Zirlaite leh police innawrna thleng ṭhin Sorkar chak loh leh fel loh vangah puh

MNF general secre­tary Lalruatkima, MLA chuan, Mizoram quota-a technical course zir tur thlannaa zirlaite leh police innawr buaina a thleng fo chu sorkar chak loh leh fel loh vang a nih thu a sawi a; Chakma Auto­nomous District Council (CADC) ṭhiah chungchang chu fimkhur leh uluk taka ngaihtuah a ngaih thu a sawi bawk.

Lalruatkima hian nimin khan Mizo Hnam Rûnah thuthar thehdarh­tute a kâwm a; sorkar chak loh leh fel loh avangin zirlai pawisawi lote'n police kut an tuar fo a, zirlai hruaitute jail-ah khung an ni ṭhinte chu pawi an tih thu sawiin, "Chak­ma vanga zirlaite leh police innawrna a thleng ṭhin hi sorkar in­thlah­dah vang leh mut­thûk vang a ni," a ti. Tun hnaia police-te kut tuartu zirlai hliamte chu sorkarin zangnadawmna a pek an phût tih a sawi.

MNF sorkar ta se, CADC ṭhiah an tum leh tum loh leh hmalak zui an tum dan zawhna chhangin Lalruatkima chuan, "ADC ṭhiah hi thil harsa tak a ni a, Assembly-ah pawh CADC ṭhiah rawtna a lut nual tawh. July 24, 1998-ah pawh tuna Law minister Lalsawta'n CADC ṭhiah rawtna resolution a pu lut a, mahse, phar thlak a ni. Kan ṭhiat ang tiin kan sawi ngawt thei lo a, Constitution thlir chungin uluk taka thlir a ngai a; kan ngaimawh tlan erawh a ni," a ti.

Lalruatkima sawi dan­in, Congress party sor­kar lai, kum 1993-ah The Mi­zoram (Selection of Can­didates for Higher Technical Courses) Rules siam a ni a, chutah chuan Mizoram mite chu category pathumah ṭhen a ni. Zir tur thlan nan board exam-a mark hmuh zat (percentage of mark) hman a ni.

The Mizoram (Se­lection of Candidates for Higher Technical Courses) Rules chu siamṭhat phûtin MZP-in kum 1998-ah sorkar an nawr a, Treasury Square-ah chaw an nghei. Chumi hnuah MNF kaihhruai sorkar chuan siamṭhain, tuna hman lai ang hian Rules 1999 a siam ta a ni.

The Mizoram (Selec­tion of Candidates for Higher Technical Courses) Rules, 1999-ah hian dil thei turte chu category pathumah bawk ṭhen leh a ni a, board exam-a mark hmuh zat anga thlan ṭhin chu paihin, entrance test hmanga thlan tura tih a ni. Rules 1999 chu Gauhati High Court-ah Civil Rule (PIL) no.1239 of 1994 hmangin khin a ni a, September 26, 2000-ah Court chuan thutlukna a siam a; Court thutlukna ang chuan category-I ah 85%, category-II ah 10% leh category-III ah 5% seat dah a ni.

MNF sorkar laia Rules 1999 siam a nih aṭanga kum 2013 thleng, (kum 13) chhungin medical leh engineering zir tur thlan danah harsatna lutuk sawi tur a awm lo tih sawiin Lalruatkima chuan, "Kum 2014-ah State Medical and Technical Entrance Examination (SMTEE)-a tling zinga Chakma zirlai 38 leh hnam dang pathum category-I ah dan an ni tih MZP-in an hre chhuak a, MZP-in an dodal a, MZP President leh mi dangte man niin, Central Jail-ah khung hial an ni," a ti.

MZP-in an dodal hnuah The Mizoram (Selection of Candidates for Higher Technical Courses) Rules chu a vawi rukna atan siamṭhat (Rules 2015) a ni a, chutah chuan local permanent residents hrilhfiah nan indigenous tih ringawt hmang loin, 'Indigenous (Zo-Ethnic people who are native inhabitants) people of the state of Mizoram ad have been residing permanently in the state' tih a ni.

Rules 2015 chu Chakma Students Union-in Gauhati High Court-ah an khing a, Court chuan hmang rih lo turin June 24, 2015-ah Mizoram sorkar a hriattir. Chumi hnuah Mizoram sorkar chuan 7th. amendment siamin, Rules 2015 siamṭhatna chu July 1, 2015-ah a tichhuak a, Chakma-te chu category-I ah dah leh an ni. Hei vang hian High Court pawhin July 16, 2015-ah thubuai a titawp.

Lalruatkima chuan, The Mizoram (Selection of Candidates for Higher Technical Courses) Rules, 1999 siamah, category-I a awm tur sawifiahnaah 'indigenous' tih telh a nih thu sawiin, "Khatih lai khan ram leilung fa tihah hian Mizo bâk rilruah a awm lo. MNF sorkarin dan a siam dan rilruah chuan indegenous hi hrilhfiah ngaiah kan ngai lo. Tunah erawh chuan a lo chiang tâwk lo tih a lang ta a, tihchian a ngai ta a, kan ṭhangharh ta a ni," a ti a; ministry demna tur a awm lo niin a sawi.

MNF sorkar laiin medical leh engineering zir tur thlannaa Mizote nena inel theihna reng reng-ah Chakma-te dah an ni ngai lo tih sawiin Lalruatkima chuan, "Mizote'n kan luah khah zawh lohnaah chauh an lut ve ṭhin," a ti.

Chutih rualin, Congress sorkar hun hmasa leh MNF sorkar lai pawhin Chakma-te chu category-I ah dah an lo ni tawh tih sawiin, "An rank a hniam avangin Mizote chanvo an chuh pha lo a, chuvang chuan miin an ûksâk lo. He miah hian indem tur kan awm lo," a ti.

MNF General Secretary chuan, kum 2014-a MZP-in an dodal hnuah Rules-a 'ram leilung fa' (indigenous) tih chu an hrilhfiah mai theih loh avangin Higher & Technical Education (HTE) department-in hrilhfiah turin August 19, 2014-ah Law & Judicial department-ah a thawn a, mahse, Law & Judicial lam hian tun thlengin an la chhang lo tih a sawi.

Lalruatkima chuan Mizoram sorkar chu Mizoram 'indigenous people' hrilhfiah thuai turin a phût a; HTE department-in indegenous hrilhfiah tura Law & Judicial department an ngenna chu L&J minister Lalsawta a nih avangin Zo hnah-thlakte chauh indegenous an ni tia a hrilhfiah an beisei thu a sawi a ni.

Mizoram luah hmasa bertute chu Zo hnahthlakte an ni tih sawiin Ruatkima chuan, "Mizoram indigenous people-te chu Mizo hnahthlakte chauh hi an ni. CADC a awm avangin indegenous an ni nghal tihna a ni lo," a ti a; kum 1911 chhiarpuiah pawh Mizoramah Chakma 200 an awm tling lo tih a lan thu a sawi.

Lalruatkima sawi danin, kum 1950 hma lama Mizorama Chakma awm leh an thlahte chu tribal an ni a, India khua leh tui an ni. Mahse, ram neitu an nih loh avangin 'indigenous' an ni lo.