Written by
- Dr Lalmalsawma Nghaka
Kulikawn

Khawpui chhungah ngei, Pá (Mushroom) farmer nen kan intawng


Inthlanpui kan tintuah tak tak ta a, politics-a inhmang ve êk êk tan chuan buh lu chuh lai a ni a, party zawng zawngten in tinah vote dila kan insulpel suau suau hun lai a ni. A hminga candidate nih ve takah chuan mipuiin kan chezia zawng zawng min chik a, keini lahin mipui sukthlek kan zir ve thung a. Fimkhur taka nun a ngai a, mi mitmei en reng a ngai a, chetsual palh hlau reng rengin ni tin hun kan hmang a ni ber mai. In tina lut kan ni bawk a, an chhungkaw eizawnna te, an harsatna tawh mek te, an thil beiseite an lo sawi ve ṭhin a, phak ang tawkin kan lo dawngsawng ve zel a, rilru khawih thil tam tak ka tawng a, chung zingah chuan Tlangnuama pâ (mushroom) chingtute ina ka lut chu ka rilru ti kal thui berte zinga mi a ni awm e.

Tlangnuama Pu Lalzarzova hnathawh ka'n hmuh meuh chuan ka rilruah thil tam tak a rawn lut nghal a, a hna thawhna hmun kil tin ka fang a, zawhna ka zawt reng a, harsatna a tawh hrang hrang ka ngaithla a, a harsatna tawh sukiang theitu nih chaknain ka khat a, hlawhtling chho zel se la, ṭhalai tam tak entawn ni zel se la, anni ang hi ram hian a va mamawh em ve aw! tiin ka ngaihtuah a. Ani hian anmahni in leh kawtkaiah hna a thawk mai a, state dang aṭangin buhpawl a lakhawm a, a khawl siam chawp hmangin a sawngbawl a, an inhnuai tiawlin chutah chuan a kháwi ta a ni.

Ni tin uluk leh awmze nei takin a enkawl ṭhin a, chawlhni neih a thiang lo a, kum li (4) vel chhung a buaipui tawh a, a kum telin hna a la lian telh telh a, tunah hian ton 3 chuang a hralh chhuak tawh a, pa chin chu eizawnna hlawk takah a chhuah chho ta dèr a ni.

Ani hi zirna lamah chuan mi chunga leng a ni a, engineer a zir zawhah MBA a zo leh a, foreign-ah hna thawka a thangbo vang vang hnuah ama tuipui zawng hna thawk turin Zoramah a rawn haw a, pa chin chu hnaah a thlang ta a ni.

Pá ching tur hian rei fe inzir nan hun a hmang a, Aizawlah training mumal tak a neih hnuah Himachal Pradesh-ah chhuk thlain, pa chin dan zirin mi huanah hlawh nei loin rei fe a zuk thawh hnuah a rawn chuang chhuak leh a. Chutichuan, ama pualin hma a rawn la ta a. Inzir mi, mi thiam a nih avangin Mizoram sik leh sa mai bakah, Tlangnuam boruak ngeih zawng tak pa chi a thlang chhuak a, ani zarah hian pâ tharlam leh tui tak mipuiin an ei theih phah ta a ni.

Keini'n kan hriat duh chu eng harsatna nge a tawh a, engti anga chinfel tur nge tih a ni ber lo thei lo. Taimakna hi a hmachhuan a ni a, a mamawh hmanraw lei mai tur a awm loh pawhin amahin a siam chhuak zel mai a, a finna leh a taimakna hmanga a sutkian theih harsatna chu a paltlang thei a. Amaherawhchu, rum pum anga harsatna erawh mahni ṭhahnemngaihna hmanga chinfel theih a ni lo thung. A harsatna tawh lian ber chu buhpawl lakkhawm a ni.

Mizoram hmun hrang hrang hi buhpawl lak tur zawngin a fang chhuak tawh a ni ber a, mumal taka pâ ching tur tan Mizoram chhunga buhpawl hi innghah nan hman a remchang lo tih a zir chhuah hnuah Manipur aṭangin a chawlut ta a. Imphal-a buhpawl bale khat Rs. 25-a a thlen theih laiin Aizawlah chuan Rs. 150-in a thleng thung a. A chi pawh Imphal-ah kg.-ah Rs. 100 bawr a nih laiin Aizawlah Rs. 250 a ni. A hralh chhuahna rate hi a tlawm thei ang bera siam a ngai si a, hma la chhunzawm zel turin state danga pâ chin a hlawk angin Mizoramah a hlawk tawk lo niin a lang.

Tuna kan ramin kan ṭhalaite tana a tih tur nia lang chu- loneitute leh entrepreneurs-te tan minimum support price pek pawimawhna a awm laiin, chu aia pawimawh zawk logistic support, supplies (lei ṭha, chi ṭha), services (a hralh chhuah lehna tur/value addition/market) leh a dah ṭhatna lam ngaih pawimawh a hun ve hle tawh a. A hralhna lamah foreign-a thawn chhuah tum ngawr ngawr aiin marketing facilities mumal kan mamawh hmasa a, wholesale, retail, assembly markets te leh storage facilities lamah regulations mumal neih a ngai a, value-added product kan ngaih pawimawh bakah processing industry lamah pawh nasa taka hmasawn a ngai tih a lang chiang em em tawh a ni. The Mizoram State Agricultural Produce Marketing (Development and Regulation) Act, 2008 te pawh kan ennawn a ngai hle tawh niin a lang a, hmabak hi a la ko em em a ni.

- Dr Lalmalsawma Nghaka, Kulikawn