Written by
- Vanlalrindika
3rd Semester Dept of Commerce, Pachhunga University College

VOTE LEI LEH HRALH HI HNAM PAWISAWINA A NI

‘Vote lei’ awmzia chu mi pakhatin vote a hmuh hnem theih nana mipui vote nei chinte sum emaw thil hlu hrim hrim hmanga a thlem lungawi hi a ni a, ‘thamna’ ti pawhin a sawi theih ang. ‘Vote hralh’ kan tih chuan miin a zalenna leh dikna chanvo sum leh pai hmanga a thleng hi a ni. India ram hi Demoracy ram lian ber a nih angin, keini Mizoram mipuite pawh hian kan duhthusam hruaitu thlang turin dikna chanvo leh leh zalenna kan nei a, ram hruaitu ṭha leh rinawm nia kan ngaih te chu tu phalna mah dil hmasa lovin kan vote thei a ni.

Vote kan lei emaw kan hralh hian hnam pawisawitu kan ni em?

A hmasain ‘Vote lei leh hralh’ hi eirukna leh hlemhletna ṭobul, ram hruaitu rinawm lo leh vervek rawn pianchhuahna a ni ti ila kan sawi sual tam lo ang. Thuneihna leh mi chunga lên duh avanga vote leitu chuan rinawmna a tlachham a, ram leh hnam enkawl kawngah pawh rinawm taka a thawh a rinawm loh a ni. Dik lo taka thuneihna chang a nih avangin eirukna leh hlemhletna ah a tlu lut a, ram leh hnam hmangaih thei lo in hlemhletnain a ei zo ta ṭhin a ni.

Chutiang bawkin vote hralhtu pawhin a vote hlu tak a hralh hian vote leitu aiin a thiam bik chuang lo a ni. He vote lei leh hralhin a hrinchhuah, eirukna leh rinawm lohna hian kan ram leh hnam a ei chhe mek a, ram ṭhan mawh bawk lian ber leh hmasawnna daltu bul chu a ni. Rinawmna kan tlakchham avang leh sum leh pai kan um luatah kan mit tihdelin a awm a, thil dik leh diklo pawh hmu thiam lovin vote kan leiin kan hralh a. Hei hian hnam pawi nasa tak min sawitirin, ram leh hnam phatsantu kan lo ni ta ṭhin a ni.

Mizorama cheng mipui tam zawk hi kut hnathawka ei zawng kan ni a, mahse sorkar tha kan neih loh avangin, ram dangin kut hnathawh an hlawhtlinpuia chhungkaw chawmna tlaka an hman laiin, keini ram chuanah chuan kut hnathawktuten hamṭhatna an dawn tur ang an dawng lo a. Mahni ei khawp pawh thawkchhuak zo lo hial khawp dinhmunah an ding hlawm a ni. Hei hian mi harsa zawk te chu ram hruaitu rinawm, thamna hmang ngai lo hmuh kâna mi vervek leh sum ngah hnena an vote hlu tak hralh turin a nawr lui a, hnam phatsantu an lo nih phah ta ṭhin a ni.

Chuvangin, vote hralhtu in vote leitu chu rinawm lo tur leh eiru turin a pui a, chutiang bawkin vote leitu chuan vote hralhtu chu hnam phatsan turin a thlem a, a dikna chanvo leh zalenna a rahbeh sak a ni, ti pawhin a sawi theih ang.

Vote lei leh hralh nghawng

Vote lei leh hralh in a chhe zawnga min nghawng nasatzia leh ram hmasawnna atan a hnawksakzia tlem han tarlang ila. Ram leh hnam lu ber leh innghahna ‘ram hruaitu’ rinawm thei lo turin a hruai kawi a, hei hian ram mipuite ah harsatna namen lo a thlen a ni. Hmun hran hran ah kawng chhia avangin kan buai a, khaw tam zawkah êng (electric supply) leh tui connection a ṭha tawk lo; ei rawngbawlna gas pawh kan hnianghnar tawk loh avangin a chuhin kan inchuh ṭhin a nih hi. Mizo mipuite min suata mi tam tak mittui tlaktirtu ‘zu’ pawh kan khap dai hlei thei lo va, no.4 zuar leh dan phal loha sumdawng pawh kan pung chho zel. Kawng tam takah ram dang nunphung kan phak lo a, mahnia intodelh thei state kan nih laiin state dang aṭangin buhfai leh thlai kan chawk luh a ngai bawk. Hei hian mi tam zawk te thinlung ah ram dang awhna leh anmahni anga awm chakna thinlung min pe a, mahni ram chhuahsanin ram ṭha leh changkang zawk pan châkna rilru min siam a, keimahni ram ngei pawh kan ngaihlu thei ta lo; chu chuan ram leh hnam boralna kawngah min hruai mêk zel a ni.

Vote lei leh hralh in min nghawng kal zel ah zirna thlengin a tuar a, kan ram leh hnam innghahna leh rohlu zirlaiten kan mamawh ang zirna ṭha kan dawn loh phah a ni. Ram hruaitu rinawm lo kan neih avangin kalphung fel lo tam tak a awm. Sawrkar sikula zirtirtu ten hlawh a hunbi ah an dawng lo fo a, hei hian zirtirtute nasa takin zirlaite zirtir kawngah a nghawng a, zirna in khar ngai hial khawp in nghawng a nei thui a ni. Hei mai bakah hian sawrkar hna kan inchan lo a, mithiam leh ṭha zawkte thlang lovin hmelhriat nei ṭha ten hna an hmu châwk a, hei hian mi tam tak rilruah zirna in ngaihsan lohna thinlung a tuh a. Hei hi rinawm lohna in a nghawng kal zel a ni.

Engtin nge kan um bo ang?

He sualna, ‘vote lei leh hralh’ leh a kaihhnawih hrang hrang te kan ûm bo theih dan tur tlem han tarlang ila. A hmasa berah chuan Kristian ram kan nih angin Pathian kan ṭih a, kan thiltihna apianga kan dah pawimawh ber a ṭul a ni. Kan Pathian Engkimtitheia ṭihna nei chunga amaha kan innghah ngam chuan he rinawm lohna leh sualna hian hmun a changlo ang a, ram nuam leh ralmuang, sualna in a ngam loh ram kan ni thei dawn a ni.

A pahnihna ah chuan rinawmna leh dikna kan in zirtir zual deuh deuh a ngai a ni. Nakin lawka kan ram hruaitu la ni mai tur zirlaite hi a hma aia uar zawkin hrilh hriain zirtir ila, sikul a ni emaw Sunday sikul te leh mahni inah, a theihna hmun leh hun apiangah, he rinawmloh pawi zia leh ram leh hnam tana rinawm a pawimawhzia hi kan zirtir a nih chuan, an rilru ah tuh nghehin a awm ang a. Ram tan ke an pen hunah pawh hei hian nasa takin kawng dik lama pen turin a hruaiin, ram nuam din thartu ni turin a buatsaih thei ang.

A tawp berah chuan mi tin ten ram leh hnam hmangaihna tak tak thinlung kan neih a ṭul a ni. Mi tin ten he kan ram leh hnam hi thinlung zawng zawnga kan hmangaih a nih chuan ‘vote lei leh hralh’ hian hmun a chan a rinawm loh. Ram leh hnam hmangaihna tak tak kan neih loh avanga mahni hnam phatsana vote hlu tak hralha lei kan ni. Chuvangin mi tin ten hei hi hria ila, kan ram ‘Mizoram’ hi Mizo te ta liau liau a ni a, hnam dangin min chimpil mai mai loh nan ram leh hnam hmangaih kawngah theihtawp i chhuah ang u.

Khing kan sawi takte aṭang khian ‘Vote lei leh hralh’ hi rinawm lohna bul inṭanna leh hnam phatsantua min siamtu a ni tih chiang takin a lang a, kan ram chhiatna bul ṭantu a ni. Chuvangin mi tin ten kan vote pakhat lek avangin ram leh hnamin nasa takin a thatpui emaw, a tuar thei tih hria ila, ṭawngṭaina nen he sualna hi kan do a ṭul a ni. Chhia leh tha hriatna thiang takin, sum leh therhlo um vanga mahni hlutna hralh lovin, ram leh hnam hmasawnna atana mitin ten chanvo kan neih, ram hruaitu ṭha thlang ngei turin mi tin ten vote i thlak ang u.

I ram leh hnam a boral chuan nang leh I chhungte in him bik lo vang.

- Vanlalrindika, 3rd Semester Dept of Commerce, Pachhunga University College