Inbumna laka mipui himna tur siam

Mizoram Police chuan thu­chhuah siamin, tunlai hian phone call hmanga inbumna a hluar avangin, mipui an him theihna atana hriat tur pawimawh hrang hrang an siam.

Mizoram Police chuan, mi tam tak bank account aṭangin pawisa tam tak an rûk chhuahsak a ni tawh tih sawiin, "Zahmawh rawng kai thlalak leh thil dang hmuh nuam lo thil tam tak social media-ah a darh nasa hle. Heng lakah hian mintinte kan him theihna atan a hnuaia tarlante zâwm hram turin kan in ngen a ni," an ti.

Mipui hriat tura police-in an duhte
l Phone kaltlangin mi, i hriat ngai lohin i bank account number emaw ATM card emaw a thi dawn tih an rawn hrilh che a nih chuan awih suh.
l Phone kaltlangin mi tu pawhin i ATM card rawng eng chi kha a rawng pâwla thlak a ngai ti a, i ATM card number pawh dik thlapa rawn sawiin, i phone-ah confirmation code a rawn thleng ang a, chu chu min rawn hrilh rawh an tih che chuan hrilh suh.
l State Bank of India emaw, account i neihna bank aṭanga rawn call che ni âwma insawi an awm chuan, i ATM number emaw PIN emaw, a hnung lama inziak emaw, password emaw suh. Bank reng rengin an customer-te phone-in an be ngai lo.
l I hriat ngai lohin i bank account number emaw, ATM card number emaw an dil che chuan hrilh suh.
l I mobile phone-ah SMS-in one time password (OTP) number a lo thleng a nih chuan tumah hrilh suh.
l Phone call/message emaw kan dawng a nih chuan, inbumna a ni tih hriain chhan duh loh emaw, engmah hrilh loh tur.
l SMS/email hmanga lottery emaw, hna emaw thil thlawn pek (gift) emaw i dawng a nih chuan inbumna a ni tih hria la, pawisa thawn suh.
l Faceboook, whatsapp leh social network dang emaw aṭanga i ṭhian siam chawp, ram dang miin thilpek rawn pek che a tum chuan inbum tumna a ni tih hriain, hnar zel rawh. A rawn thawn lui che ni anga a insawi a nih phei chuan inbumna a ni tih hre nghal la, sum engmah a tlanchhuahna turin pe lo ang che.
l Bank account hi amahin a thi ngawt thei lo a, a thi (dormant) a nih pawhin, account-ah pawisa dah luh emaw lak chhuah emawin a nung leh nghal mai ṭhin. Bank account chungchangah buaina i nei emaw, hriat chian duh i neih chuan account i neihna bank-ah nangmah ngei kalin thu i zawtfiah dawn nia.
l Cyber crime-ah harsatna/buaina i tâwk a nih chuan i awmna aṭanga hnai ber police station-ah complaint (FIR) thehluh mai tur.
l Mi tu pawhin social media emaw, platform dangah emaw zahmawh rawng kaia naupang kum tling lo thlalak/video (child pornoghraphy), pawngsual (rape) leh a huhoa inpawngsual rawnna (gangrape) thlalak/video kan hmu a nih chuan, a rang thei ang bera police hriattir hi mipui tihmâkmawh a ni. Police station aṭanga a hla deuh a nih pawhin, internet hmangin sorkar laipui website
- https:/cybercrhne.gov.in ah online-in report a thawn theih. Website hi child pornography, rape leh gangrape bika report thawnna tura duan a ni.
l Sorkar laipui hian Twitter lamah cyber crime chungchanga mipui hriat tur pawimawh leh cyber crime laka inven dan hriat theihna tur @CyberDost Twitter Handle a siam a; hei hi mipui leh sorkar hnathawkte'n zawm theih ni se a lawmawm hle ang.