Lokayukta-in thubuai 8 dawng tawh Thubuai 2 titawpin 6 a bawhzui
Eirûk thubuai chhuitu Mizoram Lokayukta chuan March 11, 2019-a chairman lak luh a nih aṭangin November 15, 2019 thleng khan thubuai pariat a dawng tawh a, chu'ng zinga pahnih chu titawpin, paruk an buaipui zui.
Lokayukta chairman C Lalsawta'n Vanglaini palai a hrilh danin, Mizoram Lokayukta-in thubuai paruk a buaipui zui zinga panga chu Anti Corruption Bureau (ACB)-in chhui chianna hmasa (preliminary inquiry) an ti mek. Lokayukta dânah ni 45 chhungin preliminary inquiry zawh tur a nih laiin, ACB chuan thubuai pangaah hian preliminary inquiry atan ni 100 chuang ṭheuh a hmang tawh. Tun hnaia thubuai pakhat preliminary inquiry an thehluh erawh chu Lokayukta-in pawm loin, ACB hnenah an thawn kîr leh thung.
C Lalsawta chuan, thla kaw (9) chhungin Lokayukta-in thubuai pariat a dawng a, chu'ng zinga thubuai panga chu ACB-ah preliminary inquiry ti tura an thawn thu sawiin, "Thubuai pangate hi mimal, pawl aiawh leh political party aiawha thehluh a ni hlawm. Heng thubuai panga bâkah hian, thubuai pakhat chu Forest department-ah preliminary inquiry atan thawn a ni," a ti.
Mizoram Lokayukta Act 2014-ah chuan, Lokayukta-a thubuai lut reng reng ni 45 chhunga chhui zawh vek tur a ni a; mahse, Mizoram Lokayukta chuan thubuai lut chhuitu tur thawktu a la neih loh avangin ACB-ah an thawn ṭhin.
Mizoram Lokayukta-a thubuai lutte chu ACB bawhzuitir an ni tih sawiin C Lalsawta chuan, ni 45 chhungin preliminary inquiry tih zawh tur ni mah se, ni 100 hnuah preliminary inquiry report an thehlut thei lo vek tih a sawi a, "An thehluh hmasak ber chu October 1 khan thehluh a ni a, mahse, Lokayukta chuan a ṭha tâwk loa a hriat avangin a pawm lo a, ACB-ah thawn kìr leh a ni," a ti.
Preliminary inquiry atana ni 45 inpek chu a rei tâwk loa a hriat thu sawiin Lokayukta Chairman chuan, "Practical chuan a harsa a ni," a ti. Thubuai chhuina hmasaah fimkhur a ṭul tih sawiin, "Mi hming tihhliau palh theih a ni a, an mualpho palh thei a, a hnuah chuan transparency maintain tawh tur a ni ang," a ti bawk.
Lokayukta-a thubuai lut zinga pahnih chu tihtawp a ni a; chu'ngte chu - tuna minister of state Robert Romawia Royte-in kum kaw (9) kal taa Chhinga Veng Presbyterian Kohhrana Pathian Ram cheng nuai 30 a pek leh Congress party-in an thehluh BADP project chungchang a ni.
Robert Romawia laka thubuai thehluttute chu PRISM, SOSA leh FOMTU aiawhte an ni a; thubuai an tihtawp chhan sawiin C Lalsawta chuan, "Kum 10 vel kal taa mi kha a ni a, khatih laia case inquiry-ah tihsual a awm lo an ti a. Kha ta thubuai hlui kha photocopy an rawn thehlut mai a, evidence thar a awm chuang lo a, chuvang chuan tihtawp a ni," a ti.
BADP chungchanga complain thehluh tihtawp chungchangah Lokayukta Chairman chuan, thubuai thehluttute'n CAG report photocopy an thehlut tih a sawi a, "CAG report hi Assembly-ah thehluh a ni a, PAC-te'n an en zui ang. Supreme Court leh High Court chuan Assembly lamin an buaipui lai chuan court dang inrawlh a remti lo," an ti a; thubuai thehluh chu a dik leh dik loh lam aiin, SC/HC thu avangin an lo khawih ve a rem rih lo tih a sawi.
C Lalsawta sawi danin, The Mizoram Lokayukta Act 2014 Section 14-in a sawi dan chuan, Prevention of Corruption Act, 1988 hnuaia case pending (thubuai la chinfel loh) zawng zawng chu Lokayukta-ah pek tur a ni a, Lokayukta thuneihna páwnah agency/authority ten a hranpain thubuai an chhui thei lo tihna a ni. Mahse, hei hi tihpuitlin a la ni lo.
Lokayukta-a secretary hna chelh lailawktu Zahmingthanga Ralte chuan, Lokayukta chuan thil a ti thei hle dawn tih sawiin, "Public servant-te a chhui thei a, public servant chu sorkar aṭanga grant-in-aid dawng tawh leh dawng zawng zawng NGO-te pawh a huam vek. Sorkar hnathawk leh politician ringawt a ni lo a, chief minister-te pawh complain a lut a nih chuan a chhui thei vek a ni," a ti a; Lokayukta-ah plain paper pawhin complain thehluh theih a nih thu a sawi.
Mizoram Lokayukta-ah hian chairman hoin thawktu 12 an awm mek a; Lokayukta-ah hian member pahnih awm tur a ni a, mahse, tun thlengin an la awm lo. Zahmingthanga Ralte chuan Law & Judicial department-a a hna pangngai bâkah Lokayukta-ah secretary hna a thawk tel a ni. DPAR chuan thawktu mamawh 67 lâk a phalsak tawh a, mahse, Finance department chuan mi 35 chiah lâk a phalsak rih thung.
C Lalsawta sawi danin, thawktu pariat lak theihna tur sorkar aṭangin phalsak a ni tawh a; chungte chu - secretary, director of inquiry/investigation, deputy director of inquiry & prosecution, DSP, sub-inspector, constable, public prosecutor leh assistant public prosecutor pakhat ṭheuh a ni.
Lokayukta secretary atan Law & Judicial department-in ṭum hnih hriattirna/advertisement a tichhuak tawh a, tun thlengin diltu an la awm lo. Director diltu pakhat a awm tawh a, tihfel a la ni lo. Thawktu dang chu lak tura ruahmanna kalpui mek a ni. C Lalsawta chuan, public prosecutor leh asst. public prosecutor tur chu MPSC-in an lak a ngaih a rin thu a sawi.