MIM KUT

Mizote hian hmasang aṭangin Kût chi thum kan lo nei a, chungte chu Mim Kût, Chapchar Kût leh Pawl Kût te an ni. Kût chi thum zinga upa ber chu Mim Kût hi a ni a, mitthi puala Kût a ni. A bik takin hemi an hman kuma thi chhungte khan Mim Kût atan a hma deuhah an lo inbuatsaih lawk ṭhin. A tir takah chuan he Kût hi mipui vantlang Kût a ni lo va, a kum kalta Mim Kût hnua thi; chhungten an hmang deuh ber ṭhin.

An hman ṭan hun hi hriat phak a ni lo va, kan pi leh pu te Kabaw Valley vela an awm lai leh a hmalam velah kan lo nei tawh mai thei. Amaherawhchu, chiangkuang tak leh awmze nei taka an hman dan kan sawi theih chin chu - Seipui khura an awm hma, Runlui kam Sumpui leh Dailunga an awmlai pawh khan an lo hmang tawh ngei niin a hriat a. Luseihote Seipui khura an luh hun 1450 AD-ah phei chuan mipui vantlang Kût anga kan neih leh kan hman a ni tawh.

Khawhar lusun chhungten an chhungkaw zinga thi ta, thlaithar ei hman lo leh thlaithar Zu in ve hman lote tana an thichhiah ṭhin aṭanga hman ṭan a ni. Mitthi thlarau chu Khawimu-ah changin thlaithar thlahlelin an rawn vakvai/vehvai ṭhin niin an ring a, Khawimu rawn thlawk an hmuhte hian an ngai puithuin, an serh em em ṭhin. Chuvangin, thlaithar Zu an sa a, an Zu sak a lo thlum hun chuan, ni bik ruatin Ar an talh a, an Vaimim thar an chhûm a, Chhang leh thlaithar dangte nen Mitthi ei atan an chhiah a, chu chu Thar thichhiah an ti. Chhun lamah unau lainate an sawm a, Zu an inkhawm ṭhin a. Mitthi pawh lungsi taka ṭin ta (kal) turah an ngai a, chuvangin Thi ṭin tiin an sawi ṭhin a ni. Hemi an hman hun hi September a ni a, Thiṭin thla tih emaw Mim Kût thla ti pawhin an ko ṭhin. Nupui sun ten, Thar thichhiah neih hmain nupui dang an nei ngai lo va, Thi ṭin an hman zet loh chuan Nupui dang zawn leh neih a thiang lo.

Nikhua a lo rei hnu chuan khawhar chhungte chauh ni lovin, In tinin Zu an lo sa lawk a, a huhoin khawtlangin an hmang ta a ni. Kan pi leh pute Thantlang leh Lentlang vuakvela an khawsak lai khan an chaw rinpui ber chu Vaimim a ni. Buhtun, Bete, Fangra, Phiang (Behliang), Uisul leh a dangte an ching a. Dik takin Thantlang leh Lentlang vuakvel chu a zo hle, tlang bulṭhut velah Buh ching bawk mah se a zo avang leh lei a ṭhat tawk loh avangin, an chaw pui ber atan Buh an ching thei lo. Buhtun a lo thar a, thlai dang lo thar te pawh a awm nual tawh a, an chaw pui ber Vaimim an seng zawh chuan, he Kût hi an hmang ta ṭhin a, chu chu Mim Kût tih a lo ni ta a ni. He Kût hi Lusei Duhlian hming lo vuah dan a ni, Mizo hnahthlak chi ṭhenkhat pawhin an nei ve tho va, Tlang hrang hranga cheng an nih avangin hming sak erawh chu a inang lo. Tedim paihte (Sukte) chuan Khaw Do (Khua Do) an ti a, Zangiatin Dawngpui an ti a, Zahau leh Simhrin chuan Fanger an ti. Hal-khain Tho tiin hming hran an vuah vek a ni. Amaherawhchu, a lo chhuahna chu, mitthi puala thlaithar Kût hmanna a ni a, Mitthi chhiah vek a ni. Mim Kût-ah hian vantlanga Mual lam emaw Mual chhuah emaw a awm lo va, lusun hnaivai In hrang hrangah khawhar zai/khawhar hla sain mittui tla zawih zawihin an ṭap ṭhin. A lo rei zel chuan Mizo hnahthlak ṭhenkhat chuan làwmna lam kawk/hawia he Kût hi hmang ta pawh an awm bawk awm e.

Mim Kût tih hian kan thlaichin zingah Mim hi kan nei ve thova, chu mi hming chawi chuan Mim Kût hi phuah anga sawi a awm ṭhin, hei hi ngaihsual palh a ni. Mim hi khawchhak rama kan awmlai khan rinpui berah; chawa hmang an awm lo, an chaw rinpui ber chu Vaimim a ni, Vaimim thar chu a hangin a tui a, taksa tan chawṭha a pai tam bawk. Ṭhalvuai Fu leh Faisa thlawhhma a, naupang lawm atana kan ching ang lek hian, Mim hi thlam kiangah emaw, Tui chawi kawng hrulhah leh Vau hrulah tlem azawng an ching ve ṭhin. History ziak kan hmuh tam berah pawh Mim hi chawtak khuka khukpuia ziak kan hmu ngai lo, Vaimim, Buhtun leh Buh te hi chu kan hmu ṭhin awm e. Chuvangin Mim Kût tih hi Vaimim aṭanga Mim lamtawia hmangin Mim Kût tih a ni. Tin, Mim hi Vaimim thar rualin a thar ve hman lo va, December leh January velah a thar ṭhin.

Mi ṭhenkhatin Vaimim hi Vailen hnua Vai hming chawia Vaimim tia kan phuah leh neih emaw ti kan awm bawk. A bula Vai a awm avanga Vai ta anga sawi tum te phei hi chu thil dik lo a ni. Vai lo len hma daiha kan thil lo neih tawh, Chin Hills ram Run kam vela kan chen lai aṭang daih tawha kan neih a ni. Vai hming tela hming kan lo neih pakhat chu Vaikan hi a ni. Vaimim emaw Buhfai emaw an kang a, Vaimim kan a nih chuan an dengsawm a, chu chu Vaiphawt an ti a, an ramchhuah leh an ram mut dawn chuan Buhfai emaw Vaimim emaw keng loin, hun rei tak kal chhuak tur an nih avangin zangkhai deuh zawk; Buhfai kan emaw Vaimim densawm Vaiphawt an pai ṭhin a, chawpui berah an hmang ṭhin. Hei hi Vailen hma daih Lentlang dung vela kan awmlaia an lo chin dan a ni. Vai hming a tel avanga Vaikan leh Vaiphawt a ni lo. Chuvangin Vaimim pawh a hming bula Vai a tel avanga Vairam aṭanga kan neih leh lakluh anga sawi tum tlat hi a dik lo a ni. Kan Pipute hunah khan Vaimim hi lo nei loin Vailen hnu chauhah Vaimim hi nei ni ta ila, kan pipute khan eng nge chawpui berah an lo neih tak ang ?

Vai hming tela hming kan lo neih te, Vai vut, Fa vai, Buh vai, Ar vai, Vaimim Vai, Buhtun Vai te hi Vai aṭanga kan lak chhuah, vai len hnua kan neih em ni? a ni hauh si lo. Chuvangin, Vaimim hi Pipute huna an lo neihsa hrim hrim a ni zawk.

- C. LALAUDINGA, RAMHLUN VENGLAI
9862769948