Cyber Forensic Laboratory hawn a ni

Home minister Lalchamliana chuan nimin khan Forensic Science Laboratory-ah internet hmanga pawikhawihna chhui leh endikna tur Cyber Forensic Laboratory (CFL) a hawng. CFL hi sorkar laipuiin hmeichhiate him zawkna tura a ruahman, Nirbhaya Fund scheme aṭanga hmuh cheng vbc 4.19 aṭanga din a ni.

Lalchamliana chuan, technology ṭhang chak tak chu thil sual tih nana hmang an awm ṭhin tih sawiin, "CFL hian thil sual titute dap chhuah leh roreltute hmaa convict an nih theihna turah min pui dawn. Cyber crime avang hian pawisa, thlalak leh mimal nun thlenga inphawrh chhuahsakte a awm ṭhin a, a pawi tak zet," a ti a; MHA hnuaia Indian Cyber Crime Coordination Centre-in thla tin Nilaini hmasa bera awareness campaign nei tura thu a chhuah chu zâwm turin an inbuatsaih mek thu a sawi.

Tunlaiah fake account hmanga mi dang tih hmingchhiatna hriat tur a tam thu sawiin Minister chuan, "CFL hian heng hi a chhui thei turah beisei ila, chutiang tur chuan thawktute pawhin ṭan la ang che u," a ti a; e-commerce thilah hriat chian lohte bawh huam huam lo turin mi tin a chah bawk.

FSL hi kum 1998-ah din a ni a, July 31, 2000 aṭangin hna an thawk ṭan a, kum 2015 khan directorate-ah hlan kai a ni. Kum 2021 chhung khan pawi khawihna hmun 52 enfiahin, case 890 leh exhibit 6,885 an endik a, chu'ng case-te chu court-ah an dinpui ṭhin a ni.

FSL hotute tarlan danin, kum 2020 hnu lamah cyber crime kaihhnawih thubuai 700 chuang police-te'n an ziak lut tawh a; kum 15 chhung case tihkhawtlai (pending) an nei tawh lo.

FSL-ah hian thawktu an indaih loh thu leh district tinah district mobile forensic unit (DMFU) din vat a ṭul thu FSL hotute chuan an sawi bawk.

CFL-in a tih theihte
1) Mobile phone aṭanga data lak chhuah leh enfiah, social media account-a mi dang nena Chat hmanga inbiakna enfiah.
2) Computer hmanga pawi khawihnaah storage media hrang hranga data lak chhuah, data delete tawh leh hard disk chhia aṭanga finfiahna lak lêt.
3) Password hmang file leh encrypted hard disk hawn.
4) Computer nung laia RAM chhunga finfiahna pawimawh lak chhuaha endik.
5) Cryptocurrency hmanga pawisa inthawn dan chhui.
6) Pawi khawihna hmuna phone tower an hman chhui chhuah.
7) Email hmanga thil inhlan chhawn dan chhui.