khum theihna chance sang tak a awm thu a sawi. Khawlum zawng tehna mumal tak a awm hnuah, boruak lum ber ṭum kha kum riat kalta chhunga thlengte kha an ni a, sik leh sa inthlak zel vangin a lum belh zel dawn a ni, an ti.

Khawvel ram hrang hrangte chuan global warming tihziaawmna atan kum 2015 khan Paris Agreement an siam a, hetah hian celcius degree hnih vela tihniam thei turin inremna an siam a ni. Kum kal taa global mean temperature kha 1.15C niin, 1850-1900 inkar lum zawng chawhrual aiin a sang zawk. WMO chuan 1.5C level hi kan thlen vat a rinawm thu an tarlang.

"El Nino inmung mek leh, mirhingte thiltih avanga sik leh sa inthlak danglam vangtein khawvel pumah temperature hi chu a sang chho zel tura rin a ni," tiin hei hian mihring hriselna, ei leh bar, tui semzai leh kan chenna leilung tan harsatna namen lo a thlen thei dawn a, kan inven lawk a ngai viau ang tiin agency chief Petteri Taalas chuan a sawi.

El Nino hian central leh eastern equatorial Pacific tuipuiah surface temperature a tilum a, he thil thleng hi kum hnih aṭanga sarih inkarah a thleng ṭhin a ni. Dan naranin, El Nino thlen aṭanga kum khat hnuah global temperature hi a tisang ṭhin nghe nghe.