MIZOTE’N SAPṬAWNG KAN HMAN DIK LO TLANGLAWNTE
Tun ṭuma kan thu khel tur hi hun rei tak aṭanga ka ngaimawh em em, ziak tura vawi duai lo ka in tintuah, ka ziak lawk ngam loh a ni. A thupui pawh khi 'kan hman dik lo...’ han tih lai tak khi tim leh maimit chhing chunga ka vuah a ni. Sapṭawng hi a thiam ber leh a thiam pawl zinga mi pawh ka ni pha lo chungin, insit tak chungin ka han ziak ta mai a ni e.
Kan hriat angin, Mizo hi sapṭawng hmang uar tak hnam kan ni a. Hetihlai mek hian, kan hman lar ṭhenkhatte erawh hi chu a ṭawng neitu lam hman dan ni loa hman kan nei nual mai. Chung zinga ṭhenkhatte:
Carrom Board/ Draught Board etc.
“Vawiin chu carrom board ka pen nileng zak mai’ te kan tia. YMA/ KṬP pawhin keimahni pual sports kan neih dawn pawhin, chanchinbuah leh item tih tur kan puannaah pawh, carrom board/ draugtht board tiin kan sawi fo mai. Carrom khi a game hming a ni a, chu game chu a board (thlengah khelh a ni chauh zawk) Chutiang bawkin draught hi a game hming a ni a, chu game chu a thlengah khelh a ni. ‘Carrom board/ Draught board ka pen/ khel’ kan tih chuan, ‘Football stadium ka pet/ Tennis Court ka vua/ Cricket field ka khel’ etc tih nen danglamna a awm lo!
Sub./ Special
Kan hre ṭheuh, ‘sub’ chu a pum pui ni lo, a zahve/ peng te sawina lam a ni. Sawrkar Department ṭhenah hian District huapin, Divisional Office a awm a, chu chu Divisional Officer-in a ho ṭhin. Chumi hnuaiah chuan, District pum pui huap lo, Sub-Division a awm leh a, chu chu, Sub-Divisional Officer-in a ho thung.
Veng hrang hrangah YMA/ KṬP/ ṬKP kan ding deuh vek. Chung Branch-te chuan a hnuaiah Sub-Committee hrang hrang an din a. Chung Sub-committee hrang hrangte chuan, 'sub..’ tih hi an telh ṭalh hlawm. ‘Thlanmual sub-committee’ an awm dawn chuan, thlanmual committee a awm phawt ang a, chumi hnuaiah, thlanmual sub-committee a awm chauh ang. Ama hming ang pu committee awm loin, sub-committee kan siam ngawt ṭhin hi kan ṭhelh lian khawp mai.
Kohhran inkhawm/ function-ah item tam tak nei tur an awm a, an vaiin ‘special item’ kan ti deuh vek mai. Tin, pawl/ mimal pakhat chauhin item a neih dawn pawhin, ‘special item’ kan la ti tho nia. ‘Special’ hi chu tam tak zinga a bik ngawih ngawih thil sawina a ni! Hman fimkhur atan ka lo awt ṭhin ngawt mai.
Apostrophe (‘s/s’)
Apostrophe kan hman dan hi kan tih dik loh langsar ber zinga mi niin ka hria. Hetia 's hma lama kan dah hian pakhat (singular) sawina a ni a. S’ hnunga khi tianga kan dah khian pakhat aia tam (plural form) a ni. Amaherawhchu, plural zawng zawngah erawh a hnungah an dah vek chuang lo. Noun/ pronoun-a a tawpa (s) awmsa chauhah (s) hnungah apostrophe hi dah ṭhin tur a ni.
Entirnan:
(1) Lecturers’ Common Room- tah khian (s) khi a tel sa avangin, apostrophe khi (s) hnungah an dah ṭhin.
(2) Children’s Day- tah khian (s) khi dah chawp a nih avangin plural pawh nise, apostrophe hi (s) hma lamah dah tur a ni.
Abreviation ziak danah
Thiling lamtawi kan ziak reng rengin, a ṭawng neitu lam kan entawn rau rau a nih chuan, anni lam chuan hawrawp thumala hmasa ber leh a hnuhnung ber hman a nih chuan “Full stop” dah loh tur a ni. Entirnan: Doctor hi a lam tawi chu- Dr (chu chu, D khi hawrawp hmasa ber a ni a, R khi hawrawp hnuhnung ber a nih avangin, full stop dah loh tur a ni. Revd/ Er... etc ah te pawh hian full stop dah loh tur a ni.
M/S
Hei hi, ‘kan hman dik loh langsar ber a ni hial em aw’, ka ti hial. Sumdawng leh Dawrkaite hian an letter head leh an dawr hming - dawr kawngka lu chunga an tar hi han en ila, a tam zawk hian mi tih kan hriat avanga kan tih ve ngawt, a awmzia erawh kan hriat lem loh niin a lang.
M/S hi French ṭawng aṭanga lak- Messieurs- Sap ṭawngin Messers (Mister plural form) mizo ṭawng chuan, mipa pakhat aia tam, ‘pute’ tihna a ni. Dawr hmingah emaw, sumdawnna/ company hmingah emaw kan hmang dawn a nih chuan, mipa pakhat aia tam hmingin chu company/ dawr chu a awm ngei tur a ni. Entirna lo pe i la:
Hman dan dik : M/S Hauva & Sons/ M/S Pachhunga & Sons.etc
Hman dan dik lo: M/S Three Sisters’ Enterprise/ M/S Thanga Store etc.
Aizawl khawpui- Zemabawk
aṭanga Kulikawn thleng hian chhiar ta i la, engzat takin khitianga a nih tur ang tak kan sawi ang khian hmang awm ang maw? Lunglei-a ka awm lai khan chik takin ka finfiah chinah vai sumdawng dawr pahnih chiahin an hmang dik nia!
Committee
‘Nizan kan committee kan rei lutuka’/’ Ka committee dawn’..etc te kan ti fo mai. Committee hi noun a ni. Pawl/ kohhran etc. ten chu pawl kaihruai a, a kal dan phung tur lo rel tur bik body din/ siam a ni ṭhin a. Chumi hming chu ‘committee’ a ni.
Sapṭawng kan hmang duh rau rau a nih chuan, ‘committee’ aiah ‘meeting’ hmang ta i la, a nih dan tur a ni zawk.
Vote for Congress/ MNF/ ZNP etc
Inthlan dawn hian khawlaiah poster intar hmuh tur a tam ṭhin. Chutah chuan, mimal/ political party vote tura sawmna/ ngenna- sapṭawnga in ziak- Vote for Congress/ MNF/ ZNP etc. kan hmu fo mai. Heta, ‘for’ tih hi telh ngai miah lo, mahse, telha dik leh nalh zawka kan hriat tlat vang ni maw, kan telh tlat zel. “Vote MNF/ Congress/ ZNP etc. tih mai hi a
ṭawng neitute tih dan phung chu a ni zawk.
Bio- data/ Chairman
India rama cheng kan nih miau avangin, Indian English usage hi kan lak loh theih lohna chen a awm vang ni maw? Kushwan Singha’n, “English hruala Indish ṭawng hmang kan ni” a tih ang deuhin Bio-data kan tih fo hi a ṭawng neitu lam chuan, ‘Curriculum Vitae’ an ti thung.
Chutiang zelin, Chair person kan tihte pawh hi British Prime Minister Margareth Thatcher pawh khan, ‘Madam chairman’ a ti ve mai ṭhin an ti. Tin, hmeichhia pawh BA/ MA an pass-a kan tidanglam chuang lo ang hian chair person tih kher hi a
ṭawng neitu lam hian an lo ti ngai lem lo niawm tak a ni.
Souvenir/ Magazine
Ṭhangtharte phei chuan, ‘souvenir’ hi chanchinbu tihna emaw kan ti hial tawh niin a lang. Souvenir hi noun-a hman a nih chuan, hmun emaw, thil lo thleng emaw hriatrengna tura thil kan inpek emaw, kan lei emaw hi a ni. Verb-a hman a nih phei chuan, ‘ru’ (pilfer or steal) tihna daih a ni thung.
College/ School leh Pawl pawhin, souvenir tichhuak loin, Magazine tichhuak ta zawk ṭhin i la, chhiar a chakawm phah sawt chuang lo a nih pawhin, sapṭawng dik zawk kan hman phah ang a, tlem chuan
ṭawng hman dik thuah hma kan sawn hret tihna a lo ni dawn a ni.
Jubilee/ anniversary
‘Jubilee’ hi Hebrai ṭawng aṭanga lak a ni a. A tir takah chuan inneih champha sawi nan bika he ṭawngkam hi lo chhuak nia sawi a ni ṭhin. Tunlaiah erawh chuan, eng pawl emaw in kan din champha kum chumi khami zat lawm kan duhin, Tin Jubilee, Paper Jubilee etc tiin kan vuah ta zel mai. Jubilee han tih hian a kawh bik deuh chu- a kum 25-na (Silver jubilee) kum 50-na (Golden jubilee) kum 60-na (Diamond jubilee).
Khingho bak khi chu, Jubilee ti loin, ‘anniversary’ tih zawk hi thil dik ni zawkin a lang. Musical Concert kan tih fo te pawh hi, concert a nih chuan Musical performance sawina a ni tawh sa reng. Musical tih khi telh kher lo pawhin a fiah tawk. ‘....chutichuan, a fapa mal neih chhun a pe a’ tih ang deuh a ni. Fapa mal a nih chuan, neihchhun tih tel lo khian a fiah. Neihchhun a nih pawhin, a mal a ni tih a fiah chuangin, tam tak chuan, fapa mal neih chhun tih kher kan duh ang te hi ni maw?
Kan mithiamte’n an sawi ṭhin ang hian Mizote hi ṭawng dang chu sawi loh, keimahni ṭawng ngei pawh hi kan hmang duhtui lo sawt em em hi thil
ṭha lo tak a ni. Pathian biak inkhawmah te hian hnamdangte chuan an ṭawng an uluk tehreng nen keini chuan, kan ṭawng kan pawngsualna hmun pui ber emaw a tih theih hial. A theih chin chinah chuan ṭawng hi i uluk hram hram teh ang u.
- David L.Ralte
Six String Cabin, Durtlang North