GOVERNMENT OF KAN KHUA
British-in Min awp hma leh min awp hnu-ah pawh, hun rei tak chhung, 'lal ban' hun hma zawng kha chuan Mizoram chhunga khua zawng zawng kha chu lal rorelna hnuaiah kan awm a. British-in min awp hma phei kha chuan khaw tin kha Independent Country vek kan ni mai awm e. Mahni chenna khua ṭheuh venhim leh enkawlna kawngah lal leh a khawnbawlte'n mawh an phur thui hle a, lal rorel thiam deuh leh taima deuh khua chu an intodelh hle ṭhin a ni. Mipui thinlungah pawh mahni chenna khua hmangaihna a intuh lian hle.
British-in min han awp a, Mizo chenna khua chu ram bung khat angin min han siam a (Zohnahthlak chenna zawng zawng erawh a huam vek lo). Rorelna pakhat hnuaiah khaw hrang hrang chu kan kun za ta a. Khawvel a lo inher danglam zel a, India independent hnuah Mizoram pawh chu India ram chhungah rin luh a lo ni ta. India aṭanga tal chhuah leh a, mahnia ro inrelna ram nih leh tumin theih tawp kan chhuah a. Kum 20 zet rambuai kan nih phah a. Amaherawhchu, vawiin thleng hian lungsi zan lo chungin India ram awp chhungah chuan kan la awm ta tho a ni.
Khawvela Democracy ram lian berah kan cheng a, Mizoram pawh lal chhungkaw rorelna kalsanin, kan chunga roreltu tur chu kan thlan a lo ngai ve ta a. Chhungkaw hawp khawp thar dan tur bak ngaihtuah ngai lo khan State pumpui hmasawnna leh ram pumpui hmasawnna ngaihtuah a lo ṭul ta a, kan khawchhung bika roreltu tur te, State pumpuia roreltu tur te leh ram pumpuia roreltu turte kan thlang ta ṭhin a ni.
Tualchhung leh Ram pumpuia roreltu thlan chungchang bik hi chu lo dah ṭha ta ila, kan hma lawkah State General Election kan hmachhawn leh dawn a. Inthlan pawimawh tak a ni a, kan State hmasawnna tura kawngro sutu ber kan ti thei awm e. Kan vawikhat inthlanna tur a ni lo va, Mizoram pawh State kan nih aṭangin kum 37-na kan hmang ve der tawh. State hmasawn chak tak kan nih leh nih loh kha chu mimal ngaih dan ni se.
MLA (Member of Legislative Assembly) inthlan hi a pawimawh khawp mai a, vote nei thei chin chuan rilru fim taka kan thlan pawh a ngai a ni. State hmasawnna tura a ki pawimawh ber an ni a, mipui lam hian kan state pumpui ngaihtuah chunga vote kan thlak hi a ṭul takzet. Heng State pumpui mamawh leh hmasawnna tur: kawlphetha, zirna, hriselna, ei leh bar, inkalpawhna ṭha leh a dangte tihmasawn zawngin hna an thawk em tihte hi kan ngaihtuah thleng tur a ni. Hetianga hmasawnna hna thawk tur an nih lai hian, kan MLA te laka kan beisei leh kan phut hi a eng nge tih inzawt ila. Ṭhenkhatte thil beisei hi chu a ho deuh em aw ka ti ṭhin. Kan khua leh veng hmasawnna ringawt tuipui hi kan ang deuh ṭhin hian ka hria. Hmasawnna kan beisei dan hian kan khua hi a pel hlei thei meuh lo ṭhin chu a ni. State pumpui tana hmasawnna hnathawh hmuh tur a awm lem loh lai pawh hian, kan khuaa kawtthler pakhat min tih ṭhatsak vang te, hall thar min saksak vang mai mai te, khawi maw lai link road min laihsak vangte hian MLA ṭha ber chhuah hian kan chhuah deuh tlat zel nia. Mizoram chak lakna kawngpui ber a chhiat em em lai te, power supply hman khawp kan siam chhuak theih miah loh te, ei leh bar thar chhuah kawnga hmasawnna hmuh tur a awm lo te, health care chhe lutuk reng maite hi kan MLA-te mawh a ni tih lam hi kan ngaihtuah vak lo ṭhin a ang. Kan khua leh venga thil thar pahnih khat lek min tihsak hi MLA ṭha teh nan i hmang lo hram ang u. State pumpuiin kan chhawr tlan theih hmasawnna hna hi kan MLA-te hian an thawk em tih te hi i ngaihtuah ṭhin ang u.
Kan MLA-te lah hian min tih lungawi dan tawk lah hi an thiam nasa mai si a. State tana ro tling leh chhenfakawm tak tur hna thawk lo mah se, an bial chhung khaw hrang hrangah hmasawnna beitham te te hi an thawk a. Kan khaw hmasawnna ringawt mai tuipui ta chu, mipui lah kan lo lawm tawk viau ṭhin mai bawk nen. State hmasawn nih hi a har teh zawng a ni e.
Kan khaw bil hmasawnna ringawt kan tuipui hian a ṭha lo zawnga nghawng a neih langsar tak chu - State kan nihna pawh kum 40 dawn a nih thleng hian State intodelh lo ber kan nih phah a, kan châk lakna kawngpui pawimawh ber pawh vawiin thlengin a la chhe em em reng a, power supply kan la intodelh thei chuang lo va. GSDP aṭanga tehin State leiba ngah ber kan ni mek a ni.
Kan ngaihtuahna hi kan khua aṭang hian kal chhuahtir ila, kan State pumpui hmasawnna tur ngaihtuahin, kan chenna state chhunga roreltu tur i thlang teh ang u.
- Mazema Kawlni