CM-in April-July chhunga sum hman tur Rs. 33,54,65,96,000 House-ah a pharh

Finance changtu chief minister Zoramthanga chuan thla li (April-July 2019) chhunga Mizoram sorkar sum hman tur Vote on Account Rs. 33,54,65,96,000 chu nimin khan Assembly budget session-ah a pharh a; kum 2018-19 chhunga sum indaih lohna phuhrûkna tur Supplementary Demand for Grants Rs. 29,26,55,83,000 leh, kum 2012-13 aṭanga 2015-16 chhunga budget aia tam sum hmanna phuhrûkna tur (Regularization of Excess Expenditure) cheng vbc. 813.76 a pharh nghal bawk.

Budget aia tam sum hman tawh dante chu - kum 2012-13 ah vbc. 118.89, kum 2013-14 ah vbc. 500.10, kum 2014-15 ah vbc. 124.3 leh kum 2015-16 ah vbc. 70.74 a ni. Chief Minister-in nimina session-a sum rua­hmanna hrang hrang a pharh tâkte hi vawi­inah sawihoa pass tum a ni ang.

Chief Minister chuan, kum 2019-20 chhunga Mizoram budget pumpui pharh turin an inbuatsaih a, mahse, Lok Sabha inthlanpui neih tur avangin an pharh thei lo tih a sawi a, "Model Code of Conduct-in min phuar rih avangin Vote on Account ka pharh a ni. Fiscal Responsibility and Budget Management Act 2006-in budget puitling atana a phût Macroeconomic Framework te, Fiscal Policy Strategy leh Medium Term Fiscal Policy-te chu regular budget pharh hunah chauh ka present thei dawn a ni," a ti.

Zoramthanga chuan, Mizoram economy-in hma a sawn zel tih sawiin, "Kum 2019-20 chhung hian kan GSDP chu cheng vbc. 22,238.92 ni tura chhût a ni a, hei hi kum 2017-18 aṭanga 2018-19 chhunga GSDP ṭhan­na rate 12.5% anga chhût a ni," a ti a; chu chu national average 7.3% aia a san thu a sawi.

Kum 2019-20 chhunga Mizoramin sum a dehchhuah ve tur, State's Own Revenue chu kum kal tate aia a san an beisei thu sawiin CM Zorama chuan, "Kan state revenue beisei hi revenue receipt zawng zawng aṭanga 10.6% a tling dawn a, nikum 2018-19-a kan dinhmun 9.1% aiin a sâng dâwrh dawn. Kan la intodelh loh nasat avangin capital investment leh infrastructure lamah ṭan lak zel kan mamawh," a ti.

Finance Minister chuan, sorkar kum tharah hian revenue surplus sang tak neih an tum tih sawiin, "Sorkar hnathawk hlawh san leh pension pungin min nghawng viau chungin revenue surplus cheng vbc. 1434.29 neih theih kan beisei," a ti a; revenue surplus sumte chu hmasawnna hnathawh atan hman theih a nih tur thu a sawi.

Kum 2019-20 chhunga sorkar sum indaih lohna (fiscal deficit) tur chu cheng vbc. 534.07 ni tura chhût a nih thu sawiin Zoramthanga chuan, "Kan state leibá zawng zawng chu cheng vbc. 8447.92 a ni a, chu chu GSDP aṭangin 37.98% a tling," a ti.

Chief Minister chuan, Mizoram sorkar sum hmuhna tur hlawm liante chu - State Own Tax Revenue, State Own Non Tax revenue, Central chhiah hmuh insem (tax devolution), Central grant-in-aid leh financial institution hrang hrang aṭanga sum pûk (loans & advances) te a nih thu a sawi.

CM sawi danin, kum 2019-20 chhungin state own tax aṭangin cheng vbc. 573.69 hmuh beisei a ni a, chu chu 2018-19 estimate vbc. 483.34 aṭangin 18.69%-in a tam zawk a, a pun tam chhan chu Goods & Services Tax (GST) vang a ni. Non Tax Revenue aṭangin cheng vbc. 458.02 hmuh beisei niin, kum hmasa aiin 38.3%-in a pung.

Central tax devolution aṭangin cheng vbc. 3,885.19 hmuh beisei a ni a, chutah chuan Central GST aṭanga Mizoram chanvo tura beisei vbc. 1,175.85 a tel. Post Devolution Revenue Deficit Grant aṭangin cheng vbc. 2,716 leh Disaster Response Fund aṭangin vbc. 18 hmuh beisei a ni a; Centrally sponsored scheme, externally aided project, NEC leh Central Road Fund aṭangtein vbc. 2,053.30 hmuh beisei a ni bawk. Revenue receipt aṭanga hmuh beisei zawng zawng chu vbc. 9,740.99 a ni.

Capital Receipt hnuaia sum hmuh beisei chu vbc. 845.30 a ni a; hei hian budget indaih lohna phuhrukna tura Central leh financial institution hrang hrang - NABARD, LIC, NCDC, HUDCO leh PFC aṭanga sum pûk te, loan aṭanga sum hmuh lette a huam. Fianncial institutionte hnena sum pûk aṭanga hmuh tur chu vbc. 772.03 a ni a, loan recovery aṭangin vbc. 39.01 hmuh beisei a ni.

Chief Minister chuan, Revenue Expen­diture hnuaia sum hmanna tur hlawm liante chu sorkar hnathawk hlawh, pension hlawh leh sorkar department enkawlnate a nih thu a sawi a, "Revenue Expenditure atana kum 2019-20 chhunga sum ruahman chu vbc. 8,308.70 a ni. Hetah hian sorkar hnathawkte'n 7th. Pay an hman vanga hlawh atana senso 30.36%-a pung tur leh pension senso 18.2%-a pung tur khung vek kan tum," a ti.

CM Zoramthanga chuan, kum 2019-20 chhunga Revenue Expenditure leh Capital Expenditure atana sum ruahman zawng zawng chu cheng vbc. 10,766.58 a nih thu a sawi a; ram hmasawnna hna thawhna Capital Expenditure atana sum ruahman chu vbc. 2,457.87 a nih thu a sawi bawk.