Written by
- Lalrinpuia

BAWRHSAP-IN CH. SAPRAWNGA A BEN CHHAN KHA



Mahmuaka Chhakchhuak chuan tunhnai lawkah RAM KALSIAM tih lehkhabu chu a rawn tichhuak a, he lehkhabuah hian Mac Donald Sapin Ch. Saprawnga a ben chhan ziakin R. Vanlawma sawi dan chu dik bera pawm ang deuhin ‘Sialsukah intawhkhawmna Inrinni April 5, 1947 Good Friday zawhin an nei a. Chutah chuan Bawrhsapin Bial aiawh thlan tura a buatsaih kha boycott an va rel thlu ta,’ tiin KA RAM LEH KEI tih a lehkhabuah chuan a ziak lang a (Phek 180-ah). Hemi boycott an rel thluk avang hian Macdonald hian Ch. Saprawnga hi beng angin a sawi a. Hei hi a dik chiah em le?

Bawrhsap Mac Donald hian Ch. Saprawnga hi a ben chu a beng ngei niin kan pawm tlang a, chutih rualin a ben chhan erawh kan pawm danah inang lo deuh lai a awm niin a lang thung. Bawrhsap hian April 16, 1947-niin Ch. Saprawnga hi a beng ngei niin amah Ch. Saprawnga chuan a lehkhabu KA ZIN KAWNG-ah chuan phek 134-135 naah kan hmu a. A kianga awm H. Vanṭhuama ngei pawhin a lehkhabu Mizoram Politics Chanchin (1952 hma lam) ah chuan phek 57–62 inkarah he thu hi a ziak lang a. A ziah danah chuan, ‘‘Ni 14. 4. 1947 chuan Union hruaitute chu Pu Lalbuaia In, Union Office-a hmanah chuan an kalkhawm hlawm a, chutia an ṭhutkhawm hlawm lai chuan C.I. Thana a lo lut a, "Ka puin Pu Saprawnga a hmu duh e," a rawn ti a. Chu veleh Pastor Chhuahkhama, Mizo Union Councillor Senior chuan, "Bawrhsapin kan hotute a hmu duh a nih chuan a lawmawm e. Amah maia kal loin kan General Secretary Vanthuama khan va ṭawiawm se la a ṭha ang," a ti a. Tichuan Vanṭhuama chuan Saprawnga hnung chu a va zui ta a.

Bawrhsap Bungalow (Tun hnua Governor chenna ni ta hi) hungna chhimlam gate an han lut a. Chutih lai chuan Bawrhsap Mac Donald leh Major William, Assam Rifle Commandant leh Capt. Penn SDO, Lunglei-te chu Bawrhsap Bungalow khawchhak lam varandah-ah chuan titi chunga kal kualin an lo vei an lo vei a. Varandah chhim lam hawia an lo vei let lai tak chuan Pu Mac Donald-a chuan Saprawnga te ṭ compound-a lo lut chu a hmu ta thut a. A ṭhiante chu kalsanin Saprawnga chu a rawn pan ding a. Saprawnga te ṭhian dun chuan thu ṭha takin an sawi tlang dawn emaw an ti a. Mahse Mac Donald-a chuan Saprawnga bul a lo thlen veleh; lei sehchilh chunga fiah lo taka ṭawng pahin Saprawnga inring lo lai chu a bek vei lamah a beng ta ṭhuai mai a. Han ben nawn leh a tum a, mahse Saprawnga chu a banin a lo inveng hman a, a banah chuan a beng ta zawk a’ tiin phek 58-naah a ziak kan hmu.

Heta ṭang ringawt pawh hian Bawrhsap hian Saprawnga chu a beng ngei tih a hriat a, phat rual a awm lo a ni. L. Keivom thuziakah phei chuan ‘Hei vang hi a ni ang; Ch. Saprawnga hian Ben/Beng hi a hmang rim hle a, Zoṭawng lehkhabuah chuan ‘BEN’ hman tamna ber a la ni hial ang. Entir nan… tiin KA ZINKAWNG tih lehkhabu chhunga mi hmun ruk lai chu a thu nen a rawn la chhuak a. Hemi chungchang bawk hi K. Remruatfela chuan a lehkhabu Hripui leng kara Zoram Hmathlir tih phek 35- 38-ah chuan a rawn ziak bawk a. Ziaktu dang kan han hriat theih maiah chuan Pu C. Lalaudinga chuan Vanglaini July 27, 2023 chhuakah chuan ‘Lushai Hills Superintendent (Bawrhsap) A. Mac Donalda’n Pu Ch. Saprawnga bekah a beng’ tih hmangin a rawn ziak bawk a. Heng ziaktu pathum kan han hmuh mai theihte hian an ziak ngaihnawm hle mai a, a ziah dan erawh a inang vek lem lo thung.

L. Keivom hian Bawrhsapin Ch. Saprawnga a ben chhan chu fiah taka sawi loin Ch. Saprawnga hian Crown Colony a duh loh mai bakah Mac Donald nen hian a tir aṭangin an inbe fuh lo ve hrim hrim bawk nen hian inhuatna an nei sa angin a sawi a. K. Remruatfela ve thung chuan Bawrhsap hian Ch. Saprawnga chu a duh duha a tih kawi ve theih loh vang leh, a thuhnuaia a dah theih loh vang ni bera a hriat thu a sawi a. Tun hnaia ziaktu pakhat C. Lalaudinga chuan July 27, 2023 nia Vanglainia a ziak danah chuan ‘Mac Donald Sap nen hian a hma lamin an thu a lo inhmu fuh tawh lo a, Lungleia District Conference pawh kha thulhtirtuah Ch. Saprawnga hi an puh bawk. Mizo Union leh Bawrhsap inkara harsatna dang neuh neuh awmte pawh chu Ch. Saprawnga a nih loh pawhin a meizang hlaptu a ni ngeia an ngaih vang a ni’ tih lam hawiin a ziak a.

Heng ziaktu pathumte thuziah hi danglamna chu awm bawk mah se la, thu hran hlak anga ngaih tur erawh a ni lem loin a lang. Amaherawhchu, Bawrhsapin Ch. Saprawnga a ben chhan taka puh tur erawh chuan heng sawi dan chi thumte hi thu khat anga ngaih theih tur chu an ni bawk si a. Mahmuaka Chhakchhuak erawh hi chuan R. Vanlawma ziak dan chu pawm bera nei angin a rawn tarlang bawk si a, chu chu a makpa Pastor Rualchhina, US lama awm lehkha a thawnnaah ziak langin heti hian a ziak a ‘Saprawng, Mizo tan thil ṭha thei ang ber tur tih ka tum a, nangin tihchhiat zel i lo tum a ni maw? Lung ina khung thei che ka ni, mahsela khung tlak pawh i ni lo, ka beng zawk ang che’ a ti a, zak kau zawk khawpin a lo beng a ni’. He thu hi Oct. 10, 2005-a ziak niin ZALEN CABIN tih lehkhabu phek 105 naah kan hmu a ni.

Ch. Saprawnga ngei pawhin KA ZIN KAWNG tih buah ‘Hetianga ka chunga a thinur hi ka hre thiam a. Crown Colony-a Zoram dah a tum tlat a, dah tlak a nih loh zia sawi tam ber pawl ka lo ni ve a. A conference hlawhchhamnaah mawh ka phur lian em em a. Amaherawhchu, keini duh loh vanga Crown Colony awm lo ta phei chu kan ni hauh lo a. Kumpinu sorkar bulpui lamah Attlee-a Prime Minister a nih tak avangin Attlee-a’n thu a sut leh vanga ni daih zawk a. Chutiang thu a awm ang tih Macdonald Sap pawhin hre bik hek lo. Engmah hre lo kan insu chiam mai hlawm lo niin’ tiin phek 135-naah a ziak kan hmu a. Sawi tawh angin R. Vanlawma erawh chuan ‘Sialsuka intawhkhawmna Inrinni April 5, 1947 Good Friday zawhin an nei a. Chutah chuanin Bawrhsapin Bial aiawh thlan tura a buatsaih kha boycott an va rel thlu ta,’ tiin KA RAM LEH KEI (Phek 180-na) ah a ziak thung.

Eng nge nang i lo pawm ve dan le?

Heng bakah hian Mahmuaka lehkhabu RAM KALSIAM-ah hian R. Vanlawma leh Ch. Saprawnga te hmaichhana an inbiakna thu leh an inchhuahchhalna thute pawh hmuh tur a awm a, tun atan chuan heti chin hi ni rih phawt se la, a ṭha ang e.

Lehkhabu rawnte;

• RAM KALSIAM – Mahmuaka Chhakchhuak

• ZORAM KHAWVEL 2 – L. Keivom

• MIZORAM Politics Chanchin (1952 hmalam) – H. Vanthuama

• Hripui leng kara Zoram Hmathlir – K. Remruatfela

• July 27, 2023 Vanglaini chhuaka C. Lalaudinga Article ziak

- Lalrinpuia