POLICE LEH THARUM

Thu leh hla thiam ṭhangtharte chuan kan Mizo thu leh hlate hi Sap tehna hmangin an teh a, an teh fuh hlei thei lo. Hei vâng hian kan thu leh hla ṭha, rinna mita thlir chunga kan kurpui ber berte pawh an hnualsuat lek lek fo mai. Mizo thinlunga a tlâk dan kha tehna fung pawimawh bera hman tur ni áwm tak kha Sap tehna hmangin an teh a, Sap thinlung kan pu leh si lo va, a zir sâng leh thiam apiang an inhnial nasa emaw tih tur a nih hi.

Tunhma deuha kan nulate'n M&B (Mills & Boon) chhiar an uar lai pawh khan Mizo tlangvâl an hnualsuat mai ang tih ka lo hlau ṭhin a. A changtupate kha hausa, thiltithei, zei êm êm bawk si; a hun leh hmun dika hmangaihna thu pawh lungchim taka sawi chat chat thiam an ni ṭhin. Chutihlaiin an in lêng Mizo tlangvâl ve erawh mi awm loh lai pawha ‘Ka hmangaih che’ ti hlei thei lo, thil pawimawh sawi huna ka chih tlat zel ang chi kha kan ni si a. Lehkhabu lama changtupa sawi ang sawi tura an phût rilruk chuan iaiawm tak tur an ni.

Dân chungchangah pawh hian hnam dang Vâi leh Sâpten ṭha an tih dana an siam kha kan hmang ve a ni mai a, Mizo ngaihtuahna rilrem lo tak tak pawh a tam. India dânte hi ṭha kan tih em em rualin a kual thui nasa lutuk si te hi kan tlin lo va, mi sual (nia kan ngaih) hrem mai an harsat dan zawng zawng ngaihtuahin VDP leh JAC, khawtlâng ang pawhin dân rorelna leh kan police-te hmalâkna kan tihtauhkhum fo va, kan duhkhawp lo em em ṭhin. Keini chuan thil tisualtu nia kan ngaih chu hrem zung zung mai kan duh a, dân lah chuan thil tisual lotu hrem palh hlauvin a tisual ngei ngei (a kan ngaih) pawh a thlahthlam fo si. Kan hnam zia leh khawsak phung milin dânte hi nei ta ila, kan zahin kan ṭhatpui viau zawk awm a sin.

Hnam mawl leh naupang apiang hian tharum thawh kan uar niin a lang. Vâi leh Sâp kan tihte chu ṭap pur khawpin an inhau thei a; mahse keini Mizote hi chu ṭap khawpa inhnial chu sawi loh a pawimawh zual pawh kan sawi zawh hmain kan inhûm sek a, tu tih danah emaw ‘chaw bârna zialin’ kan ri buan buan mai ṭhin a ni. He rilru hi mi fing apiangin an thup thiam a, a fingvâr lo apiang kan insum thei lo thung a.

Hun hmasa lama kan police-te'n driver pakhat kut an thlak chiam tawh vâng kha nge ni Bawngkawn traffic point kianga dân piah lama kan police-te lo che leh zeuh khan kan mit a tikham hle mai a; social media lamah chuan dân bawhchhe hmasa zawk mangnghilh ṭhak khawpin police kan eu a, ‘An tháwm mitdelte hriat khawp’ tih thu ang maiin kan âu ta chiam mai a ni. Police-te'n tharum an hmang kha thil dik a ni lo a ni ang, suspend an tâwk reng a ni. Anni kha 'an thiam e' ka ti hauh lo va, mahse Mizo tlangvâl an nih miau avângin kei chuan hnam dang tlangvâl tehnain ka teh chuang lo. 

‘Kut thlak theihna dân an nei lo’ tiin umzui chiam ila, misual dâwp chhuah tur, dân hmaa thiam loh chantirna tur khawpa thil sual ti an tlem duh hle ang chu. A hrim hrimin misual luhlul dâwp chhuak tur chuan intih hliau hliau pawh har tak tur a ni. Hei zat hi kan police-te hian an lo dâwp chhuak tawh a, ṭawngkam ṭha leh duat avânga inpuang ta erawh an tlem ngawtin a rinawm. Tin, Police-te pawh hi zaidam hliau hliau ngawt tura lak an ni bik lo, thuin a tihtheih tawh loh china tharum hman ṭul chang pawh a awm ang. Sawrkar hmasa lama feet 6 police kan tih mai ho pawh kha thluak bûr ngawt hmang tura lak an ni lo tih kan hria ang chu. Hei hi tharum hman sawi mawina a ni lo va, loh theih loh chin hi a awm ve bawk a ni.

Mihring hi kan eizawnna azirin kan rilru puthmang pawh a inthlak danglam nasa ṭhin a. Anni police-ho pawh dân leh thupêk kengkawhtu an nih miau avangin dân an ngaipawimawh ang tih hi hai rual a ni lo. Mahse, chhûngkaw tam tak chuan dân pela che turin kan ngen fovin ka ring a; a ṭul hunah chuan pawi sawi lote'n dikna an chan ve theih nan mi awkhrawlte lakah tharum an hman ṭul châng pawh a awm ngei ang. A châng phei chuan mipui zawk hian kan duhna zawnah chuan dân baka che turin kan beisei fo va; dân kengkawhtu an nih avângin an ti thei si lo va, ‘ram leh hnam hmangaih lotu mi dawihzep’ ang hialin kan hmuin kan ṭawng khum ṭhin reng a ni. 

Thil dik lo tiṭhang apiang hi a luhlul leh chhân khân hria, chapo bawk si kan ni duh khawp a. Misual awm ṭha duh lo zingah pawh hian mifing leh ningkhawng hria, a lehkhathiam sâng apiang mai hi an chimawm ting mai a ni. Hetiang a nih avang hian thil dik lo ti ṭhin, dan hnuaia man fak hleih theih loh khawpa inthup thiamte pawh an awm ṭhin a, an thiltih ṭhin kha a dik tihna a ni der si lo. Khawvel ram zau zawk kan thlir pawhin mi awm ṭha duh lo zingah mifing leh remhria an tam poh leh ‘sual inthup’ a tam ting mai a nih hi.

Mi tin eizawnna hi chhûngkua leh ram tan a pawimawh vek a, tumah han inen hniam a, inen sang tur bik kan awm chuang lo. Sawrkar hnathawk awm lo se tu’n nge ram hmasawnna thawk thei ang? Sumdawng awm lo se khawiah nge thil kan lei ang? Thingtlang kut hnathawktute leh Aizawl mi hausa ber kan inzawm dan pawh Covid boruak avâng hian kan hre chiang tawh a; tumah hi ‘kan chuti bik’ han ti lua tur kan awm lo ve.

Police-te tan pawh hian an rawngbawlsak mipuite sukthlek hi man thiam pawh a har ang. Kan hamṭhatna tur a nih chuan a chângin dân dik tak hmanga rorel turin kan duh a; a chângin dân hrula chêttir kan duh a, a châng leh dân piah lam daih pawha che turin kan beisei ṭhin. Kan hamṭhatna tur zawna dân kawihher duh deuh vek kan nih avâng hian kan police-te hi mipui lakah an fimkhur thiam a ṭul hle a ni.

An tana hahthlak ber tur chu politics ball-a hman tumtu laka inven hi a ni awm asin. Dân leh thupêk kengkawhtu an ni a, sawrkharna fawng vuantu apiangte nen thu khat vuaa hmâ la tlang tur an ni. Chutih mek laiin a khawi lam lamah pawh ball chhuih taka chhuih len tumtu leh mahni party hamṭhat nan leh mi party tih hmingchhiatna hmanrua atan hman hreh lotu an awm ṭhin hi thil buaithlak tak tur a ni. Sawrkarna fawng chelhtute thu an hnial a rem lo va; opposition-te thu ṭha nazawng an zawm a rem ngawt si lo. Thil tam takah hian tuboh leh dolung kara leng an nihna chen a awm a;  âwm leh ṭha an tih pawh an tithei chuang lo.

Tunah zawng mi tin mai hi changkan khatin kan changkâng tawh a, lehkha zir sân leh fin vâng pawh ni chuang lovin khawvel kil tawpa thil thleng pawh kan hre zung zung thei ta. Mahni ngaihdan leh hmuh dan kil tinah kan âr mit ṭet khuanpui chiâm chiâm a, kan âu chhuah chhan a tuartute dinhmun erawh kan ngaihtuah em em chuang lo; a tam zawk chuan kan ngaidan âu chhuahpui ve hrim hrim kha nuam kan tih ber a ni. Kan hmuh leh hriat chhun chhun aṭangin awmhmunah thutlukna huai takin kan siam a, kan duh duh kan khêng bet hmiah hmiah mai a ni.

A ka kaw nazawng thusawi kan rin a ṭul loh lai hian pawng paihthlak vek theih a ni chuang lo va. Tunlai chanchinah pawh a video aṭanga ngaihdan siam fel ta mai tam tak an awm ang; ṭhenkhat police lo hawsa hrim hrim tan phei chuan âr chuk tui lo khawpa han sawi zui chu nuam phar phar tak tur a ni. Kan police-te hian social media avâng chauh pawh hian dân leh thupek an kenkawhna kawngah hnimhlingnei leh buar mê an tàwng tam telh telh dawn a. Fimkhur takin, huaisen takin, mipui mizia leh sukthlek zir chunga fing leh remhre lehzual tura intuaihriam an mamawh a nih hi.