Written by
Khumtea Pu

SORKAR HNATHAWK PISA KAI TUR DAN

Pisa kai tur indan thu rei tak kan hriat tawh loh hnuin tun hnaiah Pi B.Sairengpuii, Commissioner, Person With Disabilities pisa kai tur kan zirlaiten an dang a. Kawng hrang hrangin he pisa kai tur indan hi a thlir theih awm e.

Han ngaihtuah thuak chuan sorkarin a hnuaia thawk turin mi a ruat a, a ruat theituin an ruat chuan midangte chuan chu chu lo hnial ngawt theih a ni lova. Thiltih awm loh leh thiltih awm tak a nihna chu vote hmanga tihlan mai tur ni awm tak a ni - Democracy ramah chuan. Ṭha takin sorkar mi ruat chu ṭha tawk lova hretu pawl emaw, mimal emaw pawhin sorkarah thlen mai awm tak a ni a. Chumi bengkhawn duh lova sorkar chu a awm chuan a tawpah hmingchhiatna leh mawhphurh tur awm ang ang chu sorkar chuan a phur ang. Chutiang kalhmang duhtawk lova tharum hmang emaw, tharum ni chiah lo hmanga innekna chu thlentir loh hram hram te pawh thil nihphung pangngai a ni.

Mahse kalphung pangngai zawng zawng zawh tawh hnua bei a dawn miau a, duhdan anga thil a kal loh miau chuan lehkha thehluh ringawt emaw, sorkar hruaitute tha taka hmuh nawn leh tum ringawt emaw chu khua leh tui te tan a harsa fo thin. Ka hriat sual loh chuan an dah dawn tan tirh pawh khan rualbanlo te kha an thla a phang a, hreh chung chungin, ‘Ani hi zawng hetia a hranpaa ruat a nih hma khan kan duhtawk kan lo hrawn hman tawh e,’ an ti lawm lawm ni khan ka lo hria a. Thil kalphung pangngaiah chuan rualban lo te hian anmahni puala anmahni ngaihsaktu tur an han nei thar ve ta chu lawm viau awm tak a ni a. Mahse lawm tho siin midang an duh zawk thu an tilang ta tlat a ni. Pi B.Sairengpuii hnathawh ṭhat chhawrtu tur leh a hnathawh that loh tuartu tur te’n a thutnaah hian thu lo se an duh tihna a ni a. Khatia an duh loh thu an lantir tawh a, sorkarin a tih tawh a kal tlangpui tawh a, kum thum zet mai an han inhrawn tawh kha chuan duh loh thu lantir ngai tawh lo tura a sorkar lam pawh inhnuh hniam mai awm tak a ni a. Mahse kum hnih atan a han ruai nawn leh ta ngat a. Engineer-te thubuai chu nawhreh tumin a hranpain sorkarin hma a la a, rualban lo te thusawi erawhchu kan sorkar nghet tak hian a ngaisang vak lo a ni mai awm mang e a tih theih.

Sorkar hian a hnuaia thawk te thawh hun hi a pawtsei zauh zauh a. Dan naranin sorkar hnathawk te hnathawh chhung pawhsei hi chhan chi hnih a awm thei.

(1) Mithiam chungchuang, an ‘service’ sorkarin a mamawh bik em avanga pawhsei. Hna thenkhat chu mi thar leh mi nazawng tan thawh ve mai a buaithlak thei a. Chu lo rengah a mihring khan a tuichilh a, amahin thawh zel a duh leh duh loh lam pawh ngaihtuah lovin a sorkar emaw, a Department emaw lamin kha mi tel lova awm kha buaina tam tak awm theihna tur niin an hria a. Chuvangin an hnathawh hun chhung an pawh seisak thin. Finance & Accounts lam thil te, Technical thil te, Project/ Scheme bik te leh mihring tha chungchuang deuh chungchangah hetiang hi a thleng zauh zauh a. Heng hi mi tam takin an thik lem lova, a principle a, ‘Service extend loh ni se,’ tih avangin a then chu a hmingin an dodal mai mai chang a awmin a lang. A mihring ni lovin a ‘principle’ zawk kha an tihchhan a ni.

(2) Service pawh sei dan dang leh chu induhsakna tawpkhawk anga ngai a, sorkarna changtuten tu emaw, an duhsak em avanga an thawh hun chhung an pawh sei hi a ni a. An pawh seisaka te pawhin chutiang chu duhsaknaah an ngai a, an lawm hle thin bawk niin a lang a, theih anga rei thawh theih chu vanneihnaah an ngai bawk. Chutianga an pawh seisak thenkhat chu an thawh chhung zawngin an that bikna emaw, an thawh hlawkna emaw, midang tana thil harsa tur, anmahni an nih avanga an thiam tak emaw engmah a awm lova. Phu chiah loh chawimawina emaw, duhsakna emaw dawng anga an inngaih avangin anmahni mimal tan a hlu hle bawk. Anmahni, a sorkar hnathawkte chuan ti thei ta viau angah an inngai tel bawkin a lang.

Hetiang Service pawh seisak emaw, rawih nawn (re-employed) emaw hi tam tak chuan an thlahlel ngawih ngawih a, a dil tein an dil a, a kherh tein an kherh bawk a. Mahse chutianga kherh emaw, dil emaw a nih chuan kha hna atan khan an tling tawk lutuk lo tihna a ni thei bawk. Kum 30 vel sorkar a thawh tawh hnua thawh zel la dil ngai khawpa mi an awm tawh chuan sorkar tan an hlu tawk lo kan ti thei ang. Chutih laiin sorkar hnathawk thenkhat chu tha takin an thawh chhung zawngin an thawk a. A hunah an pension tha mai a. Rawih nawn lam an han sawipui pawhin, ‘E khai, a mawi love, a tawk tawh e,’ an ti tha mai a. Thenkhat phei chuan an pension hun nghak chhuak lovin, an thawh chhung zawnga sawiselna tur awm mang lova thawk siin an hna chu thangtharte tan an kian a. An hna chu anmahni duhthuin (voluntary) an chawlhsan daih bawk.

Fin kherek leh zah theih lohna vanga service pawh seisak tam tak ai chuan mahni duhthu (voluntary) a mahni sorkar hna chawlhsantute zingah hian mihring rawih tlak an tam zawk a rinawm. Pi B.Sairengpuii hian rualbanlo enkawl tur hian eng thiamna nge a neih a, thiamna (degree from recognised University) a lo nei lo a nih pawhin eng inpekna (dedication) nge tunhma kum thum chhung khan a lo entir tawh a, sorkar hian eng rilru pu takin nge a rawih nawn leh tak tih hi ngaihtuah tham tak a ni a. Thiamna lamah te, inpekna lamah te kan hriat loh hlana a lo sang fal hle a nih chuan a lawmawm a. Chuti a nih loh chuan rualbanlo te enkawl tura sorkarin a ruat dan hian ngaihtuah a ti thui angreng.

Thudanga lai chuan, Pi B.Sairengpuii hi kan Chief Minister Pu Lal Thanhawla nupuia nau a ni.