Written by
~C. Lalaudinga

ZU KHAP BURNA MIZORAM HI ZU LEH A RUITE ZALENNA RAM A NI EM?

Kan Mizoram zu khap burna hi khap loh nen a danglam chuang a ngem le? A va mangan thlak em! Tunlai zu zet hi chu hmanlai zu nen a hlauhawm zia a dang teh a sin!

Kum 1982-a Asian Games, Delhi, India-a a thlen kum khan a en tur ringawtin Hnahlan aṭangin ka zu kal ve hlauh mai a, ka entur item 15 chu ni 20.11.1982 aṭanga 2.12.1982 thleng a ni. Ka ticket cut ka enzawh tuk date 3.12.1982 (Friday) ni chuan Delhi aṭangin Punjab Agriculture University, Ludhiana-ah ka nau C. Lalniliana, M. Sc. Agri. Zirlai Ludhiana-a an zirna in tlawh turin kan chhuak ta a.

Bus Station atangin Bus changkang tak Luxury Coach Bus-in ni 3.12.1982 dar 11:00 am-ah Delhi aṭangin kan chhuak a. Bus Station pakhat aṭang chuan mi pahnih hi an lo lut a, kan han kal leh hnu chuan Conductor chuan a rawn check a, zu rim a hria a, anni pahnih kha zu rui an lo ni ngei a. Mahse, buaina an siam lova, an ṭawng lo bawk a, inthlahrung takin an thu ve mai mai a. Bus Conductor chuan Bus a ti ding a, “Nangni pahnih hi zu in ruia, helai Bus-ah hian in chuang thei lo ang. Ka passenger te’n in zu rim hi chhia an ti ang, chhuk vat rawh u,” a han ti thuai thuai mai a. Annin chuan, “Ka pu a vawt si, bus dang a vang si, khawngaih takin kan bengchheng lo vang, kan ṭawng hek lo ang, min chhuk tir lo hram rawh,” tiin an ngen zui a. Ani chuan, “Police ka man tir mai dawn che u em ni?” a ti leh nghal a. Chu phei chu khawngaih an dil leh ta chiam a. Ani chuan a chhuk tir chuan kawng lakah bus an hmuh loh chuan zanah Haryana leh Punjab inkar chu a hlain a vawt sia, a khawngaih ta hram a. “A nih leh a seat-ah thu loin chhuatah in thu ang,” a ti a. Police Station hnai ber kan thlen chuan kan tlai chhan kha zurui pahnihte vang a nih thu a report a. Bus-ah chuan zurui pahnihte chu an la tel zel a. Nakinah chuan an lo harh deuh bawk a, Conductor hnenah chuan, “Conductor Sap, Seat hi a awl tho si a, min thut tir mai rawh, kan lawm ngawt ang, a chhuatah chuan vawn tur a awm si lo, a hahthlak em mai,” a han ti dek dek a. Ani chuan, “In chhuk nghal lohin, a seat-te chu beisei reng reng suh u,” a ti leh ta deuh deuh a. Chandigarh kan thlen chuan an chhuk a, an bo ta daih a.

Khawvelah hian zu khap burna ram leh state hi a vang hle awm e. Mahse, zu khap burna state Mizoramah hi chuan zu in mite hian in dan tawk kan thiam thei lo zawng a nih hi. Khawvel ram hrang hrang ka tlawh kual ve nasa tawh a, mahse, zu hi an in thiam tlangpuia. Israel rama Lal Isuan inneihna Kanna khuaa Uaiin(Wine) a tih punna hmun ngei kan tlawh tum pawhin zu Wine (uaiin) leh zu zawrhna chu in sarih lai a awm a, zu a tam khawp mai, mahse, a hmuna in leh zu rui ka hmu lo. Singapore ni 13-18 December 2015-a kan tlawh tum pawhin kan awmna hotel Common room-ah zan khat chu Club hoten Party an rawn siam a, a sen chi chu mahni ṭhian hoten an dawm fur a, an zaia an lam a, zu rui buai leh au lung lung an awm lo. Solo te, lam thiamte an lama a, hlim takin dawhkan tinah thian duh inthlahlel tak takte chuan an kil biala, zai leh lama an function an zawh hnu chuan tumah zu an in tih hriat loh tawpin an tin dial mai a ni.

Thingtlang nula rim honaah pawh zurui pahnih khat an awm ve chuan a pawr pawrah an tanga, han khing sawng tu pawh awm se, “Zu rui a khinga,” tiin a fim harh zawk kha an thiam lo letling zawk hlauh thin. Han velh deuh phei chuan, “Zurui mai mai a vel a,” tiin a a harhfim zawk kha an dem ta huai huai zawk thinte hi a mak mange. A letlinga vuttui thlawr bel ang mai!

Ni 14-09-2023-a ZPM North Block Conference Champhai PublicMeeting-a Pu Zahawm tak- Leader Lalduhawma thusawi laiin mi pakhat zurui/eng lo rui ni ngeia hriatin eng emaw pe tur nge? Chibai tum nge? Mipui hmaa ava zar buai khan ani chuan, “La bo rawh u, pawnah dah rawh u. Khati ang kha a ZPM lo,” a ti mai a ni. Whatsapp lamah a rui lo zawk thiam lo ni awm takin, ava zartu vuipui niawm taka thu deng khawng lo lang sup sup mai hi zawng, a mak mange, sawi thiam rual a ni lo. Mizoram zu khap burna rama khap rem tum chu kawhi lamah, ava har em thangvan kai, tih ang vel a ni. Ni si, ni silo. Ti si, ti silo, tih ang vel sawrkar kan hrawn mek a nih hi, hriathiam hram kan tum dawn nia.

Tunlai zu phei hi chu B-ii an ti nge? China Dawidim (Chawl) hriat chian phei chuan zu pawh a ni tawh lo. “Thihna tur” ka ti mai. Hman lai zu kha chu an in reia, an hmai a sen a, an hnar a tawk sen hlura, chaklo takin an cher a. Tunlai chu an dum tawlh tawlh a, rei loteah an thi mai zu nia. Zurui leh a inte hi an sim theih loh pawhin a tuar bertu chu an mahni a ni; an chhungte, an neih rosum leh a tawpa an nunnain a tawrh hun a thleng thin. Vantlangah leh zel chuan, uar taka moral support pek loh leh kan social value (Vantlang hlut zawng)-ah hian a lang leh a tak pawhin kan hnawl ngama, ruihhlo ti leh zurui mite tan malsawmna kan nih zawk a ngai. Mizorama mipa thi tam zawk zel hi kan ram boralna hri chhia a ni tih hre rengin zuruite hi a lang changa kan dem a, kan khai chhuah hi hmangaihna dik a ni zawk.

Kan Mizo hnahthlakte chenna Tahan phaizawl velah chuan dawrah zu an zuar a, bazar thil zawrh taka zawrh a ni. Anni pawh a tirah chuan khawlaia zurui chu rip (khawlaia tan in)-ah an khung mai thin. An do dan chu zu chu in tura siam, rui buai emaw rui mualpho an dim lo. Chuvangin, zurui hmuh tur an vang hle tih a ni. Thil tha nei tur chuan thawh chhuah a ngai ṭhin. Sawrkarin zu a khap mek lai hian zu leh ruihtheihthil a tam tulh tulh a, a chhe tulh tulh bawk a, thi an tlem chuang lo, ava manganthlak em! Zu leh ruihhlo hi kan vantlang puipun niah pawh hlut lovin, a hnawl zawngin kan ‘value’ hi i pe zawk zel ang u.

~C. Lalaudinga