Written by
Commissioner Lalkiamlova
Tuikual South

Aizawl khawpui A fai sawt hle

Aizawl khawpui lo fai sawt ta hle mai hian thinlung a tihlim. State dang aṭanga lo zin ṭhenkhatte chuan ‘Singapore ang mai alawm’ te pawh an lo ti ve hial a ni awm asin! Min fakderna mai nge an ti-el! A enga pawh chu ni se, a lawmawm ve reng reng e. Ram changkang tih anga ‘I hnap ak la, i khak lem rawh’ tih lo tar ve ngawt erawh chu a la hun lo deuh ka ti a, engtikah emaw chuan kan la tar ve thei ang chu.

Ram changkang kan tihte fai chhan pakhat chu ‘Tualphiattu’ (Sweeper) hi full time hnaa ngaih a nih vang a ni. Keini ramah chuan zingkar hnaah ngaih a niin ka hria a. Zan lamah an phiah tur bial zo ta mai te pawh an awm niin a lang. Sweeper hna an lak hian nileng hna tura tih a ni lo nge, an zawh hma avangin an awl mai ka hre lo a, ram changkangah chuan sawrkar hnathawkte thawh chen tho an thawk a, nilengin bawlhhlawh thar apiang an lo phiat fai zel a, chu chuan khawlai a tifai reng mai a ni. Chubakah an tual phiahna hmanruate pawh a changkang bawk.

Aizawl khawpui laili tak, Company sumtual chung Upper Bazar, Dawrpui Biak in kawt, Sang Sang Kho-a Ha siamna dawr ṭhin aṭanga chhim lam Bungkawna zuihral ta ‘Atta Lane’ tih a nihlai kha a hre phak chin chuan kan la hre reng ang a. Tuna a nih ang ni tura veitu leh thawktute kha an fakawm ka ti ṭhin. Tunah chuan Aizawl ti-Aizawltu atana ngaih theih hial khawpin kan hmun lun leh pawimawh ber zinga mi a lo ni ta. A kawng chhak lam anin Damdawi zawrhna, mitinin kan mamawh dawr an tlar bung mai a. Zing aṭangin doctor nghak leh damdawi lei tum kan insul zut zut a, a hmanlai hmel hmuh tur a awm ta lo hi a va lawmawm tak em. Kum 1970-1980 chhoa a nih dan hre chiangtute chu an lawm ve ṭheuhin ka ring.

Kum 1970 chho-ah kha chuan Dawrpui phei kawng chhak lama in awm hnuai phei zawng zawng chu ‘Aizawl khawpuia hmun ṭawp lai ber a ni’ ti ila kan daw tam lo ang. A hmingah ‘atta lane’ tih a ni a, lawilo Dawrpui, Suam hmangte puk, Buan chak lote lane tihte pawh vuah se a la inhmeh zel tho ang. Ka teh ber chu Silchar-a Naga lane kan tih ṭhin kha a ni. Zun leh ek a in chiahpiah neihnuaih a, Sanitation department-in hnawm paih nana hmang lo tura an ngenna chu vut laka vawih ang chauh a ni. A awm tam ber chu Zu dawr leh Ṭhianite puk a ni mai.

Chung hunlaia Sanitation Officer pakhat Pu K Hmingthanga, ṭhahnemngai taka thawktu, miin zana hnawm an paih ruk loh nan tia tual charah mutbu rema riak ṭhin chu; a fapain “Ka pa atta lane-ah riak tawh suh, mi pakhatin kah hlum che a tum a, a silai a tlawlh hlauha a kap nawn leh rih lo mai mai che a ni, tih mi sawi ka hria” a ti a. A pa chuan “an duh leh min that ang hmiang Aizawl hmun laili ber heti khawpa ṭawp hi siam ṭhat ka duh alawm” a ti mai si a.

He Officer hian zun leh ek leh mi hnawm paih chiau per purte chauh hi a vei a ni lo a, chunglaia in hnuai puk, in atana hmanga an taksa hmanga eizawngtute chu thlarau lama mi bo chhanchhuahna mamawh em emtute an nih avangin a vei hle a. Miin Pulpita thusawina hun an chan khat thu a bula an sawi phawt chuan ‘atta lane-ah lo kal rawh hun a tam mai, ka lo pe ang che’ a ti mai ṭhin.

Kum 1979-ah ‘Slum Operation’ tia a vuah chu Christmas leh Kumthar vuakvetah neih niin Chanchin Ṭha hril chu an hna pui a ni a. Piangthar engemaw zat an awm a, zawngchhang tlak hlea an hriat avangin Bazar Corps Officer Major Thansiama hnenah report pein ‘Slum Operation vawihnihna buatsaih rawt a ni ta a. Ni 5 - 10 May 1980-ah Slum Operation vawihnihna chu neih a ni ta a ni. Hemi ṭum hian Zu Dawr leh in zuarte hnena Chanchin Ṭha hrilh chauh ni loin, chung hnawm leh zun leh ek chiau per purte chu an hma tel ta a. Local Administration department-in an motor lian an thawh a, motor liante chu tuna Dawrpui phei kan tihah hian an in dawh a. YMA leh Kohhran dang ṭhalaite pawhin an rawn ṭawiawm ṭha hle.

Atta Lane phei tawp zawng zawng chu hai thlain dai pawn lamah an phur liam ta a ni. Ni khatah motor lian trip sarihte an paih a, hei hi vawikhat mai pawh a ni lo. Chung kan mi hmasa khawpui chhung ṭawp veitu leh theihtawp chhuahtute avang chuan tuna a nih ang hi a ni thei chauh a ni.

Hetiang khawpa hautak hi hmachhawn-in kan mi tlawmngaiten heng lai hmun hi an lo thian fai a, hmun ualau leh thianghlim tak a lo ni ta mai ang hian hmun ṭawp deuhlai la awm apiang hi huai takin hmachhawn zel ila. Tichuan, kan Aizawl khawpui hi a lo thianghlim sawt ang a; “I hnap ak la, i khak lem rawh” tih pawh a taka tarna tlakin Aizawl hi kan siam ve thei mahna.

- Commissioner Lalkiamlova,

Tuikual South