Assembly budget session ṭan : Mawhphurhna la ngam sorkar rinawm nih kan tum - Larsap

Mizoram Legislative Assembly budget session chu nimin khan ṭan a ni a, March 13, 2024 thleng a awh dawn. Session ṭan ní-ah hian Governor Hari Babu Kambhamphati-a'n thu sawiin, Mizoram sorkar hmalakna hrang hrangte a tarlang a; February 21, 2024-ah Governor thusawia lawmthu sawina motion sawiho a ni ang. Governor chuan mawphurhna la ngam sorkar rinawm nih an tum thu a sawi.

Larsap chuan, 9th Mizoram Legislative Assembly Session vawi hnihna leh budget session hmasa ber ni bawkah hian member-te chungah lawmthu a sawi a, "Ka sorkar chuan inrelbawlna chhawng hrang hrangah sorkar chak, langtlang leh rinawm, harsatnate sukiang tura rang taka hma la ṭhin leh mawhphurhna la ngam sorkar rinawm nih tlat kan tum," a ti.

Ei leh bara intodelhna te, hmasawnna ruhrel pawimawh tak tak din te, agriculture leh industry-a hmasawnna nasa zawk thlen te, ṭhalaite thiamthil tihhmasawn kawngah te, an tan mahni kutkawiha eizawnna leh sports lama hmasawnna kawng zau zawk hawnsakte chu sorkar hmathlir a nih thu sawiin Governor chuan a sawi.

Larsap chuan nikum kum tawp khan mipui thawhhona leh ṭawiawmna zarah inthlanpui hlawhtling tak neih a nih thu sawiin, "Sorkar inrelbawl danah te, a ngaihpawimawh leh thiltumahte mipuiin danglamna hmuh an beisei tih a langin ka hria. Mipuite beiseina chu tihhlawhtlin ngei a nih theih nan sorkar chuan theihtawp a chhuah dawn," a ti.

Governor chuan mipui thlantlin ram hruaitu ṭha tak takte kaihhruaina hnuaiah Mizoram chuan remna leh muanna kawng a zawh zui zel tih a sawi a, "Harsatna hrang hrang lo awm thei karah pawh economy ṭhan zelna atan, kawng tinrenga hmasawnna huapzo nei turin ke a pen zel ang tih ka ring," a ti a, Mizoramin hma a sawn zel tur thu a sawi.

Larsap chuan, state leh a chhunga chengte tana thâ thlah loa hma an lakna avangin Mizoram chu state hmasawn ber leh chak ber zinga mi a la nih a, kum 2047-a ‘Viksit Bharat’ (Developed India) siam tumna tihlawhtlingtu a nih ve ngei a beisei thu a sawi bawk.

Governor thusawi ṭhenkhat

■ Budget-in a tum ber chu khawtlang leh sum leh pai hmasawnna atana thil tum hrang hrangte tihlawhtling tura theihna (resources) kan neihte hman ṭangkai a ni.

■ Budget tin hian mi ṭhenkhat tan chauh ni lo, mipui zawng zawng tan hmasawnna thlen a tum tur a ni.

■ Vawiina kan thu puan tur hian naktuk chanchinbu headline a chang dawn em tih chu kan ngaihpawimawh hmasak ber tur a ni lo a; tun aṭanga kum rei loteah Mizoramah danglamna duhawm zawk a thlen ang em tih a pawimawh zawk.

■ Tun dinhmunah chuan sum harsatna karah economy hmasawnna tur atan hmalak thuai thuai a harsa tih ka hria.

■ Chhiah aṭanga kan sum lakluh a la tam tâwk loh bakah kan hmanral sang zel vangin sum pûk zat a tam lo thei lo.

■ Sorkar laipui aṭanga kan sum hmuh (Post Devolution Revenue Deficit Grants) a tlem tial tial a, private sector aṭanga investment hmuh kan nei tam lo.

■ He'ng avang hian leiba leh sum indaih lohna kan neih phah a, amaherawhchu, ngaihtuahna thar nen hma thar kan la ang.

■ Sum leh pai dinhmun siam ṭha tur chuan sorkar sum fîr leh awmze nei taka hmante, inrenchemna kalpuite, sumpai, thâ leh hmanraw neih angte awmze nei leh hmangchang hre taka hmante a huam tel tur a ni.

■ Mahse, heng hmalakna zawng zawngte hian zan khat thil thuah kan economy-ah inthlak danglamna a thlen thei lo a, kan sum dinhmun pawh a ti ṭha thei lo tih hi kan hriat reng a ngai.

■ Ruahmannate duhthusam ang thlapa a taka hmu turin hun a duh a, thutlukna harsa leh huaisen tak siam a ngai dawn.

■ Fiscal consolidation hi sum leh pai hmanral inhrek hmang chauhin a thleng thei lo a, a theihna apiangah ṭan lain sum lakluhna lam pawh ngaihtuaha tihpun a ngai.

■ Macroeconomic environment kan tihchangtlun a ngai a, fiscal prudence ngaihtuah chung zelin insiamṭhat ngaite chak takin kan kalpui tur a ni.

■ Thua sawi mai a tawk loa, a taka hmalak a ngai tawh. A tam thei ang ber thawkchhuak turin sorkar sum ruahman leh hmanral dante fimkhur taka thlirlêt a ngai.

■ Mizoram sorkar chuan hmasawn zawnga ṭhan, hmasawnna ngelnghet siam leh dan dik tak behchhana hmalakte chu inrualkhai taka kalpui a nih theih nan theihtawp chhuah a tum.

■ Economy ṭhan dan hi investment ṭhan dan nen a inzawm tlat a, investment hip hi tun dinhmuna mamawh leh ngaihven ran hmasak ngai niin ka hria.

■ In sumdawntawnna awlsam, nelawm leh a tu ve ve tan pawha hlawkna thlen thei turin ‘Ease of Doing Business’ ṭha kan siam tur a ni.

■ Agriculture hi thingtlanga chengte eizawnna pawimawh ber niin, ei tur mamawh phuhruk nan chauh ni lo, eizawnna leh economy hmasawnna atana pawimawh a ni.

■ Ka sorkar chuan agriculture leh a kaihhnawih sector-te hmasawnna chu a ngaih pawimawh ber a ni ang.

■ Farmer-te hmakhua ngaia an thlai tharchhuahte hralhna tur ruahmanna ṭha zawk siam chu ngaih pawimawh a ni dawn.

■ Horticulture, fisheries, veterinary & animal husbandry leh sericulture-te pawh eizawnna hnar pawimawh tak an nih angin ngaih pawimawh an ni ang.

■ Kumin hian sorkar chuan policy thar, 'Hand Holding Policy‘ (Bana Kaih) tih chu a kalpui dawn.

■ Inkalpawhna kawngpui ṭha siam chu ngaih pawimawh hmasaka neih a ni.

■ Road technology hnuaia tunlai thiamna leh tih dan tharte chu a theihna apiangah hman ṭangkai tel zel a ni ang.

■ Hmasawnna hnathawhna tur atana hmanraw mumal leh duhkhawp ang awm lo hi kan ṭhanlenna min daltu lian tak a ni.

■ Hmasawnna hnate a hun taka zawhfel a nih theih nan te, hna tlo leh ṭha siam a nih theih nan te uluk taka enfiah a ngai.

■ Sorkar chuan kawlphetha siam kawngah ni zung chakna leh hmannawn theih thil aṭanga kawlphetha siamchhuah a dah pawimawh bik ang.

■ Kawlphetha siamchhuah, hruipui hmanga pekchhuah leh a semchhuah kawngah felfai zawka ruahmanna siam tum a ni.

■ Khawpui lama hmasawnna leh thingtlang lam tih hmasawnna inkhuangrual turin theihtawp kan chhuah dawn.

■ Climate Change leh Global Warming-in boruak a tihchhiat dante kan hriat a ngai a, environment tichhe zawnga hmasawnna hi hmasawnna tluantling a ni lo.

■ Ṭhalaite tan professional leh vocational field hrang hrangah thiamna sang zawk neih theihna turin hmalak a ni ang.

■ Entrepreneurship leh self-employment lam dah pawimawh a ni dawn.

■ Mipuiin kan thil duh leh rualawhnate pawh a sàn tàk zel avangin zirna kan kalpui dan pawh kan duhkhawp tawk tawh lo.

■ National Education Policy 2020 hi Mizo khawtlang nunphung leh kan hnam ziarang nena inmil chungin kalpui kan tum.

■ Thingtlang mite sum thawhchhuah tipung turin rural tourism lam uar kan tum.

■ Sorkar chuan chhawmdawl ngai leh mi harsa zawkte chhawmdawlna leh an dinhmun chawikan chu a ngai pawimawh hle.

■ Kan state-a ruihhlo hmansual leh ruihhlo tawlhruknate hi buaipui tham a ni tawh takzet tih kan sorkar chuan a hmu chiang.

■ Hetianga dan bawhchhiatna leh khawtlang nun tichhetu ruihhlo lengvakte tirêm turin sorkar chuan thapui a chhuah dawn.

■ Mizo hnam nih phung, nundan leh khawsak phungte humhalh leh vawrh lar hi kan sorkar chuan a ngai pawimawh hle.

■ He sorkar hian hmun hrang hranga cheng Mizo mipuite inpumkhatna leh inthlunzawmna atan kan ram danpui huam chhungah hnathawh a tum dawn.

■ Lo neih leh non-industrial sector aṭanga sum thawk chhuak kan nih angin, Mizoram sum thawh chhuah hi a bei tham em em.

■ Chhiah khawn tur lian tham pawh a awm thei lo a, chuvangin, kan sum lakluhna huang zauh leh sum lakluh tihpunna turin mipui thlawpna nen hmathar lak a ngai.

■ Tuna kan state sum leh pai dinhmunah hian chona lian tak kan hmaah a inchhawp a, kan zavaiin duhthlanna fimkhur tak kan siam a ngai.

■ Democracy ramah chuan mi chi hrang hrang an awm tih pawmin, ngaihdan chi hrang te pawh zah sakin, thudik hailang tura inhnialna leh infuihna te a leng vek.

■ A tam lam apiang duhdan anga kal duak duak loin, mi lâwm zâwng ang ringawtin emaw, mimal duhdan ringawtin emawa thutlukna siam tur a ni lo.

■ Nangmahni thlang tlingtute laka in bat leh mawhphurhnate hre thar leh ang che u.

■ Dik taka rorel tur leh hmasawnna atan in sum hman danahte pawh mawhphurhna la ngam ula, langtlang taka thil kalpui turin ka ngen che u a ni.