SAWRKAR MOTOR KAWL THEI CHIN: I Titlem Zawk Ang U
Mizoram hi kan population aṭanga chhut chuan politician leh officer nei tam ber State kan ni hial awm e. Roreltute (State Minister leh MLA, ADC Executive Member, Municipal Council hruaitu, etc) leh officer zawng zawng deuhthawin sawrkar motor an kawl a, chuvangin Designation Plate intar motor hmuh tur a tam hle. “S.D.O lâm” lam thiamte thlengin sawrkar motor an kawl thei a, “S.D.O lâm” lamna hmun lam panna atan a remchang phian ngei ang le. Sawrkar motor kawl politician leh officer ṭhenkhatte chu an hnathawhna field a zau hle a, an hna a tam bawk a, office chhuṭi lai pawhin overtime-in sawrkar hna an thawk ṭhin a ni ang. Huan, lui, picnic tlang, biak in, hmeichhia inkhawmpuina hmun, an puzawnte in, etc-ah te pawh hna thawk turin sawrkar motor-in an kal a, Inrinni leh Chawlni thlengin an thawk ṭhin a ni awm e.
Ni e, fiamthu thutak piah lamah, sawrkar motor kawltu tam lutuk leh a khalhtu driver-te thlenga rawihsak ṭul zel hian sawrkar sum tam tak a ei ral a, hei hi leiba kan neih tamna chhan leh vang pakhat a ni ve ngei ang. Sawrkar motor leh driver tam lutuk hi inrenchemna hmelma lian tak a ni. Chu mai chauh a ni lo. Mipuiin chhiah kan chawi a, kan chhiah tlingkhawm aṭangin mipui rawngbawltute chu motor kan leisak a, driver kan rawihsak a ni. Chuvangin sawrkar motor chu mipui motor a ni. Chutiang a nih laiin mipui motor kawltuten anmahni mimal leh chhungkua thiltihna atan mipui motor an hmang ṭhin han hmuh hian, chhiah petute thikthu a chhe duh hle ṭhin. Mipuiin chhiah kan pek aṭanga motor man to leh ṭha tam tak lei a, driver tam tak neihte hi chhiah petute duh ber sum hmanna a ni hran lo. Mipui leh ram rawngbawl hna ni loa mipui motor hman phei chu mipui zah lohna a ni. Mipuiin chhiah kan pek thei zat nena inmil lova roreltutein leiba sum hmanga motor ṭha leh man to tam tak an lei a, kawng chhe lutukah motor man to leh Designation Plate ropui nen an tlan ṭhin han hmuh leh zel phei chu thil zahthlak tak a ni. A inhmeh lo.
Motor kawl thei chin tihtlem a, private thil tihna atan sawrkar motor hman khap tlat a nih chuan, sum tam tak hum thei a ni ang a, leiba pawh kan nei tlem deuh ngei ang. Chuvangin Field Officerte chauhin sawrkar motor chu kawl se la, officer dangte chu kawltir lo ni se a ṭha ang. Field Officer-te hman tur pawh lei chuang lovin, hire mai ṭhin a nih chuan, motor lei ai chuan sum a hum zawk daih ang. LDC-in bank loan lain a private motor a lei theih chuan, officer hlei hlei chuan a private motor a lei theih lohna tur a awm lo. A private motor hmangin office a kal ang a, a khalh thiam hma chu driver a la mai tur a ni. Official-a zin dawnin pool vehicle a awm loh chuan motor dang an hire mai ang a, tour program rualin motor hire tur thuneitute approve teltir nghal ṭhin tur a ni mai. Hetiang system hi kan hmang thei a nih chuan, motor-a mipui sum senso hi zaa 75 (75%) velin a tlahniamin a rinawm. Driver hlawh a bo ang a, POL leh maintenance man, phuahchawp POL leh maintenance man telin, a awm tawh lo ang. Nun a timawiin intihtheihna leh motor ṭha kawl thei leh hmang thei nih chapona pawh a bo ang.
Designation Plate leh Nameplate lampang tawi tein sawi kai leh law law ila. Designation Plate (nihna) tar hi tulna chen chu a awm ngei ang. Chutih laiin chapona nun a nihna lai pawh a awm. Ropuinaa ngaiin an private motor leh hire motor-ah te thlenga Designation Plate tar ṭalh tumte pawh an awm a ni awm e. He ziaktu hi kan kohhran, Engelical Church of Maraland (ECM) hruaitu ka nih laiin kohhran motor ka kawl lo a, mahse kawltu bik awm loa kan dah kohhran motor (pool vehicle) ka hman chang a awm ṭhin. Chutiang hunah chuan driver-ten ka nihna Moderator, Senior Executive Secretary (SES), Maraland Theological College (MTC) Principal Designation Plate te tar an tum ṭhin a. Nimahsela Moderator, SES leh Principal plate te tar lovin, ECM plate leh MTC plate te tar a tawk hle thu ka hrilh hlawm ṭhin. ECM plate emaw MTC plate emaw tar loh pawh a pawi loh thu ka hrilh hlawm bawk ṭhin. Ka thawhpui Pastor pakhatin, “I Designation Plate i tar loh chuan, engtin nge miten i nihna an hriat theih ang,” tihin duhsak takin thurawn min pe a. Keiin, “Chuti a nih chuan, motor ka chuan loh hun, kea ka kal laiin, ka chalah hian em ni ka nihna Designation Plate chu ka tar ṭhin dawn?” tiin fiamthu thutakin ka chhang a, “Nimahsela…” a ti zet a, sawi zawm tur erawh a hre tawh lem lo.
“Nameplate” ka hmuhte zinga ka duh ber chu Aizawl truck pakhata intar, “Kei zawng phurrit phur mai ka ni e,” tih kha a ni. Ni e, Mizoram-ah hian kohhran leh sawrkar motor-a Designation Plate tar kan uar hle. Designation Plate ṭhenkhat phei chu a thui leh lutuk a, motor tlan lai chuan chhiar hman chi pawh a ni lo. Ṭhenkhatin vai ram zin nikhuaah zah kai nan leh himna atan Designation Plate a pawimawh thu te an sawi a. He ziaktu hi Serving In Mission (SIM) North East India Director niin Shillong-a kan awm laiin Designation Plate intar lo; Maruti Van-in North East India State-te ka tlawh ṭhin a, chutiangah zah lohna ka tawk ngai lo va, harsatna pawh ka tawk hran lo. Him tak leh tluang takin kan tum ram kan thleng thei zel. Kan himna leh kan zahawmna chu motor man to chuan leh nihna sang tarnaah a innghat lo. Pathian duh dan anga kan nun kan hmannaah a awm zawk a ni.
A kawltu milian tel loa sawrkar motor hman huna Designation Plate khuh a nih ṭhin aṭanga enin, thil dik lo, khuh ṭul leh thuhruk ngai a awm a ni tih a hriat theih. Sawrkar motor private thiltihna atan an hman chu inthlahrunna tlema zawng an nei ve a ni mah na. Ni e, inthlahrun tur a ni reng a ni, thil dik lo a nih tlat avangin. Sawrkar motor private thiltihna atan hman chu sawrkar dan bawhchhiatna a ni a, sawrkar dan bawhchhiat chu ringtute nun dan tur a nih loh avangin, sawrkar motor private thiltihna atana hman chu sual a ni. Chuvangin Designation Plate khuh chu sual khuh ang a ni a, Lal Isua thusawi a lo lang leh ṭhin: “Hei hi thiam lohna a ni, êng khawvêlah a lo kal a; nimahsela, miten êng aiin thim an duh zâwk, an thiltihte a sual avângin. Tu pawh thil sual ti apiangin êng an haw ṭhîn, êngah pawh an lo kal lo; chuti lo chuan, an thiltihte a lang ang. Amaherawhchu, tu pawh thil dik ti apiang an thiltihte Pathian avânga ti an ni tih a lan nân, êngah an lo kal ṭhîn,” (Jonana 3.19-21).
Sawrkar hnathawk dangten an private sum hmangin office an kal ṭhin ang hian, officer-te pawhin office kal nan an private sum leh motor an hmang ve mai tur a ni. Sawi tawh angin official-a zin hunah chuan pool vehicle emaw, hire motor emaw an hmang mai tur a ni. Chutianga kan tih thei chuan sawrkar sum tam tak hum theih a ni ang a, hmasawnna hna dang tam tak kan thawk thei ang. Chuvangin motor kawl thei chin titlem thei leh sawrkar motor chu private thiltihna atan hmang miah loh tura khauh taka khap thei leh kalpui thei sawrkar kan mamawh a ni.
- Laiu Fachhai