Dan hlui thlaktu dan thar pathum hman ṭan pualin hun hman a ni

India ram pumah nimin July 1 aṭang khan dan bawhchhiate hremna dan thar pathum - Bharatiya Nyaya Sanhita (BNS), Bharatiya Nagarik Suraksha Sanhita (BNSS) leh Bharatiya Sakshya Adhiniyam (BSA) hman ṭan a ni a; dan thar hman ṭan pual hian nimin khan district hrang hrangah hun hman a ni.

Home minister K Sapdanga chuan Serchhip SP conference hall-a dan thar pathum hman ṭanna inkhawm a hmanpui a; dan tharte'n mipui mimir thlavâng na taka a hauh thu sawiin, "Police-te thâ a tichak a, police-te hna nasa takin a tipung. Sual bul inṭan hmeh mih nan sual lakah nasa takin a thîkthu a chhia a, a ṭhen laiah a thil phal viau laiin, a ṭhenah a khauh em em a, ram leh mipui tana dan ṭha tak a ni dawn," a ti.

K Sapdanga chuan, India ramin criminal law hun rei tak a lo hman tawh Indian Penal Code (IPC), Criminal Procedure Code (CrPC) leh Indian Evidence Act-te thlaktu tur dan thar pathum hman ṭan a ni ta chu thil chhinchhiah tlak a nih thu a sawi a; dan hluia a ṭha laite paih si loin tunlai khawvel thiamna technology hman theih turin siamrem a nih thu a sawi bawk.

Serchhipa hun hman hi Serchhip SP MS Dawngkima'n a kaihruai a, additional SP Saidingliana Sailo, assistant public prosecutor Laithanpuia leh police inspector R Lalbiakhlua te pawhin thu an sawi.

Dan thar pathum hian dan hlui tawh ṭhen­khat a paih a, a ṭhen a kai kawp a, hmânlaia hriat ngai loh sualna chhuak tharte hremna a dah belh a ni. Pawi khawihna huam chhung pawna khawi police station-ah pawh FIR thehluh theihna (Zero FIR) te, online hmanga police hnena FIR thehluh te, mobile phone SMS leh thil dang hmanga inkoh (summon) te, dan bawhchhiate hremna atan vantlang tana thil ṭha tih (community service) leh thil dang ṭhahnem tak dah belh a ni.

DAN HLUI LEH DAN THAR

▶ BNS: Indian Penal Code, 1860 a thlak. Bung (section) 358 a awm a, a thlak tâk IPC-ah bung 511 a awm. BNS-ah dan bawhchhiat theihna chi 20 dah belh a ni a, lung-in tàn theihna pawh 33-ah tihpun a ni. Vantlang hna thawk (community service)-a inhrem theihna tur dan bawhchhiatna chi ruk leh inhrem ngei ngei ngaihna chi 23 dah belh a ni.

▶ BNSS: Code of Criminal Procedure, 1973 a thlak. Bung 531 a awm a, a thlak tâk CrPC-ah bung 484 a awm. Police-in mi an kawl theih chhung chu dan bawhchhiat azirin ni 15 aṭangin ni 90-ah tihpun a ni.

▶ BSA: Indian Evidence Act, 1872 a thlak.