Mizoramah HIV kai thar 18%-in a pung India ramah 27%-in a tlahniam thung
Assembly conference hall-ah nimin khan Assembly speaker Lalrinliana Sailo ruahmannain Member of Legislative Assembly (MLA)-te pualin HIV/AIDS, cancer leh Coronavirus (COVID-19) chungchanga Mizoram dinhmun inhrilhfiahna hun buatsaih a ni. India ram pumah HIV kai thar 27%-a an tlakhniam laiin, Mizoramah chuan 18%-in a pung tih tarlan a ni.
Inkhawm kaihruaitu Lalrinliana Sailo chuan, Myanmar-ah COVID-19 vei an hmuchhuak tih a sawi a, ''Cancer leh HIV/AIDS do chungchangah ṭan lâk nasat a ngai. National AIDS Control Organization (NACO)-in AIDS dona atana sum min pek ṭhin chu tun hma aiin nasa takin a tlahniam tawh a, chutih rualin, state dangah HIV/AIDS vei an tlakhniam laiin Mizoramah a pung thung a, thil zahthlak tak a ni," a ti. HIV/AIDS chungchangah MLA-te chu ram hruaitu an nih angin an chêt chhuah a ngai a, sum thawh pawh an inhuam a ṭul thu a sawi.
Health minister Dr R Lalthangliana pawhin thu sawiin, Mizoram ang thoin Nagaland chu HIV tamna state a ni tih a sawi a, "Anni pawh ruihhlo leh mipat hmeichhiatna aṭangin nasa takin HIV a darh ve tho. Nagaland-ah chuan an
MLA-te'n HIV chungchanga hmalakna atan kum tin an MLA fund aṭangin Rs. 2,00,000 an pe ziah a, Mizoramah pawh tih ve theih ni se a ṭha ang," a ti.
HIV/AIDS chungchangah Mizoram dinhmun a ṭhat loh avangin MSACS, NACO, World Health Organisation (WHO), UNAIDS leh development partner-te'n uluk taka ngaihtuahin HIV do beihpui thlakna tur Integrated Action Plan (IAP) an duang a, IAP chu August 2019 khan pawm niin, kalpui turin ruahmanna buaipui mek a ni.
MLA-te chu COVID-19 laka Mizoram inbuatsaih dan hrilhfiah an ni a; Lengpui Airport, Zokhawthar, Vairengte, Kanhmun leh Kawrpuichhuahahte Mizorama lutte endikna siam a nih thu tarlan a ni. Mizoramah COVID-19 vei an la awm loh thu te, natna lan chhuah dan leh inven dante tarlan a nih bakah, COVID-19 vei nia inringhlelte chu OPD-a inentir loin, anmahni in lama kal chilh ṭhin a nih thu leh helpline number – 8259930355 / 9436195535-ahte biak theih reng a nih thute tarlan a ni bawk.
Cancer chungchanga Mizoram dinhmun pawh tarlan a ni a; mihring awmzat aṭanga chhûtin Mizoram chu cancer vei tamna ber a ni. Inkhawmah hian cancer chi hrang hrang laka Mizoram dinhmun tarlan a nih bakah, cancer donaa ṭan lâk dan turte sawiho a ni.
Mizoram leh HIV/AIDS dinhmun :
• Kum 1990 aṭanga tun thlengin Mizoramah HIV hrik pai mi 21,538 hmuh chhuah a ni tawh
• HIV vei hmuhchhuah zinga 1,826 chu nu nau pai an ni (nau pai hi a hranpain kum 2005 aṭangin chhinchhiah a ni)
• AIDS vangin mi 2,539 an thi tawh.
• Mihring awm zat aṭanga chhûtin Mizoram chu India ramah puitling kum 15-49 inkar zinga AIDS vei tamna ber a ni a, national average (ram pum) chu 0.22% a nih laiin, Mizoramah chuan 2.04% a ni.
• HIV kai thar tamna ber a ni bawk a, national average 0.07% a nih laiin, Mizoram chu 1.32% a tling.
• India ram pumah HIV kai thar 27%-a an tlakhniam laiin, Mizoramah chuan 18%-in a sang thung.