
State Anti-Tobacco Day hman a ni: Sorkarin nasa zawkin ṭan a la dawn - Rinpuii
Nimin September 11 kha vaihlo zûk, hmuam leh ei dona ni, Mizoram State Anti-Tobacco Day vawi 11-na a ni a, Mizorama district khawpui ṭhenkhatah hman a ni. Health minister Lalrinpuii chuan, vaihlo zûk leh hmuam laka Mizoram thian thianghlim turin sorkarin nasa zawka ṭan a lak dawn thu a sawi.
State Anti-Tobacco Day hi Health & Family Welfare minister Lalrinpuii hoin Lunglei Convention Centre-ah hman a ni a; National Health Mission (NHM), National Tobacco Control Programme (NTCP) leh Comprehensive Primary Health Care (CPHC)-te huaihawt niin, sorkar department hotu te, kohhran leh tlawmngai pawl aiawhte leh zirlaite an tel.
Lalrinpuii chuan, vaihlo zûk leh hmuam chu hriselna tichhe thei a nih avang leh a tel loa awm theih a nih avangin kalsan a hun tawh tih a sawi a, "Vaihlo ken tel natna - cancer leh natna dang vei tam state kan ni hi thil zahthlak leh ram leh hnam hmel tibâltu a ni. Mizote hi thuawih leh zirtir nuam tak kan nih rualin, a ṭha lo lam kan zir chak hi a pawi a, thil ṭha kan inzirtir uar deuh deuh a ṭul," a ti.
Health Minister chuan zirlaite chu hriselna, hmel mawina leh mihring zahawmna tichhetu zûk leh hmuama ti chhin miah lo tur te, ti chhin tawhte chu sim nghal tum tur te, a ṭhat lohzia mi dang zirtira simtir tum turtein a chah a; nu leh pate pawh an fate zûk leh hmuam leh ruihhlo laka an fihlim theih nan ṭan an lak a ṭul thu a sawi.
Zûk leh hmuam laka Mizoram thian thianghlim turin sorkarin nasa zawkin ṭan a la dawn tih sawiin, Lalrinpuii chuan, "Kohhran, tlawmngai pawl leh zirlaite nena ṭan kan lak tlan chuan kan ram hi kan then thianghlim theih ngei ka beisei," a ti.
Inkhawmah hian NHM mission director Dr Eric Zomawia'n kumina Day thupui, 'Zûk leh hmuam laka fihlim ṭhalaite' tih hmangin zûk leh hmuamin hriselna a nghawng theih dan leh fihlîm tura inzirtirnate a sawi a; vaihlo zûk leh hmuam ti lo tur te, chhungte leh ṭhiante zirtirtu ni turtea intiamna thu an sawi rual bawk.
Lungleia Anti-Tobacco Day hmanna hi bawrhsap R Lalṭhazuala, District Anti-Tobacco Squad chairman ni bawkin a kaihruai a; Lunglei West bialtu MLA T Lalhlimpuia leh Lunglei Municipal Council chairman Lalzuithanga leh councillor te, HFW secretary Sangchhin Chinzah leh principal director Dr Vanlalsawma te pawh an tel.
State Anti Tobacco Day hi Mamitah chuan ANM School auditorium-ah hman a ni a, District Anti-Tobacco Squad chairman Jacob Lalawmpuia, bawrhsapin a hmanpui.
Jacob Lalawmpuia chuan, ANM zirlaite chu zûk leh hmuam donaa hma latu pawimawh tak, chhungkua leh khawtlang mai ni lo, Mamit district tan danglamna thlentu an ni thei tih a sawi a, "Zûk leh hmuam simna tura kan tih theih hmasa ber chu kan thil tih pawm (self acceptance) hi a ni a, kan inpawm chuan hmasawnna kawng hmasa ber kan zawh a ni," a ti.
Inkhawm hi Mamit chief medical officer Dr Lalhlunpuii'n a kaihruai a, NTCP district consultant Dr Nancy Lalnunmawii'n zûk leh hmuam chungchanga hriat tur pawimawhte a sawi.
Mizoram State Anti-Tobacco Day hi Mizoram sorkar hmalaknain kum 2014 aṭangin kum tin September 11-ah hman ṭhin a ni.
MIZORAM LEH VAIHLO
* Global Adult Tobacco Survey (GATS)-1 (2009-2010) tarlan danin, Mizorama cheng zawng zawng zinga 67.2%-in vaihlo zûk leh hmuam eng emaw tal an ti/hmang a, vaihlo khawih tam lamah India ram state leh UT zingah pakhatna a ni.
* GATS-2 (2016-2017)-ah Mizorama vaihlo kaihhnawih hmang 58.7% an ni a, GATS-1 aiin a hniam tawh a, Tripura dawta vaihlo ti/khawih nasa pahnihna a ni.
* GATS-1 tarlan danin, Mizoramah in chhung (home)-a mi mei zûk khu hîp (secondhand smoke) 96.5% an awm a, GATS-2 ah chuan 84.1% a ni.
* Global Youth Tobacco Survey-2 (2016-17) tarlan danin, Mizoramah tleirawl kum 13-15 inkar zingah zuk leh hmuam ti 58% an awm a, Mizoram leh Arunachal Pradesh chu India ramah an sang ber.