Kum upa leh natna neite zawm tur duang
Health & Family Welfare department chuan kum upate leh natna benvawn neite chu an taksa a chak loh avangin Covid-19 an kái hma bik niin an sawi a; an zawm tur kaihhruaina hrang hrang an duante an tarlang.
Kum upate leh natna benvawn neite chuan an taksaah natna dotu an tlakchham avangin Covid-19 an kâi chuan an la na (serious) duh bik tih tarlangin Health department chuan, "Covid-19 vanga thi tam ber pawh kum upa leh natna benvawn nei sate an ni. Taksa hrisel ṭha leh kum la naupangte chu an kâi a nih pawhin an taksaah harsatna lian tham a thlen lo tlangpui. Hei vang hian kum upa leh natna benvawn veite chu mi dangte aiin an fimkhur zual a ngai a ni," an ti.
High risk group
• Kum 60 aia upa
• Cancer vei - a bikin chemotherapy/radiotherapy hmanga enkawl mek
• Lung natna benvawn nei
• Chuap natna benvawn nei - khuh benvawn, asthma, etc.
• Kal natna benvawn nei
• Thin natna benvawn nei
• Thluak lam natna benvawn nei, eg. stroke, parkinson’s disease etc.
• Taksa dona (immunity) nei tlem - HIV/AIDS, transplant patient damdawi ei mek
• Zunthlum
• Blood pressure (BP) sáng
An fimkhur dan tur
• In lamah awm deuh chawt a, lên chhuah loh a ṭha ber.
• Mi inah lèn loh leh inléng neih loh a him ber.
• Lo theih loha mi dang nen inkawm dawn chuan kan inkarah ft. 3 tal a awm tur a ni a (duhthusam chuan ft. 6), mask vuah tur a ni.
• Chhungkaw member leh mi dangte nen kan titi ho dawn chuan inhlat taka ṭhut a, mask vuah tur a ni.
• Puipunna, chaw ei khawmna, bazar, committee meeting-naahte kal loh hrâm a ṭha.
• Kan in chhungah/chhungkuaah quarantine/isolation lai, Covid-19 donaa thawk, chhuakvâk nasate an awm chuan, anmahni nen inhnaih taka awm loh hrâm tur.
• Uluk taka sahbawn leh tui hmanga kut sil fo tur a ni a, kut sil remchàn lohnaah hand sanitizer hman ṭhin tur.
• Mi dang kan bula an awm chuan ṭha taka mask vuah ṭhin tur a ni.
• Hmai, ká, hnâr leh mitte kut lâwngin khawih loh tur.
• Mi khawih hnu - chanchinbu, pawisa, lehkha, bungrua, etc. khawih hmain a theih chuan sanitise/disinfect ni se, kan khawih zawh veleh kut fai taka sil leh zel ni se.
• In chhunga thil kan khawih zin bik - kawngkhar vawnna, tui herh haw-na, dawhkân, kawngkhar, etc. te a khát tâwka tihfai ṭhin tur.
• Mi dangte nen zaiho loh tur a ni.
• Khuh leh hahchhiau dawnin tissue paper/rawmawlin emaw ká hup tur a ni a, a remchan loh chuan bán thlep (kiu chung lam) phenah chauh khuh/hahchhiau tur.
Rilru hriselna atana tih tur
• Rilru hlim takin awm tum hram hram ang che.
• Vawikhatah rei tak tak ṭhutthlengah, TV hmaah emaw, i phone khalin emaw ṭhu/mu reng lo la, a khât tawkin dingin vei kual ṭhin ang che.
• Taksa chet tam a pawimawh a, a remchan ang angin exercise lak ṭhin tur a ni. Nikhata exercise lak chu belhkhawmin minutes 30 a tling tur a ni a, mahni tlin tawk ang zela lak ṭhin tur a ni.
• Ei leh in hrisel a pawimawh. Ei luat a hlauhawm a, ei insum leh lutuk a ṭha lo . I taksa mamawh tawk ei ṭhin la, thlai leh thei ei uar rawh. Sa te, mawm leh thaute, thil al (chi) te, thil thlumte insum ang che. Tui in tam a pawimawh . Natna do nan protein lam - sa ti var, sangha, artui vâr lai, rajma, dal, be, tofu a ṭha a; thlai leh thei lam a pawimawh. Vawikhatah chaw ei ṭeuh ṭeuh loin, ei zina ei tlem a ṭha zawk.
• Hahdam takin awm la, mahni nuam tihzawng (hobby) - music, lehkhabu chhiar, painting etc tih nan hun hmang ang che.
• Ṭawngṭaina hunte, meditation tihna hunte hman ṭhin hi hrisel nan pawh a ṭha.
• Phone leh thildang hmangin ṭhiante, chhungte nen inbiak fo a ṭha.
• Social media-ah te, TV news-ah te Covid-19 lampang news leh chanchin en tlem rawh. Chanchin dik lo mi tam takin an thehdarh ṭhin tih hria la, chung lakah chuan inthiarfihlim a ṭha.
• I damdawi mamawh tur thla hnih daih tal khawl khawm ṭhin ang che.
• Harsatna i neih palh a i phone tur - emergency number te, helpline te, doctor i rawntheih tur number-te nei sa vek la. I phone-ah awlsamte a hmuh turin dah la, ziakin tar bawk ang che.
• Loh theih loh ah lo chuan damdawi-ina kal loh hi a him ber a, mahse a ṭul viau chuan fimkhur taka kal mai tur a ni.
• ‘E-Sanjeevani OPD’ app hmangin kan phone atangin mahni in a?anga doctor specialist-te rawn theih turin Mizoram sorkar chuan ruahmanna a siam. He e-Sanjeevani-OPD app hi download la, a hman dan i chhungte inzirtir ang che.
• Insawiselna leh harsatna i neih chuan Covid Helpline (No. 102/ 0389- 2323336/ 0389-2322336/ 0389-2318336)-ah phone la, an lo ṭanpui thei bawk ang che.
• Rilru hah ngawih ngawih te, lungngaih riau te, hlauhna reh mai lote i nei a nih chuan helpline emaw i doctor emaw counseling lama ṭanpui theitu tur che rawn ang che.
• Thingtlang lama awmte tan min bialtu Health Worker/ASHA te hming leh number neih a ṭha.
• Meizuk, vaihlo, zu lakah fihlim ang che.