Criminal case nei candidate chungchanga Candidate, political party leh RO-te tih tur
Mizoram sorkar chuan thuchhuah siamin, Supreme Court-in Writ Petition (C) No. 784 of 2015 (Lok Prahari -Vr-U.O.I & Ors) leh WP(C) No. 536 of 2011 (Public Interest Foundation & Ors.-Vr- U.O.I. & Anr.) chungchanga judgement order a chhuah zûlzuia Ministry of Law & Justice-in hriattirna a chhuahte a tarlang.
Ministry of Law & Justice notification angin inthlana political party leh candidate tinte leh returning officer-te'n an zawm ngei tur leh nomination paper thehluh ruala thehluh tur affidavit form-26 leh a ken tel format hrang hrang a awm a; candidate zinga criminal case nei tawh leh nei mekte chungchang pawh tarlan niin, chu'ngte chu a hnuaia mite hi a ni.
I. Criminal case nei MP/MLA candidate-te tan
1. Candidate, thubuai nei tawh ṭhin (convict case) leh nei rnek (pending case) chuan a dinna constituency chhunga chanchinbu (newspaper) lâr leh darh zau ber berah leh TV channel-ahte an thubuai neih dan chanchin kimchang puanzarna (declaration), a tlem berah ni thum chhung tal Format C-I hmangin an tichhuak tur a ni.
2. Chanchinbua puanzarna siam hun hi candidate-te nomination withdraw theih ni tàwp ber aṭanga chhiara vote thlak ni (i.e. 28.11.2018) thlen hma ni hnih hma lamah chanchinbuah ni thum chhung aia tlem lo puanzar tur a ni. Kumin MLA inthlanpui bikah chuan 15.11.2018 aṭanga 26.11.2018 inkar chhungah ni thum chanchinbuah chhuah tur a ni.
3. TV channel-a puanzartir hun chu vote thlak hun tàwp aṭanga chhiar leta darkar 48 hma ngeiin tih tur a ni a; kumin MLA inthlanpuiah chuan ni 26.11.2018 tlai dar 5 rik hmain a ngai tihna a ni.
4. Criminal case puanzarna hawrawp len zawng (font size) chu 12 (twelve) aia tê lo a ni tur a ni a, chanchinbu chhiartute hmuh awlsam theihna laiah tar lan tur a ni.
5. Thubuai nei candidate chuan, a thubuai neih dan kimchang puanzarna chanchinbu copy-te chu District Election Officer hnenah Election Expenditure Account thehluh rualin an thehlut ve tur a ni a; anmahni political party (recognized leh unrecognized registered party-te tiam vekin) ṭheuhah an thubuai neih dan kimchang an hriattir ngei tihlan nan item no. 6A of Form-26 hmangin Returning Officer hnenah an hriattir (declare) tur a ni bawk.
6. Candidate-te'n sorkara leibá an neih dan tarlanna additional affidavit thehluh ngai ṭhin chu (vide ECI order No.509/11/2004 - JS-I Dated 3rd Feb, 2016) thehluh a ngai tawh lo a, candidate-te chuan affidavit pakhat (Form-26) chauh a ken telte an thehluh a ngai tawh a ni.
7. Candidate-te chuan Form-26 a item no.8-ah sorkara leiba an neih dan dik tak an tarlang ngei tur a ni a. Sorkar in (quarters) luah man (rent), electricity charge, water charge leh telephone charge chungchangah a khawihtu department/agency aṭangin 'No Dues Certificate' lain Form-26 ah chilh tel tur.
8. 'No Dues Certificate' hian election notification chhuah ní aṭanga chhiar lêta thla thumna ni hnuhnung ber (kumin inthlanah chuan 31.08.2018) thleng tal a huam tur a ni a; hei aia tharlám (up-to-date) zawk a awm theih chuan duhthusam a ni.
9. Afficavit Form-26 a column pakhatmah dah âwl (blank) tur a ni lo a, ziah tur a awm lo a nih pawhin 'Nil' emaw 'Not applicable' tih tal ziah lan ngei tur a ni.
II. Party-in criminal case nei an candidate chungchang puanzarna
1. Criminal case nei candidate-te thubuai kimchang puanzarna khi political party (receognized leh registered unrecognized party tiam vekin)-te chuan an party website-ah te, TV channel-ah leh chanchinbu tam thei ang berah ni thum chhung tal Format C-l hmangin a chunga point No. I (2) leh (3) ang khian puanzar tur a ni a; a hawrawp len zawng font size pawh 12 (twelve) aia tê lo, mipui hmuh awlsam theihna tur chanchinbu phekah tarlan tur a ni.
2. TV channel-a puangzar hun chhung pawh a chunga point no. l (3)-in a sawi ang hunah puanzar tur a ni.
3. Political party-te chuan criminal case nei candidate-te thubuai kimchang puanzarna hi an nei ngei a ni tih finfiahna report, Chief Electoral Officer, Election department hnenah declaration puanzarna chanchinbu phek cheh thlak an chilh tel tur a ni. Report hi inthlan zawh ní aṭanga ni 30 chhungin (chu chu 13.12.2018 -12.01.2019 chhungin) an thehlut tur a ni.
III. Returning Officer-in thubuai nei candidate chungchanga a tih tur
Returning Officer chuan thubuai nei candidate zawng zawngte chu an thubuai neih dan chanchin kimchang chanchinbuah leh TV channel-ah puanzar tura hriattirna (written reminder) ziakin a pe ṭheuh ang a, written reminder pekna tur chu Format C-3 a ni.
IV. Hriat tur dangte
1. Political party-te'n criminal case nei, an candidate-te puanzarna chanchinbu copy-te nena Format C-2 hmanga report Chief Electoral Officer, Election department hnena inthlan zawh aṭanga ni 30 chhunga an thehluh hnuah (12.01.2019 aṭanga chhiarin) ni 15 chhungin Chief Electoral Officer chuan Election Commission of India hnenah party hrang hrangte'n an zawm ṭhat leh zawm ṭhat loh report a pe ang. Zawm ṭha lo an awm chuan an zawm ṭhat loh chhan chiang takin a ziak tel tur a ni.
2. Thubuai nei candidate chungchanga puanzarna (declaration) siamna huam chhung hi candidate tan a dinna constituency chhungah a ni a, political party tan state pum huapin puanzar tur a ni.
3. Thubuai nei lo candidate tan declaration format C-l siam ve a ngai lo a, political party zinga thubuai nei candidate awm lo tan declaration format C-2 siam a ngai lo bawk.