Written by
T. Lalnunsiama
Sêlrûnpui

Naupangte pual bil Dan thar (JJ Act, 2015) kan nei ta

Naupang (kum 18 la tling lo) te humhalh leh v>nhimna d^n kan hman m>k chu
ṭhiatin Juvenile Justice (Care and Protection of Children Act), 2015 chu January 15, 2016 aṭang khan India ram pumah (Jammu & Kashmir tel lovin) hman ṭan a lo ni ta a, mi
ṭhenkhatin ‘d^nin naupang a tih chu kum 16 hnuai lam a ni ta’ ti tein thu belhchiand^wl lo kan vawrh darh a, kan hriat d^n dik t^wk lo av^ngin pawi nasa tak kan khawih palh theih av^ngin mipui n^wlpuiin kan hriat atana pawimawh zual tl>m chauh lo sawi ila.

1. He d^n hnuaiah hian d^n hlui ang bawkin naupangte chu chi hniha sawi an ni a: naupang v>nhim leh chhawmd^wl ngai (Child in need of care and protection) [Sec. 2(14)] leh pawikhawihnaa inhnamhnawih naupang (Child in conflict with law) [Sec. 2(13)] tih tein naupangte chu ṭhen hran an ni.

2. Pawikhawihnaa inhnamhnawih naupangte thil sual tih chu chi thumah ṭhen hran a ni a, ch<ngte chu:

a. Petty Offence (pawikhawihna tenau) [Sec. 2(45)],

b. Serious Offence (pawikhawihna nasa) [Sec. 2(54)],

c. Heinous Offence (pawikhawina r^pthlak) [Sec. 2(33)].

3. Pawikhawihtu chu puitling ni ta se hremna pangngaia kum thum chin t^ntir theihna ang chi hi ‘Petty Offence’ chu a ni a, kum thum aṭanga kum sarih lung in t^n theihna hi ‘Serious Offence’ chu niin kum sarih aia rei t^n theihna hi ‘Heinous Offence’ tih a ni.

4. Naupang pawikhawihnaa inhnam­hnawihte chu Juvenile Justice Board (JJB) hmaah hruai an ni ang a, Board chuan thla li chhungin thubuai chu a ching fel t<r a ni. Ṭul bik thilah chuan thla hnih dang pawh sei theih a ni ang a, chutih chh<ng hian ‘Petty Offence’ bik chu chin fel hman a nih loh chuan thubuai chu a t^wp anga ngaih t<r a ni [Sec. 14].

5. Naupang kum 16 leh kum 18 ink^r ‘heinous offence’ a inhnamhnawih nia hriatte chungch^ng chu JJB-in uluk takin a lo ngaihtuah hmasa (preliminary assess) ang a [Sec. 15], naupang nungchang leh mizia hrang hrang aṭanga thlirin puitling anga Court pangngaiah thubuai chu ngaihtuah ngei
ṭha nia a hriat chuan thubuai chu Children’s Court-a ngaihtuah zui t<rin a thawn ang [Sec. 18(3)]. Children’s Court hi Commissions for the Protection of Child Rights Act, 2005 hnuaia Court din emaw, POCSO Act, 2012 hnuaia Special Court emaw te hi a ni ang a, chutiang Court chu din a nih loh chuan Sessions Court-ah thubuai chu ngaihtuah a ni ang [Sec. 2(20)]. Preliminary assessment hi JJB hmaa naupang hruai a nih aṭanga thla thum chh<nga zawh fel t<r a ni a [Sec. 14(3)]. Naupang thubuai chu Court pangngai (Children’s Court) ah ngaihtuah a nih leh nih loh t<r chungch^ng chu JJB-in a r>l fel ang a, JJB-in thubuai chu a khawih chhunzawm a nih chuan JJ Act ang chauha naupang chunga thununna leh hremna lekkawh a ni ang.

6. Children’s Court chuan JJB hn>n
aṭanga Preliminary assessment a dawn hnuah naupang thubuai chu puitling anga ngaihtuah ngei ṭul nia a hriat bawk chuan naupang t^na n>lawm tak siin a r>l chhunzawm ang. Amaherawhchu, puitling thubuai ngaihtuah anga r>l kher ngai lo nia Children’s Court chuan a hria a nih chuan JJB-in thubuai a chhui zui d^n (inquiry) ang thovin naupang chungchang thubuai chu a kalpui ang a. JJB-in naupang chunga ror>lna a lekkawh ṭhin ang thovin naupang lakah order tihchhuah a ni ang.

7. Children’s Court-in thubuai chu a r>l fel hnuah naupang chu t^ntir ngei a ngai nia a hriat chuan kum 21 a tlin hma chuan hmun him (Place of Safety) ah dah a ni phawt ang a, chuta a awm chh<ng chuan naupang nun siam ṭhatna t<rin kawng hrang hrangin hm^ l^k a ni ang. Kum 21 a tlin hnuah Children’s Court chuan naupang thubuai chu a thlir nawn leh ang a, t^n chhunzawm ngai a nih chuan naupang chu jail pangngaiah dah luh a ni thung ang [Sec. 19&20].

8. Pawikhawihnaa inhnamhnawih naupang emaw, a tuartu naupang emaw, thuhretu emaw, naupang chhawmd^wl ngai te emaw chu an nihna tilang thei t<r leh an thlal^k te puanz^r leh pholan phal a ni lo a, chutiang ti te chu thla ruk thleng lung in t^ntir emaw, ch>ng nuai hnih thleng chawitir emaw, a pahnih emawa hrem kawp theih a ni [Sec. 74].

9. A enkawltuin naupang chu a ngaihthah lui emaw, a tiduhdah emaw, taksa leh rilru lama harsatna thlen thei khawpa a hlam­chhiah emaw a nih chuan chutiang mi chu kum thum thleng t^ntir emaw, ch>ng nuai khat chawitir emaw a pahnih emawa hremna p>k kawp theih a ni. Pawikhawihtu hi naupang enkawl leh chhawmd^wlna hmuna thawkte an nih phei chuan chutiang mi chu hrehawm taka kum nga thleng t^ntir theih niin pawisa ch>ng nuai nga thleng chawitir theih a ni bawk. Naupangten taksa leh rilru lamah rualbanlohna an neih hlen phah phei chuan a enkawltu chu hrehawm taka kum thum ai tl>m lo, kum s^wm thleng t^ntir leh pawisa ch>ng nuai nga thleng chawitir theih a ni bawk [Sec. 75].

10. Damdawi thiamte chawh (order) ang ni si lova naupang hn>na z< emaw, vaihlo kaihhnawih emaw, ruihhlo eng pawh pe tu chu hrehawm taka kum sarih thleng t^ntir bakah ch>ng nuai khat thleng pawisa chawitir theih a ni [Sec. 77]. D^n hluiah kha chuan vantl^ng hmun (public place) a ruihhlo pe chauh hremna p>k theih a ni a, d^n tharah chuan khawi hmun pawh ni se, naupang hnena ruihhlo petu chu hremna na tak pek theih a ni ta a ni.

11. Mi mal emaw, p^wl emaw in he d^n hnuaia inkaihhruaina duan ang ni lova naupang hlamchhiah leh enkawltu nei mumal lo te an lo enkawl emaw, mi dang hn>na an pe emaw a nih chuan chutiang titu chu kum thum thleng t^ntir emaw, ch>ng nuai khat thleng chawitir emaw, a pahnih emawa hrem kawp theih a ni [Sec. 80].

12. Naupang laka Corporal punishment tawrhtirtu chu vawi khatnaah ch>ng singkhat chawitir t<r niin a tinawn leh a nih phei chuan kum thum thleng t^ntir emaw, pawisa chawitir emaw, a pahnih emawa hremna p>k kawp theih a ni [Sec. 82]. ‘Corporal punishment’ chu naupang hremna at^n emaw, thunun n^n emaw, siam ṭhat tumna av^ng emawa an taksa natna thlen thei z^wnga inhremna hi a ni [Sec. 2(24)].

13. Naupang chunga pawikhawihna hi hl^wm lian tak chi thuma ṭhen a ni a, ch<ngte chu:

a. D^n bawhchhiatna chu kum sarih aia rei t^n theihna a nih chuan Magistrate phalna tel kher lova man leh chhui zui theih (cognizable) niin bail theih loh a ni a, Court pangngai (Children’s Court) ah thubuai ngaihtuah t<r a ni.

b. A hremna chu kum thum aṭanga kum sarih t^n theihna a nih chuan Magistrate phalna tel kher lova man leh chhui theih (cognizable) niin bail theih loh a ni a, Magistrate First Class-in thubuai chu a ngaihtuah ang.

c. A hremna chu kum thum hnuai lam t^n theihna emaw, pawisa chawi theihna chauh emaw a nihin man leh chhui tura warrant neih hmasak ngai (non-cognizable) niin bail theih a ni a, Magistrate tu pawhin thubuai chu an r>l thei ang [Sec. 86].

A chunga kan sawi t^kte hi mipui n^wlpui t^na pawimawh zualpui tak tak chauh a ni a, he d^n thar hi naupang chhawmd^wl leh enkawlna lama thawkte chauh pawh ni lovin mi tinten kan hriat m^kmawh a ni a, d^n hriatna kawngah mahni ph^k ang t^wka k> kan p>n a ṭul takzet a ni.

- T. Lalnunsiama, Sêlrûnpui

Naupang (kum 18 la tling lo) te humhalh leh v>nhimna d^n kan hman m>k chu
ṭhiatin Juvenile Justice (Care and Protection of Children Act), 2015 chu January 15, 2016 aṭang khan India ram pumah (Jammu & Kashmir tel lovin) hman ṭan a lo ni ta a, mi
ṭhenkhatin ‘d^nin naupang a tih chu kum 16 hnuai lam a ni ta’ ti tein thu belhchiand^wl lo kan vawrh darh a, kan hriat d^n dik t^wk lo av^ngin pawi nasa tak kan khawih palh theih av^ngin mipui n^wlpuiin kan hriat atana pawimawh zual tl>m chauh lo sawi ila.

1. He d^n hnuaiah hian d^n hlui ang bawkin naupangte chu chi hniha sawi an ni a: naupang v>nhim leh chhawmd^wl ngai (Child in need of care and protection) [Sec. 2(14)] leh pawikhawihnaa inhnamhnawih naupang (Child in conflict with law) [Sec. 2(13)] tih tein naupangte chu ṭhen hran an ni.

2. Pawikhawihnaa inhnamhnawih naupangte thil sual tih chu chi thumah ṭhen hran a ni a, ch<ngte chu:

a. Petty Offence (pawikhawihna tenau) [Sec. 2(45)],

b. Serious Offence (pawikhawihna nasa) [Sec. 2(54)],

c. Heinous Offence (pawikhawina r^pthlak) [Sec. 2(33)].

3. Pawikhawihtu chu puitling ni ta se hremna pangngaia kum thum chin t^ntir theihna ang chi hi ‘Petty Offence’ chu a ni a, kum thum aṭanga kum sarih lung in t^n theihna hi ‘Serious Offence’ chu niin kum sarih aia rei t^n theihna hi ‘Heinous Offence’ tih a ni.

4. Naupang pawikhawihnaa inhnam­hnawihte chu Juvenile Justice Board (JJB) hmaah hruai an ni ang a, Board chuan thla li chhungin thubuai chu a ching fel t<r a ni. Ṭul bik thilah chuan thla hnih dang pawh sei theih a ni ang a, chutih chh<ng hian ‘Petty Offence’ bik chu chin fel hman a nih loh chuan thubuai chu a t^wp anga ngaih t<r a ni [Sec. 14].

5. Naupang kum 16 leh kum 18 ink^r ‘heinous offence’ a inhnamhnawih nia hriatte chungch^ng chu JJB-in uluk takin a lo ngaihtuah hmasa (preliminary assess) ang a [Sec. 15], naupang nungchang leh mizia hrang hrang aṭanga thlirin puitling anga Court pangngaiah thubuai chu ngaihtuah ngei
ṭha nia a hriat chuan thubuai chu Children’s Court-a ngaihtuah zui t<rin a thawn ang [Sec. 18(3)]. Children’s Court hi Commissions for the Protection of Child Rights Act, 2005 hnuaia Court din emaw, POCSO Act, 2012 hnuaia Special Court emaw te hi a ni ang a, chutiang Court chu din a nih loh chuan Sessions Court-ah thubuai chu ngaihtuah a ni ang [Sec. 2(20)]. Preliminary assessment hi JJB hmaa naupang hruai a nih aṭanga thla thum chh<nga zawh fel t<r a ni a [Sec. 14(3)]. Naupang thubuai chu Court pangngai (Children’s Court) ah ngaihtuah a nih leh nih loh t<r chungch^ng chu JJB-in a r>l fel ang a, JJB-in thubuai chu a khawih chhunzawm a nih chuan JJ Act ang chauha naupang chunga thununna leh hremna lekkawh a ni ang.

6. Children’s Court chuan JJB hn>n
aṭanga Preliminary assessment a dawn hnuah naupang thubuai chu puitling anga ngaihtuah ngei ṭul nia a hriat bawk chuan naupang t^na n>lawm tak siin a r>l chhunzawm ang. Amaherawhchu, puitling thubuai ngaihtuah anga r>l kher ngai lo nia Children’s Court chuan a hria a nih chuan JJB-in thubuai a chhui zui d^n (inquiry) ang thovin naupang chungchang thubuai chu a kalpui ang a. JJB-in naupang chunga ror>lna a lekkawh ṭhin ang thovin naupang lakah order tihchhuah a ni ang.

7. Children’s Court-in thubuai chu a r>l fel hnuah naupang chu t^ntir ngei a ngai nia a hriat chuan kum 21 a tlin hma chuan hmun him (Place of Safety) ah dah a ni phawt ang a, chuta a awm chh<ng chuan naupang nun siam ṭhatna t<rin kawng hrang hrangin hm^ l^k a ni ang. Kum 21 a tlin hnuah Children’s Court chuan naupang thubuai chu a thlir nawn leh ang a, t^n chhunzawm ngai a nih chuan naupang chu jail pangngaiah dah luh a ni thung ang [Sec. 19&20].

8. Pawikhawihnaa inhnamhnawih naupang emaw, a tuartu naupang emaw, thuhretu emaw, naupang chhawmd^wl ngai te emaw chu an nihna tilang thei t<r leh an thlal^k te puanz^r leh pholan phal a ni lo a, chutiang ti te chu thla ruk thleng lung in t^ntir emaw, ch>ng nuai hnih thleng chawitir emaw, a pahnih emawa hrem kawp theih a ni [Sec. 74].

9. A enkawltuin naupang chu a ngaihthah lui emaw, a tiduhdah emaw, taksa leh rilru lama harsatna thlen thei khawpa a hlam­chhiah emaw a nih chuan chutiang mi chu kum thum thleng t^ntir emaw, ch>ng nuai khat chawitir emaw a pahnih emawa hremna p>k kawp theih a ni. Pawikhawihtu hi naupang enkawl leh chhawmd^wlna hmuna thawkte an nih phei chuan chutiang mi chu hrehawm taka kum nga thleng t^ntir theih niin pawisa ch>ng nuai nga thleng chawitir theih a ni bawk. Naupangten taksa leh rilru lamah rualbanlohna an neih hlen phah phei chuan a enkawltu chu hrehawm taka kum thum ai tl>m lo, kum s^wm thleng t^ntir leh pawisa ch>ng nuai nga thleng chawitir theih a ni bawk [Sec. 75].

10. Damdawi thiamte chawh (order) ang ni si lova naupang hn>na z< emaw, vaihlo kaihhnawih emaw, ruihhlo eng pawh pe tu chu hrehawm taka kum sarih thleng t^ntir bakah ch>ng nuai khat thleng pawisa chawitir theih a ni [Sec. 77]. D^n hluiah kha chuan vantl^ng hmun (public place) a ruihhlo pe chauh hremna p>k theih a ni a, d^n tharah chuan khawi hmun pawh ni se, naupang hnena ruihhlo petu chu hremna na tak pek theih a ni ta a ni.

11. Mi mal emaw, p^wl emaw in he d^n hnuaia inkaihhruaina duan ang ni lova naupang hlamchhiah leh enkawltu nei mumal lo te an lo enkawl emaw, mi dang hn>na an pe emaw a nih chuan chutiang titu chu kum thum thleng t^ntir emaw, ch>ng nuai khat thleng chawitir emaw, a pahnih emawa hrem kawp theih a ni [Sec. 80].

12. Naupang laka Corporal punishment tawrhtirtu chu vawi khatnaah ch>ng singkhat chawitir t<r niin a tinawn leh a nih phei chuan kum thum thleng t^ntir emaw, pawisa chawitir emaw, a pahnih emawa hremna p>k kawp theih a ni [Sec. 82]. ‘Corporal punishment’ chu naupang hremna at^n emaw, thunun n^n emaw, siam ṭhat tumna av^ng emawa an taksa natna thlen thei z^wnga inhremna hi a ni [Sec. 2(24)].

13. Naupang chunga pawikhawihna hi hl^wm lian tak chi thuma ṭhen a ni a, ch<ngte chu:

a. D^n bawhchhiatna chu kum sarih aia rei t^n theihna a nih chuan Magistrate phalna tel kher lova man leh chhui zui theih (cognizable) niin bail theih loh a ni a, Court pangngai (Children’s Court) ah thubuai ngaihtuah t<r a ni.

b. A hremna chu kum thum aṭanga kum sarih t^n theihna a nih chuan Magistrate phalna tel kher lova man leh chhui theih (cognizable) niin bail theih loh a ni a, Magistrate First Class-in thubuai chu a ngaihtuah ang.

c. A hremna chu kum thum hnuai lam t^n theihna emaw, pawisa chawi theihna chauh emaw a nihin man leh chhui tura warrant neih hmasak ngai (non-cognizable) niin bail theih a ni a, Magistrate tu pawhin thubuai chu an r>l thei ang [Sec. 86].

A chunga kan sawi t^kte hi mipui n^wlpui t^na pawimawh zualpui tak tak chauh a ni a, he d^n thar hi naupang chhawmd^wl leh enkawlna lama thawkte chauh pawh ni lovin mi tinten kan hriat m^kmawh a ni a, d^n hriatna kawngah mahni ph^k ang t^wka k> kan p>n a ṭul takzet a ni.

- T. Lalnunsiama, Sêlrûnpui