Kum 3 chhungin HIV+ve an pung zel

MIzoram State AIDS Control Society (MSACS) chhinchhiah danin, kum thum kal ta chhung khan kum tin HIV hrik pai hmuh chhuah a tam tial tial. HIV hmuh chhuah zat hi nunphung pangngaia nun anga langte zingah a pung zel a; HIV hrik pai theia ngaih (high risk group) zingah pawh a pung ve zel bawk.

MSACS project director Dr Lal­malsawmi Sailo chuan, "Mizote hi ze inthup hnam kan nih avangin, a langa ṭha âwm tak, mahse, a ruka nungchang ṭha lo, sex leh drug ti ṭhin kan tam avangin, kan beih nasat poh leh heng inthup (hidden) positive hmuh chhuah hi a la pun zel hmel a ni," a ti.

MSACS leh HIV/AIDS dona kawnga thawktu NGO-te'n HIV hrik pai theia ngaih, high risk group tia an sawite chu - ruihhloa inchiu ṭhin te, nawhchizuar (female sex worker) te, mipa mahni anpui kawp (male sex worker)-te leh Mizoram pawn aṭanga rawn lut (migrant)-te an ni. MSACS chhinchhiah danin, kum thum, 2015-16 leh 2017-18 chhunga high risk group zinga HIV hrik pai hmuh chhuah dan chu a hnuaia mi ang hi a ni.

Kum Thisen HIV+ve HIV+ve % endik

2015-16 16,702 252 1.51%

2016-17 16,366 455 2.78%

2017-18 15,677 534 3.41%

Damdawi/ruihhlo ti leh inchiu ṭhinte zingah HIV+ve a hluar zual zel a, kum 2015-16 ah ruihhlo ti zinga HIV+ve chu 19.5% an nih laiin, kum 2017-18 ah chuan 35.2% a tling tawh. Hemi chungchangah hian Dr Lalmalsawmi chuan, "Tun hnai kum 3-4 aṭang khan drugs tam lutuk leh tláwm bawk si leh awlsam taka lei tur awmte hian drugs vanga HIV kai thar a tipung nasa hle," a ti a; chutih rualin, Mizorama kohhran lian ber, Presbyterian Kohhranin HIV/AIDS do an rel chu lawmawm an tih thu leh kal dan tur fel tak duan a ṭul dawn thu a sawi.

Kum 2015-16 aṭanga 2017-18 inkar khan high risk group ni lo, mi pangngai tak anga hriatte zingah HIV pai hmuh chhuah a pung tial tial. MSACS hotute chuan, mipat hmeichhiatna aṭanga kai tih ringawt pawh a dik kim tâwk tawh loa an hriat thu sawiin, "Nupui pasal vawi engzat nge an neih tawh tihte hriat a ngai tawh. Kan nupui pasalte'n tute nge an lo kawp rûk kan hriat vek loh avangin mi pangngai tak takah pawh possitive an pung zel a ni," an ti.

Kum thum kal ta chhunga high risk group-a tel lo, nunphung pangngaia khawsa zinga HIV positive hmuh chhuah dan chu a hnuaia mi ang hi a ni.

Kum Thisen HIV+ve HIV+ve % endik

2015-16 50,769 1,203 2.37%

2016-17 51,191 1,593 3.11%

2017-18 52,383 1,703 3.25%

Dr Lalmalsawmi Sailo chuan, HIV nihphungah, taksaah natna hrik lut mah se, a lan chhuah nghal mai loh avangin rei tak do a ngaih thu a sawi a, "Mizo hi chuan kan natna hi kan tlûkpui tawp loh chuan kan hlau tâwk lo fo. Chuvangin, kan do dânah a daih rei zawnga ṭan lak a ngai. Do hneh tur chuan office pakhat chauh tan do hneh chi a ni lo a, platform awm zawng zawng aṭanga beih ngai a ni," a ti.

MSACS hotute chuan, HIV hrik pai zinga Anti retroviral Therapy (ART) damdawi ei lote chu HIV/AIDS tidarhtu hlauhawm tak an nih thu an sawi a; ART damdawi chu khawvel sorkar dang zingah a thlawna sem thei lo an tam laiin, India sorkarin a thlawna a sem avangin HIV+ve te chuan la ngei se an duh thu an sawi bawk.

MSACS hian November 17, 2017 aṭangin community base screening an kalpui ṭan a; hei hi HIV hrik pai an chhinchhiah tawh si, Integrated Counseling and Testing Centre (ICTC)-a kal duh si lote tan a ni. Chutiang mi an chhinchhiahte chu test kid nen an awmnaah an kal chilh a, minute 20 hnuah result a chhuak thei a ni.

Community base screening an tih tawhah mi 7,175 an enfiah tawh a, chu'ng zinga reactive 300 (positive theia ngaih, test kid pakhat hman vanga la hriat chian theih loh) an awm a, reactive aṭang chuan mi 243 chu HIV+ve an ni tih finfiah a ni.

MSACS hian kalpui dang, social network model tih an nei bawk a; hei hi damdawi/ruihhloa inchiu ṭhin, an project-a inziak lut si lote enfiahna a ni. Social network model hnuaiah hian mi 163 an chhinchhiah tawh a, chu'ng zinga mi 21 chu HIV+ve an ni tih hmuh chhuah a ni.