Thla 5 chhungin HIV vei mi 833 Ni tin mi 5.44 hmuh chhuah ang a ni
Mizoram State AIDS Control Society (MSACS) chhinchhiah danin, kumin March-July inkar, thla nga chhung khan Mizoramah thisen (blood sample) 19,471 endik a ni a, chu'ng aṭang chuan HIV hrik pai mi 833 hmuh chhuah niin, chawhrualin ni khatah mi 5.44 zel hmuh chhuak ang an ni.
Vanglaini palaiin a kawmnaah MSACS project director Dr Lalthlengliani chuan, sorkar damdawi-in hrang hranga Integrated Counselling and Testing Centre (ICTC)-ah March-July thla chhungin thisen 19,471 endik a ni a, chuta ṭang chuan HIV vei mi 833 hmuh chhuah niin, chu chu endik zawng zawng aṭangin 4.3% a tling tih a sawi a; "Lockdown vangin thisen test hi a tlahniam hle a, HIV vei hmuh chhuah erawh an tam hle thung," a ti.
MSACS hotute sawi danin, thisen endik zat, 19,471 hi mihring zat chiah chiah a ni lo a, mi pakhat ṭum khat aia tam endikte an awm avangin, mihring zat chu blood sample endik zat aiin a tlem zawk. Thisen endikte chu HIV kai theia ngaih (high risk group)-te an ni tlangpui.
Kumin March leh July inkarah hian ni 153 a awm a, he thla nga chhunga Mizorama HIV+ve hmuh chhuah zat hi chawh rualin, ni khatah mi 5.44 zel hmuh chhuah ang a ni. Ni 153-ah hian Pathianni leh sorkar chawlh ní (holiday)-te a tel vek a, chu'ngte tel lo, pisa kai ni (working day) zat aṭanga chhut phei chuan, chawhruala ni khata hmuh chhuah zat hi a tam zawk dawn a ni.
Dr Lalthlengliani chuan, Covid-19 lockdown vangin mi an awm âwl a, chuvang chuan mipat hmeichhiatna lamah mi an kal nasa em tih chu an inzawhna a nih thu a sawi a, "Chutiang chu a nih rin theih turin lockdown laiin ngaihzawngte leh kawppuite aṭanga HIV vei hmuh thar an awm nual a ni," a ti.
MSACS Project Director chuan, HIV laka fihlimna turin condom hman ngai pawimawh tura mipui chahin, "Sex kan promote tihna a ni lo, sex hmang tho tho turte tan condom kan sawi mai a ni. Sex hi nupa karah ni lo chuan hmang lo turin kan duh ber," a ti a; HIV/AIDS chu high risk group mai ni lo, mipuiah a darh tawha an ngaih thu a sawi.
Covid-19 leng vanga inkhàrkhip laia harsatna an tawhte sawiin Dr Lalthlengliani chuan, HIV vei nuin nau a hrinte'n HIV an kai leh kai loh hriat nan an thisen (dry blood sample) chu state páwnah thawnin endik ṭhin a nih thu a sawi a, "Dry blood sample-te chu National Institute of Cholera & Enteric Diseases (NICED), Kolkata-ah thawn ṭhin a ni a, state dang nen inkal pawh a harsat avangin naute dry blood sample hi hun rei tak kan thawn thei tawh lo a ni," a ti.
MSACS Director sawi danin, HIV vei nuin a nau hrinah HIV a kài chhàwn leh kài endik vek ṭhin a ni a, HIV vei nuin a hrin nautê chu kar rukna, thla rukna, thla 12-na leh thla 18-naah dry blood sample endik a ni ṭhin. India ram pumah nautê, nu aṭanga HIV leh Syphilis kái awm lo tura hmalakna 'Elimination of Mother to Child Transmission of HIV & Syphilis Goal' ah pakhatna nih tuma hmalak a ni.
HIV veite'n anti retroviral therapy (ART) damdawi thla ruk an ei tlin hnuah an damdawi ei chu an ngeih leh ngeih loh te, thlak a ngai dawn em tihte enfiah turin an taksaa HIV hrik tam zawng enna viral load testing (VLT) tih ṭhin a nih thu sawiin Dr Lalthlengliani chuan, "VLT khawl hi Mizoramah kan neih loh avangin Metropolis Laboratory, Mumbai-ah kan thawn ṭhin a, thlawhna mumal lo vangin phai lamah sample thawn hleih theih a ni lo a, nasa takin kan tuar a ni," a ti.
Covid-19 lockdown vangin HIV veite'n ART centre pan turin harsatna an tâwk a, MSACS leh a thawhpui NGO-te leh development partner-te chuan ART Response Team dinin, ART damdawite chu HIV veite inah an pe ṭhin. Khaw ṭhenkhatah chuan ART damdawi lakna tur ART Dispensing Centre an buatsaih bawk.