LEIBA NGAH BER KAN NI
MNYF hruaitu chuan ‘press conference’ meuhah Mizoram chu Sikkim dawta leiba nei tlêm ber kan ni tiin a sawi a. A mak ṭhin ngawt mai. Leiba ngah kan ni titute hi chuan MNF sawrkar sawi chhiatna remchanga an hman a ni, te a la ti ta deuh deuh a!
Leiba ngah leh ngah loh kan mi thiamten an sawifiah dan chu hetiang hi a ni:
Fiscal Resposibility and Budget Management (FRBM) Act in a phût angin Central sawrkar leiba hi GDP aṭanga chhût tur a ni a. State leiba chu State sum deh chhuah GSDP aṭang teh tur a ni bawk. He dan hnuaiah hian Central leh State tinten Financial Year tina kan bat belh theih zat chu 3% of GDP (for Central) leh 3% of GSDP (for state) a ni. Covid hnu-ah hei hi ‘relax’ hretin 3.5% -ah tihsân a ni.
Leiba tlingkhawm (outstanding liabilities) pawh hi GSDP aṭanga chhûtin kum tin tihhniam char char tur a ni a. State tinte chuan GSDP aṭanga teha 20% hnuai lama awm an tum tur a ni a. Chumi tur chuan ‘fiscal roadmap’ fel tak an FRBM dan chhungah an siam tur a ni. Hetiang chiah hian Central pawhin a leiba tlingkhawm hi ‘40% of GDP’ hnuaia dah turin ‘fiscal strategy’ mumal tak a nei tur a ni bawk.
{FRBM Act 2003 (Central) FRBM Act 2006 (Mizoram)}
Hetiang tehfung hmanga kan teh chuan Mizoram chu leiba ngah ber kan ni ngei a. Thiamthu sawi thei kan ni lo. Chu mai pawh ni lova leiba rulh nana tih tur ṭul ti lo va, kan la pûk belh fo mai hi chu a manganthlak takzet a ni.
Hetianga teh lo va, a ngial a ngana teh dâwn chuan:
1. Mizoram hi India rama HIV vei tlêmna ber
2. Mirethei tlêmna ber
3. Cancer natna vei leh cancer vanga thi tlêmna ber...
4. Infiammi tlêmna ber
kan ni te pawh kan ti thei ang chu. State a tê a, mihring kan tlêm miau bawk a.
Tun hma khan Lal taima khua chu an taima a, Lal thatchhe khua chu an thatchhia a, Lal dawt sawi chíng khua chuan dawt sawi an chíng ṭhin tih a ni a. Kan tunlai Lalte hi dawt sawi mai pawh tâwk ti tawh lo va, dawt sawi sawi mam hmanraw pui bera neih an ni hlawm a. ‘An’ pu hi chutiang lama ‘ber’ nia hriat a ni a. A naute hian an rawn chhûn fuh hle a nih tawh âwm hi.
A thuhrima hetiang tih hi a ṭhat loh bakah, Inthlan boruaka mi bum nana ti an ang tlat hi a hlauhawmna chu niin kan hria a. Mipuite tan fimkhur ṭul kan tih thu sawi nan kan han hmang a ni e.
- M Lalmanzuala