
FMR tihnun leh border pass tihtawp a nih theih nan na taka hmalak tum
Zo Re-unification Organisation(ZORO) chuan India leh Myanmar inkara inkalpawh theihna Free Movement Regime (FMR) chu tinung leh tur leh tuna ramri kan tura border pass neih ngai chu titawp turin sorkar laipui an ngen a; an ngenna a hlawhtlin theih nan na taka hmalak an tum thu an puang.
ZORO chuan, India sorkarin FMR a ṭhiah leh ramri kân turte tan border pass neih hmasak a ngaihna dan chu January 1, 2025-ah kenkawh ṭan a nih thu an sawi a; he kalphung hi ṭhiat leh ngei an duh thu National Human Rights Council leh UN Permanent Forum on Indigenous Issue-ah an thlen tawh thu an tarlang.
FMR tihtawp chu tinung leh ngei tur leh, ramri kân tura border pass neih hmasak a ngaihna tura thupek chu hnûk kir leh ngei turin India sorkar an ngen tih sawiin ZORO chuan, "Hemi chungchang hi ZORO chuan a ṭul angin a ngaihtuah zel dawn a, na taka dodal turin ruahmanna a la siam dawn a ni," an ti.
ZORO chuan, Mizoram (India) leh Myanmar ramri kân duhte tana border pass pe thei tur chu civil officer/magistrate ni âwm tak a nih laiin, pass pe theitu atan Assam Rifles ruat an nih chu mak an tih thu an tarlang.
ZORO tarlan danin, sorkar laipuiin ramria inkal pawhna tur entry/exit point 18 a ruat a, chu'ng zinga pahnih chu pilot site atan tih a ni a, phase I-ah hmun pathum leh phase II-ah hmun 13 dah a ni. Ramri kân theihna tur chhan tarlante chu - chhungte tlawh, zin khawthawn, sumdawnna, infiamna, official duty, medical treatment, ramria sumdawn tawnna, seminar/meeting/conference leh cultural exchange programme-te a ni.
Border pass chu ramri aṭanga km. 10 huam chhunga mite chauh pek theih a ni a, km. 10 huam chhunga cheng an ni tih tichiang theitu ducoment neih a ngai a; pass chu ni sarih chhung dam tura tih a ni.
Zo fate chu United Nations-in indigenous people-ah a pawm (lak luhna index no. 1236524 of May 21, 2004) a; UN Human Rights Council-in September 13, 2013-a a pawm 'UN Declaration on the Rights of Indigenous People' (UN-DRIP) pawmtu ram 143 zingah India leh Myanmar an tel. UN-DRIP hi UNO chuan a taka hmang turin UN-a tel ramte a phût bawk.
UN-DRIP Article-46 ah chuan, (1) Tualchhuak hnam te, a bik takin khawvel sorkar ramri khamin a ṭhendarhte chu an inkalpawhin an inṭanpui ang a, sakhaw thil leh khawtlang thil, ei leh bar leh politics-ahte anmahni mi leh sate nen inpawha inpâwlho theihna dikna chanvo an nei, tih leh, (2) Ram roreltu (sorkar) chuan tualchhuak hnamte nena inberáwnin he dikna chanvo tipuitling turin hma a la ang, tih a awm.
ZORO chuan, UN-DRIP Article-46(1) angin Mizorama Zo fate leh Myanmar rama Chin state leh Sagaing Region-a Zo fate'n khuahkhirhna awm loa inkalpawh theihna chanvo an nei tih an sawi a, "Article 36(2)-na chuan, India sorkar laipui chuan chu dikna chanvo kan neih chu kan hmana kan ṭhan lentir theihna turin ruahmanna min siampui zawk tur a ni tih chiang takin a tarlang," an ti.
Politics kal sual vangin Zo fate chu ram hrangah ṭhendarhin an awm tih sawiin ZORO chuan, "Kan dikna chanvo UN-DRIP-in min pek hi India sorkar laipuiin min rahbehsak mek. India sorkarin UN-DRIP kalh zawnga hma a la hi pawi kan ti tak meuh," an ti a; UN-DRIP-in Zo fate tana chanvo a pek chu a nihna ang taka kalpui a nih theih nan hma an la zel dawn tih sawiin, chumi atan chuan ṭanrualpuiah Mizo mipui an sáwm a ni.