Written by
- Mahmuaka Chhakchhuak
HAPPIEST STATE IN INDIA
Tun hnai lawka Wellness Yale Center for Emotional Intelligence in Covid hripui len aṭanga India ram State leh UT zawng zawng zingah kan ram neihchhun, Mizoram State chu hlim bera min rawn thlang teh nawlh hi thil lawmawm tak a ni.
He Happiness report nei tur hian ram bung hrang 156 atangin survey an nei a, chungahte chuan kan India lah chu a hnuaihnung ber lamah awmin Finland chu Demark leh Switzerland te khûmin ‘the happiest country in the world’ an an thlang a ni. Heng bakah hian a ramchhung mi chengte kawmna an nei bawk a, March aṭanga July, 2020 chhunga mi 16,950 lai kawmna an neih aṭangin Mizoram chu ‘Happiest State in India’ atan an rawn thlang ta a. Mizoram hi Punjab, Andaman and Nicobar Island te’n an dawt leh bawk a ni. Hlim lo lamah thung chuan Maharashtra, Delhi leh Haryana te chu State hlim lo berte an ni thung bawk.
He survey neihnaah hian vantlang nun, a bikin nupui pasal neih chungchangah te, zirna leh sum leh pai lak luh thlengin mihring hlim leh hlim loh hi teh a ni a, nupui pasal nei lo aiin a neite hian hlimna an nei zawk an ti nghe nghe. Heng bakah hian khawpui leh kan chhehvela hnathawhna aṭangtein uluk theihtawpa survey hi neih a ni bawk. Hengte hi top 20 atana an thlanchhuah chu a ni :
Finland
Denmark
Switzerland
Iceland
Norway
Netherlands
Sweden
New Zealand
Austria
Luxembourg
Canada
Australia
United Kingdom
Israel
Costa Rica
Ireland
Germany
United States
Czech Republic
Belgium
Hetia kan ram - Mizoram chu India ram chhunga State 28 leh Union Territory 8 lai awm zinga a berna nihna kan hauh phak hi kut benga lawmna tham a ni hrim hrim. UNO aṭang hian eng lawmman emaw memento emaw pawh dawng lo mah ila India ram pumpuia Mizoramin a ber nihna kan chan hi thil lawmawm lam a nih vang hian a chhunga cheng Mizote tan hian thil chhinchhiah tlak tak a nia ka hriat bakah eng tin emaw taka lawmna hun buatsaihte hi rem se la ka ti ngawt mai. Aizawl khawpuiah hian hmun khatah lawmna hi buatsaih ila, rem leh rem loa Remna Ni champhaphak kan lawm aiin mipuiin kan hlut daih zawkin a rinawm. Chapchar Kut lawmna aia sum leh pai hautak lo turin ruahmanna kan siam bawk ang a, kan Chief Minister, Pu Zoramthanga hian nui sang chungin India ram pumpuia Mizoram chhunga cheng mihringte hlim bera min thlang hi thiam takin han sawi bawk ngei se la. ‘Nakum tun ang hunah chuan he AR Lammual hi Assam Rifle ta ni tawh loin kan ta a ni tawh dawn a ni’ tia mipuiin kut kan ben hluah hluah ai khan a ropui bakah a va dik dawn tak em.
Hlim hi a pawimawh em em a, patling meuh pawh thawh fuh loh tuk neite chu nilengin biak an huphurhawmte, naupang zing tho an han ṭap ringawtte ngaihtuah chuan àwm ve tak asin. Hetiang mai maia mood fuh lohna neih ching kan nih laia State khata mi chengte hlim bera min han thlang hi kut ben nawn leh fona tham a ni. Sorkar policy sawiseltu Sakhaw rawngbawltute hial chhinchhiah duh tawh khawpa sorkar policy sawi mawi phutna ram kan nih tawh hnua thutiam ropui leh lawmawm tak tak hmanga ram hruaitute’n a tak hmuh tur awm lem chuang si loa suangtuahna rama vawiin hun thlenga min lo hruai thlen tawhna a, mipui beidawng au thawmin van a tawng hial awm e tih tur hiala kan phun nuai nuai laia Happiest State in India-a min han thlang hi a va han lawmawm teh lul em tih fo chi a ni.
Mipui ngei pawh hian happiness hi kan nei bawk hrim hrimin a hriat. Kha ti taka insawi rinawm a, thil ropui tak tak min tiam baka ‘kum sawm kha inzirna atan kan hmang a, tunah chuan kan thiam tawh a, kan sorkar tuk la lain hna kan thawk ṭan nghal mawp mawp ang’ an tih vangtein kan han thlang tling ta ngawt a ni awm a. Vawiin thleng pawhin kan ram hruaitu thlan chhuahte ‘Phuahchawp’ chu kan la sawi zui luai luai a ni lawm ni hei. Kan rama Mau leh Rua awmsa hmang ṭangkai duh loin ram danga mi kher kan han chah lutte hi an boruak hap a sang bikin a hriat a, kan mithiamte ngei pawhin an hrethiam phak lo chu a nih ber hi maw le. NBM-in Revised Operational Guidelines, June 2019-a a tihchhuahah khan NBM hnuaia mau lei leh buaipui dan tur kimchang takin a tarlang a. Guideline 10.2 (phek 18-na)-ah, 'Commercially important bamboo species for plantation under the Mission, as identified after discussion with stakeholders are Bambusa tulda, B. bambos, B. balcooa, B. cacharensis, B. polymorpha, B. nutans, Dendrocalamus asper, D. hamiltonii, Thyrostachys oliverii, and Melocanna baccifera. Besides, States may encourage plantation of indigenous species as per choice of farmers and industrial importance' tih a ni. Clause 10.2-ah hian Dendrocalamus Brandisii leh Dendrocalamus Latiflorus-te tarlan a ni ve lo. Tih-a Mau chi hming pahnih, tuna Dendrocalamus Brandisii leh Dendrocalamus Latiflorus-te hi Horticulture Department aṭanga Mau chi supply-tu tur zawnna atana June 3, 2020 a short tender notice a chhuah-a Mau rua chi supply tur hi chi hnih – Dendrcalamus Brandisii leh Dendrocalamus Latiflorus a ni a, tender chhannaah, mau rua chi hnihte an supply theih zat tur tarlan a ni. A chi chu polypot-a dah tur a ni a, ft.1 aiin a tawi tur a ni lo tih nen hian a inmil ta hauh lote hi mipui lam lahin haider lui ang maiin mahni awm hmunah kan lo happy ve em em hlawm chu a ni bawk si a.
Covid hripuiin min chim buai mek a, mitin mitang kan phek buai mek lai leh hnathawktute hlawh puksak duh khawpa kan pachhiat mek laiin kut leh lamin cheng nuai tam tak mante chu an pe chhuak reng tho bawk si a. Mipui leh pawl hran hrang bakah ram hruaitu berte meuh pawhin hripui leng beih letna atan sum leh pai kan thawh mawlh mawlhte ngei chu sorkarin sum a nei lo nge ni hmanraw leina atante kan han hmang mauh mai bawk a. Heng hmanruate lah hi a hma lama tute emawin phal taka an lo thawh tawh ni reng chunga kan dawn duh loh te kha a lo ni leh kher bawk nen. Hetiang chunga VIP ber - mipui zawkte hian ngawi renga kan la awm thei hi hnam happy tak kan nihna zawk em ni ni ngai ang le?
Social media lamah tu kut hlei emawin kan ram hruaitute hmel an lo tihdanglam chu mahni awmhmunah lo hmu vein kan lo khi ve suk suk hlawm a, kawng chhawng te, field chhawngte baka mau ṭha chi rawn thawntu turte monu dam leh dam loh pawh ngaihtuahzuina nei chuang hauh loin dam ṭha tak leh chaw ei tui ti tak chunga vawiin kan han thlengte hi min tehtute tehna hmanrua ni chiah lo mah se la kan Happiness na ve hrim hrim a ni awm e a.