Mamitah cyber crime zirhona buatsaih


Mizoram Journalists’ Association (MJA) General Headquarters leh Mizoram Police ṭang dun chuan nimin khan Mamita IPR department hall-ah cyber crime chungchang zirhona an buatsaih a; Mamit bialtu MLA H Lalzirliana'n a hmanpui.

Seminar on Cyber Crime hi MJA Gen.Hqrs president C Lalrambuatsaiha'n a kaihruai a; khuallian H Lalzirliana chuan, internet hmanga pawi khawihna (cyber crime) chungchang inzirtir tam a ṭul thu sawiin, "Cyber crime-ah awareness kan neih ṭhat a ṭul a, nasa taka ṭangruala kan do a ṭul," a ti.

H Lalzirliana chuan, tunlai khawvel changkang zelah artificial intelligence leh cyber crime-te chu ngaihven a ngaih thu leh hun kal zel tur pawh thlir thiama ngaihven a ṭul thu a sawi a, "Social media-a kan thil post-ahte kan fimkhur a ṭul. Rilru hriselna leh kan thil post duh zawngte hi a inthlun zawm vek a ni," a ti a; cyber crime dona atana hmanraw ṭangkai tak pakhat chu rilru hrisel neih a nih thu a sawi.

Mamita Cyber Crime Seminar-ah hian MJA, Mamit district president Lalhuma'n inlawmna thu a sawi a, MJA Gen.hqrs secretary H Lalchhandama leh Mamit MJA secretary Lalramhnehzauvi ten report an pe. Resource person Zeremia Vanlalhmachhuana, Cyber Crime deputy SP leh Joseph Lalhnehzela, SI ten cyber crime awmzia te, internet leh social media-a fimkhurna turte an sawi a; zawhna leh chhanna hun hman a ni bawk.

SEMINAR-A TARLAN ṬHENKHAT

▶ National Cyber Crime Reporting portal a awm a, chutah chuan complaint/report vbc. 13 chuang a awm tawh a, Mizoran aṭangin complaint 800 chuang a awm tawh.

▶ OTP pek chhuah vanga buaina nei zui an tam, OTP leh PIN-te tu mah pek/thawn loh tur.

▶ Bank account detail tu mah thawn loh tur.

▶ Bank account hralh loh tur. Bank account kan hralh hian pawi khawihna atan an hmang thei a, police-in an chhuiin keimahniah an rawn chhui lut dawn.

▶ Sum investment tih hmain uluk taka zir chian tur.

▶ Social media-ah kan hmelhriat lohte'n min rawn bia a nih chuan a him lo thei tih hriata fimkhur a ṭha, chhàn loh a ṭha zawk fo.

▶ Account hack hmanga sum indilna leh ṭanpui dilna a tam; fimkhur a ngai, link kan dawnte click loh a ṭha, kan friend list-a mite'n min rawn thawn pawh ni se, click loh tur.

▶ Thil man tlawm lutuk leh a man pek lâwk ngai chi a him lo tlangpui.

▶ Video call-ah fimkhur a ṭha, lehlam aṭangin an lo record thei. Kan ngaihzawngte pawh ni se fimkhur tur, inngaihzawn tawh loh hnuah min timualphotu a ni thei.

▶ Thu leh thil dangte kan thehdarh dawn hian a dik nge dik lo tih kan hre hmasa tur a ni a, mi thehdarh fe tawh hnua kan thehdarh chhâwng ve dawn a nih pawhin a dik leh dik lo kan hre hmasa tur a ni.

▶ SIM card hi mahni hming ngeia register hman a ṭha. Mi SIM card zawrh lei/hmang mai mai suh, miin pawi an lo khawih tawhna a ni thei.

▶ Sex video tihdarh hrim hrim phal a ni lo, mahni saruak thlalak mahni ngeiin thehdarh pawh phal a ni lo.

▶ Sorkar document siam danglam hi thubuai rip tak neih theihna a ni a, tih loh tawp tur a ni.