Written by
Zara Pachuau

Globalism, Nationalism leh Kristianna

Globalism chu a tawi zawngin globalisation-in thiamna leh hmasawnna/ changkanna hrang hrang kan nitin nuna a rawn thlenten kan awmphung, hawiher, rilru puthmang leh nunzia min her danglamsakna aṭanga tihdan, ngaihdan, pawmdan leh rilru puthmang a rawn hrin chhuahte hi a ni tiin a sawifiah theih awm e.

Globalisation zar zovin Mizote pawh, a hausa leh rethei, a lehkha thiam leh thiam lo chenin mobile phone kan hum ve ta far mai! Chung mobile phone hmang chuan tunhmaa thih thu-ah pawh zualko tlan
ṭang ṭang ngaihna ṭhin te, kar tam tak thang lehkhathawn hmanga thu kan inhrilh ṭhin te chu second hnih khat lekah kan in hrilh ta zung zung mai. Kar a hlat vanga inhmu zen zen thei ngai lo te pawh kha tunah chuan mahni in lum ve ve
aṭang pawhin hmel in hmu reng chungin kan ti ti ho thei ta.

Hetiang hian globalisation zung ṭaidarh aṭang chuan ‘globalism’ hrang hrang, heng Justice globalism (khawvel puma dan leh thupek inang khat/ inzul khat hmanga rorelna eg., Human Rights) te, Jihad globalism (Khawvel hmun hrang hranga Islam sakhaw zuituten an sakhua avanga martar an huamna) te, ei leh bar leh hmasawnna kawnga khawvel huapa inthlunzawmna leh thawhhona (economic globalism) te, insumdawn tawnna leh sum leh pai thawhchhuah leh hmanral kawnga thawhhona (market globalism) te leh a dang dang pawh a awm a ni. Globalism chuan ram hrang hrangte leh a chhunga cheng mihringte chu in tlawhpawhna leh inhriattawn theihna tur te, inzirtawn leh inpeizawna hriatna, thiamna leh finna te inpe tawna inpur tawn thei turin kawng zau takin a rawn hawng ta a. A ṭha zawnga hman ṭangkai chuan remna leh muanna a siam dawn a ni.

Nationalism chu - kan ram kan hnam, kan hnam ziarang leh kan hnamin a ngaihhlutte ngaihhlut a, roh a, vawnhim leh ngaihsanna rilru hi a ni. ‘Ram leh Hnam hmangaihna rilru’ ti pawhin a sawi theih awm e. Nationalism leh Globalism hi thil kalkawp tlat, rualrem taka kaltir chuan ram leh hnam dinchhuahna a ni thei; insut buaitir leh inhal zawnga kalpui vaih chuan ram leh hnam tlukchhiat vek theihna ni lawi si a ni.

Globalisation chuan globa­lism hrang hrang hmangin khawvel hriata in tarlan leh in phochhuah theihna hun remchang min siamsak a. Tunlaiin kan mipat/ hmei­chhiatna, eirukna, hlemhletna, tualthahna, inbumna, a ṭha lo zawnga changkannain a nghawng chhuah hi a va tam em. Hetah tak hian ram leh hnam hmangaihna rilru tak tak kan pu lo a nih chuan kan zavai pawha nuai sawm chuang awrh Mizo hnam hian hmabak a nei eng viau lo mai thei.

Nationalism tak takah chuan mahni a lang lo a, ‘midang’ hi ‘keimah’ aiin a lal zawk a ni. Heti hian i’n kaikawp dawn teh ang - nationalism leh globalism te hi thil inzawm leh inkungkaih tlat a ni. Mahni hnam nun leh ze pelin changkanna leh hmasawnna dik tak chu a kal thei lova, hnam kalphung ngaihthah, hnualsuat leh palzamna hmunah globalism nghawng ṭha hmuh tur a awm bawk hek lo. Chuvangin keini Mizote tan pawh globalisation hi kan hnam nunze mawi leh chhuanawm tak tak te khawvel hriatah leh hnam dangte mithmuha pholanna atan kan hman thiam a pawimawh takzet. Chu chu Mizo ram leh hnam hmangaihna (Mizo nationalism) tak tak chu a ni ang.

Foreign thuam leh siam­chhuah kan ram chhunga inchhuanpui ai chuan engtin­nge ram dang, hnam dangte hian Mizote leh Mizo chhul­chhuak thil hrang hrangte hi an ngaihhlut ve theih ang tih te hi ngaihtuah ve ila a va duhawm em! Moral/ ethical globalism te hi kan hnam nun chhiatphah nan ni lo, chawilar nan te hian hman dan thiam a hun tawh.

Social Reformer ropui Swami Vivekananda chuan, “Khaw­vel hi ka ram a ni" a ti. Khawvel pumpui-khawi hmun leh ram pawh hi a ta a nih angin a duh ang leh vei ang ang chu a ti thei a, a tlukchhiatna tur laka vengtu leh a ṭhatna leh chhiatnaa mawhphurtu berah a indah hmiah mai a ni! A ram leh hnam nunzia chu a kalna hmun apiangah a zahpui ngai lo. Eng dinhmunah nge i din ve le?

Kan Kristianna pawh hi globa­lism leh nationalism nena kan kaihkawp thiam hunah a nghetin a zahawm lehzual ang. Wales rama Kohhran tlukchhiat tawhzia kan sawi chamchi a, missionary hial te pawh kan tir ta, a ṭha e. Mizoram pawh hian chhuan (generation) thar chhuak tur mumal kan nei lo mai ang tih a va hlauhawm em!

Ka Mizopui duhtak, kan changkanna leh hmasawnna te, Pathian nung kan rinna leh a rawng kan bawlna te leh kan ram leh hnam hmangaihna leh hmakhua kan ngaihna zawng zawngte hi zai khata luantir a, rem taka chuktuah khawmin kan hnam, kan ram, Mizo leh Mizo­ram hi khuavel chhing tura pholan/ chawisan hi kan mawhphurhna a ni dawn lo'm ni?

- Zara pachuau