DIK AIA DIK LO NGAINATNA CULTURE HI

Kan politician-te chu ram leh hnam tana dik taka thawk tur an nih laia, mahni hmasial, hleih neih, duhàm zàwng, dik lo taka thawk deuh vek an ni a. Chuvanga chawmhlawm, kutdawh titiha awm reng kan ni a. Kan kohhrante pawh Lal Isua thu zawma dik taka min kaihruai tur an nih laiin; kan nuam tihzawng lam deuh vek, dik lo takin min kaihruai a. Chuvanga natna ṭihbaiawm pui puiina a bawm nasat ber kan ni.

Kan ‘public media’ te pawh hun vawn dik thu-ah te, Mizo ṭawng hman dik thu-ah te leh thil dang danga dik lo taka ti fo ṭhin an ni. Kan ‘host’ te, kan ‘moderator’ te pawh, dik lo tak a, ‘I lo sàwm ang’, ‘Kut i lo béng ang’ ti fo ṭhin an ni. Kut hi béng tura tih ngai lova mahniin àwm kan tihnaa ben ṭhin a ni a. Tihluihnaa kut ben hian hlutna a nei lo.

Hetiang boruak hian min chῐm nasa em em a. A tu a te pawh hian ṭawngkam hman dik loh hi kan nei fo a ni. Tun hnaiah hian kan hruaitu lian pahnihten a hmanna tur ni lovah, Sapṭawng thumal, ‘confer’ hi an rawn hmang a. Pakhat chuan rambuai chinfelna remchanga ngai niawm taka India sawrkarin IAS ‘confer’ an tum thu a sawi a. Pakhat chuan Lok Ayukta member atan IPS pawha la ‘confer’ loh dah an tum tih a ni.

IAS leh IPS hi All India Services an ni a. Làk dan chi hnih a awm a. Pakhat chu Regular Recruitment/Direct Recruitment a ni a. Pakhat dang chu State Civil/Police Service aṭanga ‘promotion’ a ni. IAS atan chuan, ‘By Selection’ a awm leh a. Chu chu Civil Service ni lo, Service danga senior leh record nei ṭha te tan a ni. “Confer” dan chu a awm lo a nih chu.

Kan pute sawi ang hian ‘confer’ te hi lo tum tak tak ni se, dan kalhin thil tih theih a ni si lo va. Parliament te hial thlenga “amendment” siam a ngai ang. Hetiang thila ‘confer’ hman hi dàwt sawi ang a nih ber chu.

Tun hma aṭang tawh khan kan hruaitu làrte zingah hian an chanchin ropui leh ngaihsanawm “Anmahni Chauhvina An Hriat, Mi dangina An Hriat Ve Loh” sawi hi a awm fo ṭhin a. ‘IAS confer’ tih te pawh hi chu’ng zinga mi chu a nih a rinawm e. A pawi ber mai chu hetiang thu belhchian dawl lote hi mi dangte hian kan lo awih a, kan la chhawng zung zung ta ṭhin hi a ni.

Rev. Thansiama'n, “Mizote kan pawnlanzia chu a thûk a ni,” a tih leh, Pu H.K. Bawichhuaka'n, “Mizote hian lunglen leh mi tihdan lakchhawn bak hi eng nge maw thiam kan neih le?” a tih khan kan Mizo khawtlang nun kalphung hi a khaikhawm vek kan tih ṭhin; dikzia hi a rawn lang leh mai ṭhin a ni e.

Changkáng si lo, changkáng ang taka inlantir fo hi a ninawmin a zahthlak a ni, tih hi engtikah tak hria ang i maw le?

- M Lalmanzuala