Written by
- Rev Darchungnunga
PASTOR PENSION-TE POLITICS-A AN INHMAN DAN TUR IN KAIHHRUAINA SIAM CHUNGCHANG
Synod vawi 96-na 2019, Gen. 31-naah chuan Pastor pension-te Politics/ Para Church-a an inhman dan tur kaihhruaina siam rawtna thu a lut a.
Synod Pastoral Ministry kaihhruaina 2016 IV: C : 4 (4) ngaihthlak a nih hnuin, Para Church-a an inhman dan tur chu a chiang a; politics-a an inhman dan tur hi a lan chian loh avangin Politics-a an inhman dan tur kaihhruaina neih Synod chuan ṭha a ti a. SEC-in lo bawhzui se, kum 2020 Synod-ah rawn thlen rawh se, tih a ni.
He thil hi thil lian a nih avangin, Synod palai turten ngaihtuahna uluk taka kan lo hman hmasak theih nan ka rawn ziak lang a ni.
Para Church lamah chuan an inhman dan tur kaihhruaina Synod siam a lo awm tak hnu hian, Synod leh Para Church-te chu inkaihhruaina a awm hma ai chuan rualrem takin kan kal dun thiam ta deuh deuh va, a lawmawm hle mai. Tin, politics lamah pawh inhmang turte an lo awm pawhin inkaihhruaina chhungah a nih chuan, a inhmangte leh kohhran mipuite pawhin, kan ramin a mamawhna zawna kal dan chin tawk kan thiam deuh ngei a rinawm e.
Mizoramah mipui sawrkar dik a la awm theih loh avangin, politics hi mahni hma sialna leh corruption bulpuia puh theih khawpin kan hmu ta niin a lang. Chutiang ngaih dan aṭang chuan kohhranin Pathian rawngbawl tura a serhhrante tel ve hauh lohna tura ngaih theih a ni.
Kan pastor pension-te hi Pathian rawng bawl tura kohhranin a serhhran, an pension hnu thleng pawha kohhranin pension hlawh leh duhsakna dang an dawntirte an ni. Chuvangin kohhran duhzawng kal pelin a duh loh thilah a inhnamhnawih tur a ni lo.
Mi ṭhenkhat chuan, kohhran serhhrante chuan politics hi khawih lo reng reng se tih an la duh reng a ni.
Hun lo kal zelah Pathian thu leh a rawngbawlnain a tum dik takte ngunthluk taka thlirna aṭangin kan thlir dan te pawh a dangin a lo zau ta tial tial a. Mi thianghlim, Isua ngei khan khawvel chu a sualna hmunpuiah, anmahni chhanchhuak tura a rawn luhchilhna khan, Pathianin khawvel sual hi ralkhat aṭanga thiltihtheihnaa chhanchhuah aiin, a fapa ngei pawh a luhchilhtir a ni tih a tilang.
Isua khan khawvel suala intalberh hlauvin, kut kuangkuahin min ralthlir ta se, amah a him ang a, nang leh kei leh khawvel chu chhanchhuah kan ni hauh lo vang. Isuan amah zuitute kha “Lei chi in ni e,” tih te, “Khawvel eng in ni e,” ti tea a hrilhna kha han zir chianin, khawvel thimah Chanchin Ṭha eng en chhuahpui turin a ti a ni tih kohhranten an hre chiang ta deuh deuh a ni. Isua zirtirnaah khan, Pathian mite chanvo ṭha lam ai mahin, an mawhphurhna lam a sawi tam zawk.
Mi tinreng kan chenhona khawvel atana nunphung ṭha hi a zirtir tam ber chu a ni. Chu chu Pathian ram zia a ni a; “I ram lo thleng rawh se,” tia ṭawngṭai turin min zirtir.
Pathianin rorelna ṭha a ngaih pawimawh em avangin zawlneite hmangin a vil reng a ni. A duhzawnga roreltu, lal ṭha leh a khua leh tuite chuan a malsawmna pawh an dawng nasa hle ṭhin a nih kha.
Mizoram Synod pawh hian, ram rorelna ṭha leh ṭha lo hian ram mipuite thlarau lam nun a hril pha em em a ni tih a hmu chiang tawh a, chu lam rawngbawlna atan leh thil dang atan department pakhat ‘Synod Social Front’ a siam a ni.
Synod Social Front hian politics lam bik takah pawh hma a la nasain, political education vawi tam tak pulpitah sawi a ni a. Chutiang bawkin MPF aṭangin politics inzirtirna chu pulpitah a aupui nasa hle bawk.
Chu chang a ni lo, politics lam sawina lehkhabu Mizoram politics tih te, 'Kristiante leh ram rorelna' tih bute chhuahin kan hotute pawhin chutah chuan Zoram mipui hruaina turin nasa takin politics an sawi a ni.
Kan hotu lawkte ṭawngkam tlem lo tarlang ila. Rev. Zairema chuan, "…Mizoram angah te phei chuan Kristiante hi inthiarfihlim dawn ila, a atthlak hle ang. Eng angin nge, eng chen nge, kan ram politics-ah hian kan inrawlh ang tih hi ngaihtuah chian a ṭul a ni… Politics hi a bawlhhlawh êm a, kohhran hruaitute an tel ve tur a ni lo, tih hi a ri zing hle a, a ring hle bawk… Hetiang hian kan ngai tak tak a nih chuan… Kohhran hruaitute telna tlak a ni lo; serh leh sang nei vak lote hian kawl mai se, kan tihna a ni ang. A atthlak hle dawn a ni. Politics hi chuti taka bawlhhlawh a nih chuan, tihthianghlim kan tum hram zawk tur a ni," a ti. (Synod Social Front- 8, MIZORAM POLITICS –p.10). Rev. Lalngurauva Ralte chuan, "… Lal leh manṭang ei tumna party thlarau hi paih bovin, ram leh mipui tana hek leh tuar khawpin, unit aṭanga a sang ber thlengin chêt a hun. Hmui ringawt chu eng nge a nih kan hre tawh. Political party-te nun leh thlarau tipiangthar turin mahni leh mipui zirtira kaihhruai a ṭul. Hei hi kan ram chhe tur chhanna a ni ang a, mipuite tan a ṭha ang. Tihmakmawh a ni," a ti. (Synod Social Front-8 MIZORAM POLITICS-p.22). Rev.Lalthanmawia chuan, "Politics-a Kristiante mawhphurhna pawimawh ber chu Pathian laka mawhphurhna a ni tih hriat a ni… Politics hi mihring thil ni lovin, Pathian thil, a ram rorelnaa tel a ni tih kan hriat avangin, thlarau takin a kalpui theih tih kan ring tur a ni… Politics hi Pathian thil a nih bakah, Pathian rawngbawlna hna a ni a, chuvangin mawhphurhna lian a ni… Abraham Lincoln-a chuan… 'He ram hi Pathian ta a ni a, kei hi a chhiahhlawh tlawm tak ka ni,'" a ti. (Synod Social Front-25. KRISTIANTE LEH RAM RORELNA pp. 7,8.).
Mizoram hi Kristian ram inti deuh hial khawpin, mihring za zela tehin Kristian kan tam a. Kan naupangte chu kum li an nih aṭangin Sande sikulah kaltirin, Pathian thu leh Kristian nunphung tur kan zirtir a. Puitlin hnuah pawh chawl chuang lovin Pathianni tin Pathian thu kan zir bawk. Chubakah Pathian thu sermon ṭhain kan inchawm nasa em em bawk. Harhna ropui tak takin min nuai deuh reng bawk a. A thu chuan politics dik kan inzirtir nasa hle bawk. Heti chunga politics bawlhhlawh leh corruption heti em ema a nasa mai hi a makin, a kaikuang chiah kan hmuh chhuaha chutah chuan kan beih chat a ngaia ni. Kohhran programme chhungah kan tiṭha hle tak na a, kohhran programme pawn lam, mihring nuna hmun pawimawh zau zawk daih, kan eizawnna leh ram mipui chungah leh ram sum zawng zawnga thu neitute chu politics lam mite an ni thung. Chuvangin tuna kan tih anga politics chirh kai hlauva inkuah mûm chunga kan rál auh chhung hi chuan a sawt thei ngang lo a ni. Isua tihdan (tactics) hmanga luhchilha, chutiang atan Pathian kohna dawng mite'n ram rorelna leh ram sum leh paia thuneihna an chan hunah chuan a dang zak ngei ang. Isua pawhin khawvel chhandam turin, khawvel sual thim chu inngaitlawm leh eng pawh tuar huamin a rawn luhchilh a nih kha. Paula'n, "He rilru Krista Isua pawha awm bawk kha, nangmahniah awm rawh se; …," (Phil.2:5-11) a tih kha. Tirhkoh Johana'n, "Naute u, thu chauhvin i hmangaih suh ang u khai… thiltih leh tihtakzetin ni zawk rawh se," (1Jn.3:18) a tih ang khan, kohhran hian kan ram kan hmangaih tak hi Thlarau lam thu bakah, taksa lamah pawh chaw ṭha leh tui ṭha hmua retheite pawh an lo din chhuah theihna turin, a rem chin siama kan ordain-te pawhin an luhchilh a ngai a ni.
Kohhran kalphung pangngai politics lam hawia tihdanglam viau thu a awm lo. Kan pastor thawklaite'n an luhchilh lah tih chi a ni hek lo. Kan pastor pensionte mi za rual vel zing aṭang tal hi chuan, ram siamṭhat hna thawktute zinga an tel ve kan phal chu a ngai ta a ni.
Kan Pastor pensionte politics-a an tel theih dan ṭha tak hi kan siam a nih chuan, tu huatthuah chang lo turah ngaiin, entirnan mimal hming pawh han sawi ta ila. Rev.H.Remthanga te, Rev. Chuauthuama te emaw, anmahni ang bawka mi rinawm kan minister pension tu tute emaw chu ram hruaituah emaw, hruaitu an nih chiah loh pawhin party-ah, hruaitute thurawn ṭha pe phakah, Lal Isua thuchah keng nung reng chungin kan minister pensionte awm deuh far se zawng, a ṭha zawnga a danglam ngei a rinawm e. Rilru lo hman lâwk nan i han ruahman chhin teh ang aw.
Pastor pension-te politics-a an inhman dan tur kaihhruaina :
1. Pastor pensionte, ram leh hnam vei a, rorelna ṭha zawk a awm theihna tura bei turin Pathian kohna dawng nia inhria a, politics chirhdiak leh pawisaa talbuai lo tura mahni inring tawkte tan politics party zawm theih a ni.
2. Pastor pension politics-ah eng party-ah emaw a lut a nih chuan, Synod SES hnenah political party-a a tel thu leh eng party nge a zawm tih report se.
3. A mimalah party-a a awm danin sawisel a kai a, kohhran minister nih nen inmawi lova a awm a nih chuan OM-in a kovin, amah ṭanpui zawng leh a ṭul angin hma a la thei ang.
4. A awmna party kha Synod duh loh zawnga kal (Entirnan:- An telna sawrkarin zu a zuar an nihin emaw, kristianna hi ram dang sakhua nia ngaia tihbo duhtu leh a thlawptute sawrkarah a tel a nihin emaw, neih inangte inneihna pawmtu sawrkar leh adt.) a nih chuan, Synod hotute'n chu party chu bansan turin an ti thei ang.
5. MP/MLA-a thlan tlin a nih chuan, Synod pension hlawh la lovin, thlan tlin a nihna hlawh a la ang. Synod mi a nihna angin Synod pension erawh a zawm thei ang. Thlan tlin a nihna tawp hunah chuan Synod mi a nihna angin pension hlawhpui chauh a la ang a, hamṭhatna dang a neih tawh dawn avangin, Synod aṭangin allowance leh damdawi lam hamṭhatna a dawng lo vang.