
2017-18 Mizoram budget cheng vbc. 8803.10 ; Hmasawnna ruhrel din kan tum - Finance Minister

Finance minister Lalsawta chuan nimin khan kum 2017-18 atana Mizoram budget tura ruahman cheng vbc. 8803.10 chu Assembly House-ah a pharh. Kum 2017-18 budget hi 2016-17 budget vbc. 8038.39 aiin vbc. 764.71 (9.51%)-in a tam zawk. Finance Minister chuan sorkar kum tharah hmasawnna ruhrel din tura ruahmanna siam a nih thu a sawi.
Lalsawta chuan, Mizoram sorkarin kum hnih kal ta chhung kha 'Year of Consolidation' ah a puan thu sawiin, "Kum hnih chhung hian Mizoram sum dinhmun siamṭhat tumin nasa takin kan bei a. Kan sum dinhmun tlema a ziaawm tâk avangin hmasawnna ruhrel dinna atan kum 2017-18 ah sum tam zawk hmang tura ruahmanna siam a ni. Chuvangin, market loan cheng vbc. 400 leh NABARD loan vbc. 150 lak tum a ni," a ti.
Finance Minister chuan, Year of Consolidation chu an hlawhtlinpui hle nia sawiin, "Kuminah sorkarin hmasawnna atan sum tam zawk a hmang thei dawn. Kum hmasa nena khaikhinin, kum 2017-18 atana kan hmasawnna ruhrel thawhna tur (capital expenditure) chu 35.57%-in a pung a ni," a ti a; capital expenditure pung nasa hian hmasawnna hna a takin sorkarin thawh a tum tih a tihlan thu a sawi.
Mizoramin sum a mamawh zat a thawk chhuak lo tih sawiin Minister chuan, "Sum hnár zawn chhuah kawngah theihtawp kan chhuah a ngai. Chutih rualin, chiah kan lâk ṭhin hrang hrangte pawh kan tihpun hret hret a ngai dawn a, chhiah ni lo, thil dang aṭanga kan lak luhte pawh kan tihpun a ngai dawn a ni," a ti.
Lalsawta chuan, 14th Finance Commission rawtna anga sum dawn a nih tâk avangin state sorkarin sumah zalenna zau zawk a nei tak thu sawiin, "Kan sum hmuh zat turte a hma ai zawnga a hriat chian theih tâk avang hian kan budget len zawng turte pawh mumal takin a hun dik takah kan bithliah fel thei a ni," a ti a; 14th FC rawtna angin budget chu plan leh non-plan tia ṭhen tawh loin, revenue leh capital-ahte ṭhen tawp a nih tawh thu a sawi.
Kum 2017-18 chhunga sorkar laipui aṭanga Mizoramin sum a hmuhna tura ruahmante chu - sorkar laipuia chhiah tlingkhawm (Share of Central Taxes) aṭangin vbc. 3107.26, Post Devolution Revenue Deficit grant vc. 2446, Urban Local Body (ULB) tan vbc. 23.80, State Disaster Response Force atan vbc. 17-te a ni. ULB-ah vbc. 18.46 chu a pangngaia dawn tur Basic Grant a ni a, vbc. 5.34 chu ULB-te thawh ṭhat dan azira pek tur, Perfomance Grant a ni thung.
State chhung aṭanga sum hmuh tura ruahmante chu state sorkara chhiah tling khawm (State Own Tax Revenue) aṭangin vbc. 397.71, chhiah ni lo aṭanga sorkarin sum a hmuh (State Own Non Tax Revenue) aṭangin vbc. 296.93 leh loan leh thil dang rulhna tlingkhawm aṭangin vbc. 32.84-te a ni.
State sorkar leh sorkar laipui aṭanga sum hmuh tur bakah hian, kum 2017-18 budget-ah sum pûk tura ruahman a ni a, sum pûk tur belhkhawm chu cheng vbc. 596.95 a ni. Sum pûkna tura ruahmante chu - NABARD aṭangin vbc. 150, NCDC aṭangin vbc. 11.24 leh block loan vbc. 35.68-te a ni. Ministry of Finance pawmpuinain Open Market Borrowing hnuaiah cheng vbc. 400 pûk tum a ni bawk.
Centrally Sponsored Scheme aṭangin cheng vbc. 1169.61 hmuh beisei a ni a, state leh sorkar laipui sum intum sem 90:10 aia sang chu pawimawh bikah lo chuan kalpui a ni dawn lo. Block grant hrang hrang - Externally Aided Project, NLCPR, BADP, NSAP, AIBP, JNNURM leh NeGAP aṭanga hmuh beisei zat chu vbc. 582.36 a ni.
Mizoram budget dinhmun tlangpui
w Sorkar hnathawk hlawh, pension hlawh leh medical reimbursement atan cheng vbc. 4132.82 (budget pumpui aṭangin 46.95%) ruahman a ni a, sorkar hnathawk hlawh bikah vbc. 3187.65 (36.21%) dah a ni.
w Chhiah thar lakna tur siam a ni lo. Chhiah lak tawh ṭhin hrang hrangte tihpun hret hret tum a ni thung.
w State-in chhiah aṭanga a hmuh tur chu 2016-17 aiin cheng vbc. 66.53-in a tam zawk a; hei hi a chhan ber chu MLPC Act hman tâk vang a ni.
w MLPC Act hnuaiah kum 2016-17 chhungin cheng vbc. 43.08 hmuh beisei a ni a, kum 2017-18 chhungin vbc. 51.50 hmuh beisei a ni.
w Capital expenditure atan vbc. 1907.88 dah a ni a, budget pumpui aṭangin 22.865% a ni.
w Hlawh, inrêlbàwlna leh hmasawnna hnathawhna (Revenue Expenditure) atan vbc. 6386.21 ruahman a ni a, budget aṭangin 76.53% a ni.
w Sorkar leiba rulh nan vbc. 277.74 dah a ni.
w Lok Ayukta dinna atan sorkar kum hmasa lama ruahman zat tho vbc. 159.34 dah leh a ni.
w Kum 2017-18 a Mizoram sorkar leiba tura chhût chu vbc. 7177.99 a ni a, hei hi GSDP aṭanga chhûtin 40.87% a ni. Mizoram leibá hi GSDP aṭanga chhûtin 2014-15 ah 62.90%, 2015-16 ah 47.90% leh 2016-17 ah 46.92% (estimate) a ni.
w CSS atana state-in a tum ve tur pek tur atan vbc. 140 dah a ni a, vbc. 140 hmang hian CSS-te tluang taka kalpui theih beisei a ni.