ADJUSTABLE DRUM (KHUANG KA KAIH VE A)
Mutmawh hnarmawha neiha zan tam han ngaihtuah ngut ngut tâkah chuan, thil lo tih ṭhin dân pangngai aia ṭha zawk han ngaihtuah chhuah ve châng te pawh nei ve ṭhinin ka inhria a. Kum sawmthum chuang zet liam tawh khân khuang kan kaih ṭhin dân aia ṭha zawk leh mawi zawk, nut bolt hmanga khuang kaih dân hmu chhuakin ka inhria a. Chumi khuang kaih dân hmanga Gospel Centenary Khuangpui kaih dân tur kan inkawhhmuh tak dân kha tlai khawhnuah hian kan tlai lam umpáwng pàr ve chiam teh ang.
Kohhran dang tlimpui kârah kum 1985 September thla chawhnu lamah kohhran kan han din ve a. Biak in chu sawi loh, hmunhma inches khat pawh nei lovin Town Hall-ah te, mi inah te kan inkhawm kual a. Kum sarih lai chutianga kan inkhawm kual hnuah March 21, 1992- ah Biak in ṭha ve tak, Assam Type chu Rev. C. Lianhmingthangan hawngin kan lawi lût ve ta a. Biak in thara insuan lût ta chu sum leh pai kan neih ang angin hmanraw thar kan dapkhawm ve a. Kan khuang hman lai a ṭhat tawk loh avangin Aizawl lam aṭangin khuang nufa Rs. 2000/- in kan lei a. Chu khuang chu khuang kaih dan pangngaia kaih, bawng vun sen, a hmul ziah fai loh, hmul dur mai hi a ni a. A kaihna atân bawng vun hlai sin hman a ni a. Kaih thar a nih avangin a tih mar nan thing hêm erawh hman a la ni lo.
Chu khuang, savun sen hmul dur maia kaih ka hmuh chuan thil tam tak min ngaihtuahtir ta a. Engti zia nge biakbûk ṭha tak saa Pathian kan biakna tin rêng – pulpit, maicham, ṭhutthleng leh thil dang dang mawi tak leh nalh taka kan siam tawh laia, a tel lova Pathian kan fak hleih theih tawh lohna KHUANG ber hi kan la tihchangkân theih reng reng loh chu le, tiin ka ngaihtuah nasa ta hle mai a. Chhunah, zan mut hmunah mutmawh hnarmawh berah ka neih ta a ni.
MIZOTE LEH KHUANG: ‘Khuang lova chai ang’ tih ṭawngkam kan neih aṭang hian khuang hian Mizote nunah hmun pawimawh tak a luah tih a hriat theih a. Kût ni vangthla, chawngchen, zu hmun sa hmuna hman ṭhin kha Pathian biakna hmanruaah hmangin Biak inah kan suan lût ta a. Harhna ṭum hnihna 1913-1914 velah khân Kristian ṭhenkhatte chuan khuang hi an lo hmang tawh niin a lang a. Ram pum huapa Biak ina khuang lâk luh hi chu Harhna ṭum 3-na, 1919 kha niin a lang. Biak in tam takah khuangpui leh khuangtê kan lâk luh tawh laiin Mission Sapte ṭhutchilh kohhran pahnih - Mission Veng, Aizawl leh Serkawn, BCM kohhrante hian Biak inah khuang an la lût tlai deuh a. Mission Veng kohhran hian a hmain khuang pakhat chu lo la lût ve zeuh ṭhin tawh mah se, March 31, 1979 aṭangin dah chhuak leh tawh lovin khuang hnih an hmang ṭan a. BCM Serkawn hian June 6, 1982 Sunday zing inkhawmah an hmang ṭan chauh bawk a ni. Rev. Vanlalzuata chuan harhna leh khuang chungchâng thu a sawinaah, “Dân pawna an dah khuang chu harhna chuan dân chhûngah a rawn lâk luhsak a, lum bo an tum mêk chu harhna chuan a rawn kuah nghet sauh sauh a, sira an lo hnawl tawh chu a kila lung ṭangkai pakhatah an hmang ta zawk a ni,” a ti a. “Harhna fachuam chu khuang hi a ni a, rinna leh thiltih a inzawm ang hian harhna leh khuang hi Mizo thinlungah chuan a inzawm nghet tlat a ni,” a ti bawk.
KAIH DAN ṬHA ZAWK A AWM EM?: Kan hnam zia rângah khuang a bet nghet tlat a. Kan culture-a inbilh tel, Pathian kan biakna hmanraw pawimawh ber pakhat hi hmelhmang mawi zawk leh pawh mar leh tih dul sam, fûr leh thâl, thlasik leh nipuia ri ṭha tak a nih reng theihna tura kaih dân leh siam dân ṭha zawk a awm ngeiin ka ring tlat a. Ngun taka ka ngaihtuah hnuin kaih dân ṭha zawk hmu chhuak tain ka inhria a. Steel Fabrication-ah kalin savun tlânga zial hnan tur thir mum tê deuh ka char zawmtir a. Chumi thir mum ṭan chhana hmanga khuang tlâng leh lam leh lama veh kual tur thir mum lian deuh ka char zawmtir bawk a. Chumi thir mumah chuan inches 7 vel danah nut bolt-a pawh marna tur a beng ka char behtir bawk a. Chutiang hmanraw mâwlte hmang chuan khuang hmelhmang mawi leh ri ṭha tak si siam turin phur takin ka inbuatsaih chho ta a.
Mahnia thiltih harsa chin a awm ve dawn avangin kan KṬP member pakhat Tv. Vanlalṭana (tunah Pu em em tawh, Bungkawn kohhranah a lawi) ka sâwm a. Kohhran Committee pawh rawn hran lovin kan khuang hmanlai chu in lamah kan pu thla a. A hmul tihtlak nân chinaiin an chiah ṭhin tih te chu hre mah ila, vawk hmul kan puah ang hian tuisain leih ila; kan ziat fai duak duak mai turah ka ngai a. Ketli lianin tui kan chhuang so a, tui a so nasat hle hnu chuan khuang hmai savun chu phelhin savun hmawr tê chauh chu chetsual palh thulhah tuiso sa tak chuan ka'n leih chhin a. A hmul chu a ṭil ve thei deuh mai a. Tichuan leh… Chawhtawlh lian chhûngah chuan savun chu dahin tuiso sa mangkheng chuan kan han leih ta a leh… Chhei raw! minute 2/1 lekah chuan a kháwr ta tup tup mai a. Kaih char rual lohin a khawr zo ta vek mai a. Tui vawta han leih eltiang pawhin eng a ang thei ta chuang lo. Ka rei leh! Kan va che sual chiang em!
Khuang-lai nei tho mah ila khuangpui hman lai ber kan tichhe zo ta chu a ni a, kan upaten min kam khat hlau tak chungin savun dang zawngin kan tlan kual ta zak zak mai a. Savun lei khawl ṭhin Pu Zarmena hnenah kan tlan phei a. A savun dahkhawmna chu kan han en a. A lo lung nuai nuai mai a; hnar hup lo chuan en reng chi pawh a ni lo. Tichuan, Serkawn lamah khuang kaih ṭhin Pu Khuala a awm kha maw tiin ka tupa Muantea Scooter hawhin ka tlan chho nal nal a. Pu Khuala hnenah chuan savun kan tihchhiat dante hrilhin lei tur a neih chuan min leitir ngei turin ka ngen a. A hmul ziah faisa vek chu a lo nei ngei a. Mahse, mi dang ta tura a ruahman a nih thu a han sawi chuan a man chu eng zat pawh ni se, min leitir ngei turin ka ngen tlat a. Ngenngawl taka ngenna chu min hnial tlat bik lovin Rs. 200/-in min leitir ta a; ka va han lawm teh lul em!!
May 15, 1993 a ni a. A kaihna tur ka lo siamtirsa hmang chuan zing kâr aṭangin kan kaih ṭan ta a. Ruahman lawk ang zelin tluang takin tlai lamah chuan kan kaih zo ta mai a. A ri lah chu a ṭha dum dum viau mai a. Nut bolt hmanga khuang kaih hi mi dang kan la hriat ngai loh avangin kaih hmasa bertu nia inhriain kan lawm hle mai a. A hmingah Adjustable Drum kan ti mai a, kan chhuang hle a ni. A tukah thir chherna hmunah kal lehin a dahna (stand) kan siamtir leh a. Chutianga tihfel a nih hnu chuan varnish mawi taka hnawihin Biak inah kan hung lût ta a. Khuang lo kaih tawh ṭhin Pu C. Zaṭhuama te, Pu C. Hminga te leh mi dang dangin an rawn en a. Anni pawhin chutiang chuan an kaih ve ta zel a. Pu C. Zaṭhuama, ‘Khuang Industry’ neitu chuan hetianga kaih hi Zoram chhûng leh pawnah sanghnih aia tam ka hralh tawh a ti.
CENTENARY KHUANGPUI VE THUNG: Kan khuangpui kaih hi miten an en duh hle mai a, Biak inah kalin ka enpui a; a kaih dan te ka hrilh ṭhin. Hetih hun lai hian kan Synod Senior Executive Secretary, Rev. Lalchhuanliana chu Lunglei a lo zin a. Kan Pro. Pastor Chuauṭhuama nen an rawn en a. Ṭha an ti hle ni tur a ni, Rev. Chhuanliana chuan SEC-a ka kal, haw tura engkim ka tihfel hnuah khuangpui buaipuitu Rev. Lalhmangaiha teho chu a kaih dan hrilh turin min ti mauh mai a. Senior E.S. thu chu hnial rual ni hek lo, haw dan tura ruahmanna chu cancel-in a tuk zingah chuan Senior Executive Secretary Bungalow ka pan a. Bungalow tualah chuan Centenary khuangpui buaipuitute chu ka khuangpui kaih dan chu thirzai te, paper leh nopui lian hmang chuan ka hrilh ta a. Chutianga kan inhrilh dan ang deuh chuan Centenary khuangpui chu an kaih ta a ni. Khuangpui hi Synod Conference Centre kawt sîr deuhah a in hranpa siamin uluk taka vawn a ni.
KHUANG VUAKNA KA SIAM: Centenary khuangpui vuakna hi mimal leh kohhran hminga siam ka hmu nual a. A ṭhen chu hlam chen zeta seia siam te, ṭangphel leh kiu chena siam te pawh a ni a. Chutiang ka hmuh takah chuan siam ve ka chak ta tlat mai a. Uluk taka siamin a case nen Lunglei Venglai kohhran hmingin ka thehlût ve a. Centenary lawm hun a lo thleng a. Lammualah mipui sang tam tak hmaah Rev. Zairema chuan ka khuang vuakna siam ngei chuan centenary khuangpui chu a vaw ta dum dum mai a ni.
Nut bolt hmanga khuangpui kaih dan chi thar kan duan chhuah aṭanga kum 30 zet a ral hnuah hi chuan thingtlâng hmun kîlkhawr zawkah pawh khuang kaih mar nana thing hêm thlak, vuak ner nung leh sahmul ziah fai loh, hmul thup ang chi te kha chu hmuh tur a tam tawh lo ang chu maw. A kaih danah emaw, a dahna (stand) siam danah emaw, a vuakna siam dan leh a enkawl dan thlengin hmasawn i tum zel ang u khai. Kan theih ang chin chinah chawimawi nan sang lua a awm lo ang e.
- F. Saithanga, Lunglei, Venglai