'Myanmar ram ka hmuh dan' chhanletna
January 20, 2016 Vanglaini chanchinbua "Zomawia Khiangte" article kha a ngaihnawm hle a, mah se thu a hriat chian loh a awmin ka hria a. A thuziak zinga No. "4. Mizo Hnam inpumkhatna a khi" tih sub-title ah khan a ziak dik lo deuh niin ka hria a, thu dik zawkte ka han tarlang e.
(Pu Zomawia Khiangte chuan hetiang hian a ziak a - 4. Mizo Hnam inpumkhatna a khi: Burma Mizote khi a tam zawk chu an in pumkhat viau a. Thil sawi nuam vak lo ni mah se a pawimawh si a, han sawi lang hram ila; tunah khian Hualngo hnamho khian Mizo/Lushei hnam an inti duh tlat lo mai a. Myanmar sawrkar sensus-ah pawh Lushei/Lushay hnam code No chu 440 a nih laiin Hualngo ho chuan Code No hran 447 an nei daih mai a, a pawi hle. Hualngoho chuan “‘Eng a’ ṭawng hmang nih ve vang ringawtin Mizo/ Lushei kan ni ngawt lo. Pi leh Pute hun aṭang tawh pawh khan Hualngo kan ni” an ti tlat mai. Hualngote chu Mizo hnahthlak ngei an ni si a. Khi lai hnam inpumkhatna chhe mek siam ṭha tur khian Mizoram aṭangin mi thiam leh rintlak tirhchhoh hial chi a niin a lang. Hnam tlem tawh nak alaiin a phel darh zawnga movement lo awm hi a pawi hle a ni.)
1. Burma ramah khian Mizo (Zohnah-thlak) zawng zawng chu Burma sorkarin Chin (Chhin tia lam tur) tiin ethnic nationalities 8 zingah a dah a ni. (Kachin, Kayah, Karen, Chin, Mon, Bamar, Rakhaing, Shan tiin. An rem dan hi kawl hawrawp alphabetical order-a rem a ni.)
2. Burma sorkar record-ah Chin hnam peng 53 a awm tiin record mek a ni a, 1947 ah "The Mizo Memorandum" ah Mizo hnam peng 47 ziak a nih ang khan.
3. Chin hnam peng 53 zingah tuna Mizo ṭawng kan tih mai 'Duhlian' ṭawng hmangte chu hnam peng 3 angin record kan ni. (a) Kalinkaw or Lushay, (b) Lushai (Lushay) (c) Hualngo tiin.
4. Chin zinga Lai te chu Lai, Laizo, Ngawn, Senthang, Zahau, Zotung, Zophei, Tlaisun, Torr, Mi E, Lente, Lautu, Zanniat tiin hnam peng tam taka ziak an ni a. Zomi inti te pawh Guite, Khawno, Sihzang, Saizang, Zo, Tedim, Teizang, Dim etc. tiin hnam peng tam tak anga ziak an ni.
5. 2014 Burma census-ah khan khawvel computer thiamna hmang ve in, census paper chhiar a awl zawk nan UNO ṭanpuinain "Code" system hmangin chhiarpui an buatsaih ve ta a ni a, CHIN hnam peng 53 te chu 'code' hran ṭheuha chhiar an ni.
6. Heng Chin hnam peng 53 anga
ṭhen sawm khi anmahni duhthua ziak a ni lo a, British-in Chin Hills a awp hnu, Census an tih ṭantirh aṭangin British sorkarin a lo record kha Burma sorkar khian tun thlengin a la chhawm nung zel mai zawk a ni.
7. Burma-ah chuan Mizo tiin Zofate hi min record lo a, a tlukpui Chin tiin tun thleng hian kan awm mai a ni. Lai, Mara, Zomi, Cho, Asho, Lusei, Thado etc. Zohnahthlak zawng zawng chu Burma-ah chuan Chin tiin min ziak mai a ni e.
8. Burma-a awm Hualngo-te khi Chin nihnaah an chiang a, Mizo nihnaah an chiang hle bawk. (Burma rama awm Hualngote khian Mizo an nih an chiang hle a, an pawm thlap. Lusei hnam neitu zinga mi an nih an hre chiang em em bawk. Amaherawhchu, a ram neitu leh thu neitute lam zawkin Chin hnam peng pakhatah a lo recognise tawh avangin Chin an inti zel tho bawk a ni.)
9. Hetia hnam peng 53 anga min ziak hi a dik lo" tiin hma an la mek a, democracy sorkar dik tak hnuaiah dik leh fel taka ziak theih hun pawh a awm ngei ang.
10. Tun dinhmunah Duhlian ṭawng hmangte Kalinkaw/ Lushai/ Hualngo tia Burma sorkarin min ziak avangin Zofate inpumkhatna a chhiat phah lo a, Burma a Zofate chu Chin-ah kan lungrual hle zawk a ni e.
- Lalkaikima Chhakchhuak (Hualngo), Canada