2015-16 chhungin NCD-in mi 85,710 enfiah

National Programme for Prevention and Control of Cancer, Diabetes, Cardiovascular Diseases (NPCDCS) chuan, kum 2015-16 chhung khan Mizoram hmun hrang hrangah mi 85,710-te dinhmun an enfiah tawh a, chung zinga mi 9,666 chuan blood sugar an nei a, blood pressure (BP) sang 12,904 leh lung ná 673 an hmuchhuak.

National Health Mission (NHM) hnuaia programme pakhat NPCDCS hi March 2014-ah Mizoramah kalpui ṭan a ni a, damdawi-in hrang hrangah Non-Communicable Disease (NCD) Clinic an neih bakah, khua leh veng hrang hrangah awareness campaign leh screening an buatsaih ṭhin.

NCD clinic-ah hian a thlâwnin blood sugar leh BP endik, BMI, pap smear, beng endik leh thil ṭul dangte a thlawnin an ti ṭhin a; tunlai hian kohhran leh KṬP inkhawmahte hun an hmang nasa hle. NCD clinic hi kum 2015-16 chhung khan Mizoram hmun 63-ah an buatsaih a ni.

NCD khawihtute chuan, NCD natna tia sawite chu - cancer, zunthlum, BP sang, lung ṭha lo, thisen zâm natna (stroke) leh khuh benvawn natnate a nih thu an sawi a; NCD natnate chu khawvela thihna thlentu tam ber a nih thu leh, khawlvelah mitthi zinga 67% chu NCD natnate vanga thi an nih thu an sawi.

NCD hotute chuan, tunlaiah mi an awm âwl tawh avang leh taksa insawizawi (excercise) ngai lo an pun vang te, zûk leh hmuam tih nasat vang te, ei leh ina fimkhur tâwk loh vang te, zu in nasat vang te, rilru hahna tur thil ngaihtuah nasat vang leh chhan dangte vangin miin miin NCD natna an vei ṭhin tih an sawi a, "Heng natnate hi nunphung ṭha lo leh chìn ṭhan ṭha loin a ken tel a ni a, lifestyle related disease tia sawi a ni. Pumpelh leh inven theih a ni a, pumpelh turin nasa taka inven reng ngai," an ti.

BP sang nei ṭhin, kum 30 chung lam tan kum tin vawi khat tak BP endiktir a ṭhat thu sawiin, NCD hotute chuan, "BP 140/90 aia sang chu BP sang an ni a, taksaah thil ṭha lo tam tak a thlen thei a, enkawl a ngai hle," an ti.

Blood sugar pawh entir fo a ngaih thu sawiin, "Zingah thil dang ei hmain 100mg% aia tlem leh chaw ei kham aṭanga darkar hnihah 140mg% aiin a tlem tur a ni a, hei aia a sang a nih chuan rang taka doctor pan tur a ni," an ti bawk.

Thisen sáng, zunthlum leh stroke veng turin ni tin minute 45 tal kea kal a ṭhat thu te, thlai leh thei lam ei tam a, thil rêp, mawm leh chi ei tlem a ngaih thute an sawi.

NCD hotute chuan, Mizote zingah cancer vei an tam avangin cancer hmuhchhuah hma a pawimawh tih sawiin, "Hmeichhiate'n thla tin hnute an endiktir a ṭha a, bâwk leh danglam a awm chuan doctor râwn vat tur a ni," an ti.

Ka (mouth) chhung thla tin uluk taka endik a, dik lo deuha hriat a awm chuan doctor ràwn vat a ṭhat thu te, kum 40 tling tawh chuan kum hnih danah endoscopy tih a ṭhat thu te, hmeichhe pasal nei tawhte'n kum hnih danah tal chhûl hmáwr enfiahtir a ṭhat thu te, taksaah danglam a awm chuan inentir vat a ngaih thute an sawi bawk.