
Chakma-te enhranna kan nei lo; An ṭhatna kan ngaihtuah - R Romawia
Higher & Technical Education (HTE) minister R Romawia chuan, The Mizoram (Selection of Candidates for Higher Technical Courses) Rules siam tharah Chakma-te en hranna an neih loh thu a sawi a, "An ṭhatana tur kan ngaihtuah zawk a ni," a ti.
R Romawia chuan Mizoram quota-a MBBS leh BDS zir tur thlan chu Health & Family Welfare department kutah a awm ṭhin thu sawiin, "Tun hma pawhin category-I chu indigenous-te tan dah ṭhin a ni a, category-I in seat an hnawhkhah zawh loh chauhin category-II in an thlang ve thei tura tih a ni," a ti a; Rules chu Silchar lama miin hnâwl tura a khinna Court-in a pawm avangin siamṭhat a nih thu a sawi.
HTE Minister sawi danin, Rules siamṭhat a nih hnuah pawh category-I chu indigenous-te tana tih leh a ni a, mahse, a kalphung thlak niin, seat ruak aṭangin category-I tan 80%, category-II tan 15% leh category tan 5% dah a ni. Category-II leh III-ah hian seat an neih zat hnawhkhat thei an awm ngai lo.
Kum 2016-ah Rules thar siam a ni a, chutah chuan category-I a 'Indigenous' a tih chu 'Zo-ethnic People of the State of Mizoram' tia thlak a ni a, category-II hnuaiah 'Children of Non-Zo ethnic People of the State of Mizoram' te dah a ni. Rules tharah hian Chakma-te chu category-II ah an awm a, chu chu duh loin Court-ah an zualko a, Court chuan Rules hi a 'stay' mek a ni.
R Romawia chuan, Rules an siam hnuah Chakma hruaitute pawhin a pisaah an kawm thu sawiin, "Mara, Ralte, Lai, Sailo, etc.-te pawh Mizo an ni vek angin, Mizo-ah intulut a, Chakma-te chu Mizo inti ve mai turin ka lo ti a, mahse, an thei lo. Aizawl hi an Jersusalem-a an pawm ve theih miau loh avangin tih ngaihna a awm lo a, Zo-Ethnic zingah an tel thei lo a ni," a ti.
Zo-Ethnic zingah tel thei lo mah se, Chakma-te chu enhranna nei miah loin an tana ṭha tur an ngaihtuah thu sawiin R Romawia chuan, "An zirlaite'n technical line-a Mizoram quota-a an zir ve ngei theihna atan category-II hnuaiah Non Zo-Ethnic tana seat dah a ni," a ti a; kum ruk chhunga seat hmuh dan en let chungin Non Zo-Ethnic-te tan 4% seat dah a nih thu a sawi.
HTE Minister chuan, 'Non Zo-Ethnic' tihte chu Mizoram khua leh tuia pawmte vek an nih thu sawiin, "Gorkhali-te chu an lawm em em a, lawmthu min rawn hrilh hial. Chakma-te hi Zo-Ethnic hnuaia awm duh si lo, ngati nge an lawm loh tlat ka hrethiam tawh bik lo. Min en hrang tiin Court-ah an kal a, enhranna pakhat mah kan nei lo, permanent resident an nihna kan pawm thlap," a ti.
Rules thar chu Court-in a stay avangin kum 2016-ah harsatna a awm thu sawiin R Romawia chuan, "Rules hlui her lum reng kan peih tawh bik lo a, kuminah chuan duh taka kan Rules siam ngei hman kan duh a ni," a ti a; Rules thar chu Court-in stay mah se, a hnâwl chuan loh thu a sawi.
HTE Minister sawi danin, indigenous tih chu constitutional language a ni lo a, historical language a ni. Constitution-ah chuan indigenous tih a chuang lo a, permanent leh ordinary tih chauh a ni. Kum 1872-ah Kumpinu (Britain) an lo kalin, Mizorama chengte chu Zo/Lusei an lo inti a, khawvelin Mizote written-a a hriatna hmasa ber chu Lusei leh Mizo tih a ni. Kum 1920 velah ILP kalpuina tur chin Kumpinu-in an duanin, Lakher tih a telh leh a, Chakma leh Bru-te an tel lo. Chuvangin, historically-a Mizorama indigenous-te chu Lusei leh Lakher-te an ni.
Kum 1950-a Indian Constitution duan a nihin, tribe hrang hrang ṭhen hran a ni a, chutah chuan Chakma-te pawh telh an ni. Chuvangin, kum 1950 hma lama Mizorama chengte chu Mizoram khua leh tuite ni mah se, historically indigenous-ah chuan Chakma-te an tel lo.
Dr BD Chakma-a'n a tih loh tawp tur tia a puh chungchangah R Romawia chuan, "Thil reng reng hi angle hnihah thlir vek a ni ṭhin a, a thusawi khan a thlir dan a ni mai a, ngaih huat vak tur a awm lo," a ti.