Written by
- Pastor K.C. Vanlalduha
Zemabawk
HRIPUI LENG LEH RINGTUTE 2-NA
He chanchinbu zahawm tak leh darh zau takah hian August 26 khan ‘Hripui leng leh ringtute’ tih ka han ziak ve tawh a. Tun ṭumah hian kan hun tawn mek hian a la zir chho bawk a, ka han chhunzawm ve leh dawn a ni.
Aw le, khawvel ram zau zawk te chanchin ni tin darkar tin kan hriat turin tarlan a ni reng a, keini kan ram zim teah pawh hian kan chanchinbu leh kan media hrang hranga kan hmuh tam ber leh kan chanchin thara hmun luah tam ber chu hripui leng chanchin leh a kaihhnawihte hi a ni ti ila a sual awm lo ve. Ni tina kan lo hmuh ve phak thu thar ziaka chhiar theih leh en theih/ngaihthlak theih te 70%-80% chu hripui leng leh a kaihhnawih ni hian a lang a, eng emaw zawnga han ngaihtuah phei chuan kan chanchin thar lakhawmtute nun luahtu hi hei ber hi a nih chuan an va khawngaihthlakin an va rim tak em aw ka ti ṭhin.
Kan hlain, ‘Muanna reng a awm lo ve khawvelah,’ a tih ang maiin kan beng chu hripui thawmin a luah a, vantlang tan tarchhuah a ngai reng mai si a, an hna ber an thawhna leh an puanchhuahna kawngah hian Pathian venna leh awmpuina an ngaihzia hi a ngaihtuah theih hle a ni.
Hetiang taka mi zawng zawng kan luan zana hripui (Covid-19) hliap hnuaia kan awm za lai hian hetiang hian ṭhahnemngaihna leh rawtna lam hawi i tarlang ve teh ang.
Ram ngaihsaktu rilru tur
Sawrkar thuneitute emaw Pawl (NGO) emaw, VLTF/LLTF emaw pawh ni se, hripui kan hmachhawn kawnga kan senso leh kan hnathawh (chet lakna) zawng zawng hi kan ram kan ngaihsakna avanga kan tih ni thei vek se la a va duhawm em aw! Eng ang zawnah pawh mi tu pawhin vantlang tana a thawha a hlawhtlin dawn chuan thuneihna (power) a ngaihna chen thui tak a awm ngei mai. Amaherawhchu, thuneihna lekkawha hlawhtling tur chuan thuawih a ngai a, thuawih thei tura mihring hi hruai thei tur chuan rilru hneh hmasak a ngai a, rilru lo inbuatsaih tur chuan lungawina tel, innghahna tlak hmuh leh hriat hmasak a ngai em em a ni. Chutiang tak chuan kan hun tawn mek hi kan hmachhawn reng em aw?
He hri chimawm leh mak tak mai hian ken tel, tuamtu kawr langsar tak tak lianpui pahnih a nei a, chungte chu hlauhna leh huatnate a ni. He hrik tereuhte, mit lawnga hmuh theih loh hi khawvelah a leng mek a, mi tin mai hi heng a intuamna kawrte hmang hian min nuai mai a nia, a va luhaithlak tak em!
Hlauhna : A bikin he hri ken tel hlauhna hi chuan thuneitu leh ram hruaitute a tichiai thuai lem lo a, amaherawhchu vantlangah a thawk nain sumdawngte chet velnaah tlakchham hlauhna, sum lam leh economic lama chiainain a bei nasain a nghawng a, he hrik (virus) hi a lo thlawh luh hma pawhin bungrua leh ei tur a man thlenga lo inhmakhua a, chheprelh duhna leh a man to uchuaka chhiar duhna thlengin a nghawng ta a ni. Heng hunah te hian ram ngaihsaktu rilru dik tak a va pawimawh em aw. Thuneitu leh check theitute an hnaih loh avanga mawi leh ṭha zawk pawh ngaihtuah hman lova, thil man han san te, chutah a leitu tur mipuite hri inkaichhawn pawisa lo ang ziazanga kan han che pawp pawp mai te hi he hri ken tel tlakchham hlauhna ken tel nge kan miziaa lo bet ve reng tih hi ngaihtuah tham a va ni em. Heng zawng zawng bak dam loh, thih hlauhna nen min umzui tak tak mai chu... sawi tur a va tam em!
Huatna : He hrik tuamtu kawr pawnlang zawk nge chhungril zawk chu hriatthiam a harsa a, a lem an tarlana a par deuh chhuai zinga lo chawr pakhat chu huatna hi a ni. Kan hriat ṭheuh angin he hri hi a darh ṭantirh aṭang khan china ram khawpui pakhat wuhan-ah science laboratory-a thawkte chunga thuneihna hmanga awpbehna (dahṭhatna) an hman chuan lungawilohna leh huatna a hring nghal pang a, a darh zau zel a, sawrkar lian thuneitute inkarah inhuatna leh inhrek duhna hial a thleng nghal a ni lo’m ni? Huatna, thikna, thinrimna kawr a lo lang ta si.
Ram ngaihsaktu sawrkar thuneitu leh vantlanga ṭhahnemngaihna hmanraw chi hrang hrang karah te, sum hman dan leh thuneihna lekkawh danah te a ṭha zawng thil tam tak lo piang mah se a ṭha lo zawnga nghawng, mihring zalenna leh mimal nun indahchep a ngai a, inhmuhsakhina, tharum hial thawh duhnate hi eng chen tak chuan kal zel ang maw? He hri chimawm tak tuamtu mai pawh hian min tiralkhel a, a chhunga natna hrik hnathawhin hringnun an luhchilh a, thihna hial an thlen rawl nen. He thil thleng hian khawvel chanchinah bung thar chu a va han siam chiang tak em.
Pathian nung ringtu, hnam ang pawha a venhimna leh a chhanhimna changtute hian he kan hun tawnah hian bengsikin i ngaihtuah tlang zel ang u tih duh ka nei a, kawng hnih lek lo tarlang ila.
(i) Mihrinna inzahsak
He hripui leng hian kan mizo ze mawi leh nun ṭha, kan hringnun inzahsak tawnna te kha a va su buai nasa ta em. Thu petu au aw leh order te hi kan ram leh nun hmangaihtu aw anga lo dawnsawn a har deuh chang a awm thei em aw tih ngaihtuah theih a ni ta. Mihring nun min phuarkhawma min timihringtu chu rilru, taksa leh thlarau a ni. Mitinte hian kan nunah Pathian min pek ‘theihna’kan nei vek a, chumi min humhimsaktu leh min vawnnunpui a, khua leh tui nihnaa min vawngtu chu sawrkar a ni a, central/state leh khawtlanga kan hruaitute kan ti thei ang. Zalenna a awm a, a ṭhalo zawnga zalenna hmanna laka venghimtu chu kan dan hremi leh police te, administrator te kan ti thei bawk awm e. Kan boruak tawn mekah hian eng ti tur leh eng chin tithei nge ka nih tih inhriaten vantlang hi kan hmachhawnin mipui nunaute dam khawchhuahna (survive) turin thil kan ti em tih hi kan ngaihtuah a ṭha hle mai. Sawrkar pawisawina leh dan kalha chetna awm hauh lo, thil a hun leh hmun pawh thliar fel hman hmaa thuneihna chawhma lama pek ten chawhnu lama khauh em em maia lek kawh kan han tum a, au rinna leh talhfiak/kuttum lek duh mai aw rawla mi tlemte thununna tura au rinna (loud speaker) hmanga Aizawl khawpui veng hrang hranga ri kan han chhuah ta mai ṭhin te hi chuan eng thu pawh sawi se kan mihring nun a tichep a, min tiralkhel a, eng hrik emaw hi zawng min vei tir chiang khawp mai.
Natna leh thihna hial te kan tawk lo thei si lo, kan mihrinna hi inzahsak ila, kristianna leh mizo nun mawi, aia upa te inzahna leh naupang zawk, chhangchhia, nunaute zalenna te hi i ngaihpawimawhsak hram hram ang u.
(ii) Thuawihna
He kan hun tawn lai tluka ram pum huap leh khawtlang ang pawha tun ang em ema thuawihna pawimawhzia kan sawi hi a la tam awm lo e. Sawrkarin mipuite thuawihna tur dan thar a chhuah chamchi a, Local/Village Level Task Force ten thuawih turin min au reng bawk. Thuawihna hi Pathian kan rinna kawnga thil pawimawh ber te zinga mi pawh a ni e. Pathian fapa Lal Isua Krista rinna avanga thuawihna chu malsawmna leh thlamuanna a ni a, nunna pawh a ni.
Vawiina kan khawtlang leh kan ram, khawvel zau zawk pawha thuawih tura kan intur dan hi chu rilru lam buatsaih leh lungawina nghak hmasa lova innem thutna (force) hmanga hlawhtlin tumna vek a ni. Thuawihin chet velna kan titawp a, ei zawnna leh zirna, sakhaw thila punkhawm, chhiatni/ṭhatnia kan inthlamuanna leh inlawmpui dan kan ti danglam a, kan kawm leh kan biak, kan tawh te avangin vanduai thilah chhungkua kuain kharkhipa awmin kan chenna, keimahni in ngei te chu kan tan, tan in (jail) ah kan siam a, intlawhpawh rem loin lehkha lianpuia tarin min khar hnan a, thu chu kan awih narawh e. Kan hming leh mobile number te ziahlan a ṭul reng a, chumi hmang chuan khawi aṭang emawa chhuichhuah leh koh theihin kan insiam reng. Tu nge heng dan hi pawisaloa hniala bawhchhia awm reng le? Kan thuawihna avang hian i lawm zel ang u.
Lungawina leh rilru hmin zan pawha thil buaithlak ni si vauna leh tihluihna, inchungtlak taka inden sawk sawkna nen phei chuan thuawih a va hahthlakin nun hi a va tichep dawn tak em. Chuvangin hetiang hian rilru i siam teh ang.
Kan taksa leh hriselna ngaihtuahin ei leh inah fimkhur ila, he hun kan tawn mek lai hian kan taksa ti chein kan rilru hmang ila, lehkha chhiar leh ziak lamah te kan fate leh keimahniin ṭan ila. Awmze nei loa chiaina leh hlauhna hi kan tlansan a hun tawh. Fimkhurna leh thianghlimna dan ṭha taka zawm zelin awm ila, kan ram hruaituten rilru leh thinlung takin kan ram tan rilru senga plan ṭha leh pawimawh ngaihtuah chhuaha relho theih chen chen rel se la, ngaihtuah nan hmang teh se, insehtawn insehtawn loin. He hun in lama tawm tam tura beisei kan nihna hi hmang ṭangkaiin thlarau lam nuna kan sawtpui tur ngaihtuahin nupa nun te, fate nena kan nun te inbih let ila. Pawn lamah kan Biak In ngeia kan lo chethona te tihtawp hrih a nih tak lai hian hei hi i ngaihtuah teh ang.
Kan va chhuak a, thlarau par tlanin huho nun kan hmang a, kan hlim ṭhin. Nimahse kan chhungkuaah kan lo tilang tawk lo deuh ṭhin em? Tunah chuan hawna tur, kan ṭo a, kan kuhmum a, kan parchhuah a, rah kan chhuahna tur hmun, keimahni in chhungkhurah ngei thuawiha awm hrih a lo ṭul ta, eng testimony thar nge kan neih ang aw?