Manipur lalin Lushai lalte a tudawl anga tarlan hi a dik lo - Mizo History Association

Mizo History Association (MHA) chuan, Chivu, Manipur-ah Manipur lal ṭhin Chan­drakirti Singh dam lai lungphun, Chibu Stone Inscription-ah Manipur lalte'n Lushai lal 112 an tukdawl anga tarlan a nih thu sawiin, "Hei hi thu dik a ni lo," an ti a; lungphun chu thu tlinga pawm lo turin Archaeological Survey of India (ASI)-ah an thlen thu an sawi.

MHA hruaitute hian nimin khan Aizawl Press Club-ah thuthar thehdarhtute an kâwm a; an president Sangkima chuan, Chibu Stone Inscription chu monument pawimawhah pawmin, an lehkhabu Indian Archaeology 1987-88: A Review (edited by M.C. Joshi, 1993)-ah telh a nih thu sawiin, "Hemi chung­changah hian MHA chuan thu dik hâi lan ngei ṭul a tih avangin zir chianna a buatsaih a ni a, zir chian hnuah thu dik a ni lo tih finfiah a ni," a ti.

Study Group chairman Prof. C Lal­thlengliana chuan, lungphunah hian Manipur lalin Lushai lal 112 tukdawlin, Lushai lal pali leh khaw pakhat man angin a inziak tih sawiin, "Manipuri hun chhiara kum 1793, Inrinni, Wakching ni 3 khan Manipur sipaite'n Lushaite an hneh niin an ziak," a ti a; khawvel kum chhiar pangngaiah chuan kum 1872 a nih thu leh chu chu Lushai Expedition 1871-72 nen a inmil thu a sawi.

Lushai Expedition 1871-72 khan Manipur lal sipaite chu Manipur-a British political agent Maj.Gen. Nuthall hoin Chivu hmunah an inkhuar ngei tih sawiin C Lalthlengliana chuan, "Cachar Column (Left Column) hnuaiah an awm. Amaherawhchu, Chivu hmuna inkhuarte hi Lushai lalte nen an inbei lo a, Lushai lal emaw, mi naran emaw man an nei lo," a ti.

Prof. C Lalthlengliana chuan, Mizorama British luh tirh (kum 1890) khan Lushai Hills-ah lal 60 vel âwrh chauh awma hriat a nih thu sawiin, "Chuvangin, Lushai lal 112 hneh tur an la awm lo. He chanchin hi thil thleng tak ni se hriat loh rual a ni lo. Mahse, Mizo history-ah kan hre lo," a ti a; Manipur lalin Mizo lalte a hneh thu hi British ho thuziakah pawh hmuh tur a awm loh thu a sawi.

MHA hruaitute chuan, Chibu Stone Inscription-a thuziak chu a dik loh avangin, chu thuziak behchhana zirna emaw, hmalakna emaw, history ziah reng reng chu a dik lo tih an sawi a, "Lungphun hlui hrim hrim emaw, hmun hlui hrim hrim hi thil pawimawh (significant) a ni lo a, a thu kenin a pawimawhna a hril zawk. He lungphun pawh hi a thu ken a dik loh avangin lungphun pawimawha ngaih theih a ni lo," a ti.

MHA hruaitute chuan, lungphuna thuziak chu ṭan chhana hmang an awm theih avangin ASI hnenah June 4, 2020 khan lungphuna thuziak chu thu tlinga pawm lo tur leh an lehkhabu aṭanga thai bo turin an thlen tih an sawi a ni.