
ZORAM TITI 2024: PANELIST-TE THUSAWI TLANGPUI
Vanglaini chuan November 16, Inrinni khan Aijal Club-ah Zoram Titi vawi 11-na a buatsaih a, thupui chu 'Raltlan - Engtia dawnsawn tur nge?' tih a ni. Zoram Titi-ah hian raltlante a taka lo buaipuitu te, chhawmdawlnaa a taka thawktu te, zirchianna nei tawhte leh mithiamte panel-a ṭhu turin sawm an ni. Panelist-te'n thil tam tak an sawi a, an sawi zinga ṭhenkhat tarlan a ni.

John LT Sanga, Joint Secretary, Home
Myanmar ram a buai khan himna zawnga Mizorama lo lut raltlan tam tak an awm a, chumi lo buaipui tur chuan December 10, 2021 khan Home Minister kaihhruai High Level Committee on Myanmar Refugees din a ni a, Task Group on Myanmar Refugees, District Level Committee on Myanmar Refugees leh Village/Local level Committee on Myanmar Refugeee din a ni. Sorkarin raltlan chhinchhiahna (ID) siam a ngai pawimawh a, dan leh thupek hrilhfiahna lamah pawh hmalak a ni. Tun hnai khan sorkar laipui aṭanga buhfai man hmuh hmangin sorkarin raltlante tan cheng nuai 500 man buhfai a lei a, DC-te kaltlangin raltlante ṭanpuina pek a ni.
Prof. Malsawmliana, General Secretary, CYMA
Mizorama raltlante puih nan YMA chuan cheng nuai 200 chuang a seng tawh. Assam-ah UNICEF an awm tawh a, Mizoramah pawh hian kan unau raltlante puihna turin UN agency hi an awm ve a ngai a, an awm theih nan CYMA chuan hma a la mek. Raltlan kal darh nasa ṭhin hi YMA-in a vei a, YMA Rorel Inkhawm chuan 'Mizorama raltlante awmna hmun tur, enkawl dan tur leh kaihhruaina munal tak sorkarin siamin kengkawh rawh se' tiin a pass. Pêm lehkha inpek chungchangah, YMA chuan ruahmanna fel tak a siam.
H Lalthianghlima, President, MZP
Raltlante hi ṭanpuina pek reng theih a nih loh avangin an hnathawh tur ngaihtuahsak a ṭul. Raltlan tamna state-ah raltlante ṭanpuitu tur UN agency office a awm lo hi a pawi. Kalphung hi kan tih dik loh chuan an rama haw mai thei an nih loh avangin, tun aia nasain Mizoram hi kan buai palh thei. An eizawnna tur kan dapsak loh chuan rûkrûk bak tih tur an nei lo. Raltlante Mizorama an lo luh theih nan MZP chuan theihtawp a chhuah ṭhin rualin, tun dinhmunah chuan ngaihtuahna sèn uluk a ṭul tawh. Raltlante hi Zo hnahthlak ni mahse, ram hrana awm an nih avangin ram leilung fate chanvo min chuhpui lo se kan duh.

T Zirthangpuia, Secretary, Tuipuiral Group YMA
Tuipuiral Group YMA hnuaiah YMA branch 23 zinga 20-ah raltlan chhungkua 714 an awm mek a, chhungkaw 714-ah hian mi 3,435 an awm. Raltlante hian tu nge an nih tih an inhriat a ngai a, raltlan an ni tih inhre lo, duh duh dana awm tum an awm ṭhin a, hei hi a buaithlak. Kan huam chhunga raltlan awm tamna khuaah chuan tui tlan tur te, thing tuah tur laknaah leh lo/huan thlai laknaah harsatna a awm ṭan tawh.
Dr F Lalramhluni, Faculty, MS Academy
Raltlan dawnsawn dan turah Mizoram mipuite'n an chanvo leh tih tur an hriat a ṭul. India Constitution-ah hian rights (chanvo) pathum - social, economic leh political rights a awm a, he'ng zawng zawng hi khua leh tuite ta tur vek a ni lo. Khua leh tui ni lote pawhin social leh economic rights an hmang ve thei a, mahse, khua leh tuite angin political rights an hmang ve thei lo. Raltlante hian eizawnna, zirna leh thil dang ṭhenkhatah India Constitution hnuaiah chanvo an nei ve.

L Ramdinliana Renthlei, General Secretary, ZORO
Tuna Mizoram chhehvela Zo hnahthlakte buaina chu Zo fate insuihkhawmna tura Pathian ruat a nih ka ring. Sorkar, khawtlang leh YMA-in raltlante zawm tur dan a siam a, hengte hi min zawmsak ve se. Sorkar hian tuna kan hmuh theih chinah raltlan dawnsawn danah ruahmanna mumal a nei lem lo em aw tih hi ka hmuh dan a ni, sorkarin raltlan dawnsawn danah hmalak dan tur (policy) mumal tak nei se a ṭha.
PC Laldinthara, President, MIMA
Khawvel ram ropui USA pawhin raltlan vangin harsatna an tâwk nasa. Kan rama raltlante hi an duh duhna hmuna an awm khap ila, biometric identification tihtir bawk ila. An duh duh thawh phal chi a ni lo a, anmahni ngaihtuah chungin an eizawnna tur ngaihtuahsak a ṭha. Tunah pawh Aizawl bazarpuiah a lo awm hmasate nen ṭangrualin nasa takin hma an la tawh.
Adam Saprinsanga, Editor, The Frontier Despatch
Raltlan leh raltlan ni lote thliar danah fimkhur a ṭul. Sahimna zawnga Mizorama rawn tlanchhiate an khawngaihthlak em em a, anmahni tih ni loah a chhe zawnga raltlante puhna a tam. Buaina vanga rawn raltlan leh sumdawnna leh hna vanga rawn pêm lutte thliar thiam a ṭul a; hma hun thui tak thlir chungin raltlante enkawl a ṭul.

Dr Joseph K Lalfakzuala, Asst Prof., T Romana College
Khaw tê bul hnaia raltlan camp siamah fimkhur a ṭul a, khaw mipui aia an bul hnaia awm raltlan tamte a awm. Heng khuaah hian ei leh inah buaina a awm dawn. Sorkar hian heng khuate hi a enpui vat a, hma a lak vat a ṭul. India ramah raltlante biometic identification tih a la ni ngai lo a, Mizorama raltlante pawh biometic identification tihsak ni lo se a ṭha ang.
Dr James LT Thanga, Associate Prof., MZU
Khawvel ram danga raltlante awm tawh dan thlirin, a ṭha lam leh ṭha lo lamah nghawng a awm. Raltlante hmakhua kan ngaiin, kan unaute an ni emaw, ni lo emaw, kan chhawmdawl tur an ni a, amaherawhchu, a lehlama a nghawng tur kan ngaihtuah tel a ngai. Raltlan hamṭhatna tur kan ngaihtuah rualin, khua leh tui rethei tak tak, a nghawng tel turte chhawmdawlna kan ngaihtuah tel a ngai a ni.
Lalremsiama, PUC Student

Ṭhalai tam zawkte hi chuan kan rualute'n Zo hnahthlak raltlante u leh nau anga an enna hi kan va pawh pha chiah tawh lo. Eizawnna mumal an neih loh chuan thil ṭha leh ṭha lo thliar hran theihna (ethical consideration) a awm thei lo a, chuvangin, eizawnna mumal an neih theih nan sorkarin ruahmanna a siam a ngai.
C Lalnundika, PhD Scholar, MZU

Raltlan kan tih, kan unau kan tih bawk site hi unau tak tak angin kan ngai em. Kan unaute tiin kan tuamhlâwm a, eng emaw thil duhawm lo a thlenin Zoram pum huap angin kan ûm chhuak leh ṭhin. Unau leh raltlan thliar dan leh enkawl dan hian min tibuai niin ka hria. a, ngaihtuah chian a ngai hle.